II SA/Łd 622/12

Dnia 13 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 roku sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania I. Z. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...], odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz na okres od 1 lutego 2012 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z dnia 6 marca 2012 r. organ I instancji odmówił I. Z. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 lutego 2012 r. argumentując, iż dochód wnioskodawcy na osobę w rodzinie wyniósł 928,12 zł i przekroczył kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji I. Z. podniósł, że jego miesięczny dochód z tytułu renty rodzinnej po matce wynosi 794,10 zł i przekracza kryterium dochodowe, określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jedynie o 69,10 zł. Odwołujący wskazał dodatkowo, że pieniędzy wyegzekwowanych przez Pierwszy Urząd Skarbowy Ł. w wysokości 1608,20 zł nie otrzymał, ponadto Urząd Skarbowy zamknął postępowanie egzekucyjne wobec jego ojca, które on musiał wznowić u komornika, w związku z powyższym zaświadczenie od Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji alimentów otrzymał dopiero w 2012 r. Odwołujący podkreślił, że jest osiemnastoletnim uczniem 3 klasy Technikum Informatycznego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 19 im. A w Ł. Za rok zdaje maturę i egzamin zawodowy. Od 22 września 2010 r. jest półsierotą, ponieważ jego mama zmarła na skutek ciężkiej choroby nowotworowej. Otrzymał z ZUS rentę rodzinną, która jest jego jedynym dochodem. Od 1 października 2011 r. mieszka sam i sam się utrzymuje. Koszt utrzymania mieszkania w centrum Ł., które otrzymał w spadku po mamie (czynsz, woda, media, prąd elektryczny, gaz) wynosi 755,00 zł miesięcznie. Na życie zostaje mu około 140,00 zł miesięcznie (40,00 zł z renty rodzinnej + zasiłek rodzinny w wysokości 98,00 zł miesięcznie). I. Z. podniósł, że chciałby się dalej uczyć, co nie będzie możliwe bez środków na ten cel. Podsumowując, wniósł o ponowne przeanalizowanie wniosku i pozytywne rozpatrzenie sprawy. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), art. 3 pkt. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ II instancji przywołał brzmienie art. 9 ust. 1, ust. 2, ust. 4a, art. 2 pkt 5, 5a i 18 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, § 2 ust. 2 pkt 1 lit. j rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836), a następnie wskazał, iż w dniu 23 lutego 2012 r. I. Z. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego rzecz. Na mocy ugody zawartej w dniu 5 grudnia 2002 r. sygn. akt R VII C 729/02, przed Sądem Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł. VII Wydział Rodzinny i Nieletnich M.Z. zobowiązał się na rzecz I. Z. do płacenia alimentów w wysokości 250,00 zł miesięcznie. Z poczynionych przez organ I instancji ustaleń wynika, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 928,12 zł i przekracza kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz wnioskodawcy. Do dochodu strony organ I instancji wliczył rentę rodzinną za miesiąc czerwiec 2011 r. w wysokości 794,10 zł. oraz wyegzekwowane alimenty w wysokości 134,02 zł. (1608,20 zł : 12m-cy). W konsekwencji, decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił wnioskodawcy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 lutego 2012 r. Następnie Kolegium podkreśliło, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa, sporządzona w dniu 21 marca 2012 r. przez referenta G.R., z której wynika, że w 2010 r. wierzycielce – E.Z. przekazano alimenty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego M.Z. w wysokości 6900,00 zł + odsetki 3621,00 zł. Organu odwoławczy wyjaśnił, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanek, określonych w tejże ustawie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W przedmiotowej sprawie dochód I. Z. z tytułu uzyskania renty rodzinnej ustalono w oparciu o art. 9 ust. 4a w/w ustawy, podnosząc iż w miesiącu czerwcu 2011 r. wysokość renty rodzinnej wyniosła 794,10 zł. W tej sytuacji prawidłowo ustalono, że strona przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, kwotą otrzymywanej z ZUS renty rodzinnej. Kolegium podkreśliło, że organ I instancji wydając przedmiotową decyzję do dochodu wnioskodawcy doliczył otrzymane w 2010 r. alimenty w wysokości 1608,20 zł, jednakże po analizie dokumentów uznał, iż należałoby doliczyć do dochodu alimenty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w wysokości 6.900,00 zł. W niniejszej sprawie jest to jednak okoliczność nie mająca istotnego wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem strona przekracza kryterium dochodowe kwotą renty rodzinnej, wobec czego już choćby z tego powodu prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. Z. powtórzył argumenty, zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniósł o przywrócenie mu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od listopada 2011 r. oraz wyrównanie powstałych zaległości z tytułu alimentów od listopada 2011 r. Skarżący podkreślił, iż po dokonaniu koniecznych opłat na życie pozostaje mu 6 zł dziennie. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 13 listopada 2012r. skarżący przedłożył opinię Wychowawcy i Dyrektora Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 19 im. A w Ł., z treści której wynika, iż jest on wybitnie uzdolnionym i sumiennym uczniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. nr 270 z 2012r.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, brak było podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stanowisko organów co do braku uprawnienia skarżącego do ubiegania się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać należało bowiem prawidłowe. Przepis art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo, o ile dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ustawodawca zastrzegł zatem, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie wnioskodawcom, którzy nie osiągają dochodu wyższego niż opisany we wskazanym wyżej unormowaniu. Koreluje to także z treścią preambuły do ustawy, statuującej, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada zaś na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Przekroczenie zatem kryterium dochodowego oznacza, iż organ nie może uwzględnić wniosku strony bez względu na wielkość tego przekroczenia czy też inne, towarzyszące sprawie okoliczności, jak chociażby sytuacja rodzinna, edukacyjna czy zdrowotna strony. Zgodnie z ustawową definicją dochodu członka rodziny, zawartą w art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oznacza on przeciętny miesięczny dochód członka rodziny, osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem regulacji, określonej w art. 9 ust.3-4a. Okres świadczeniowy natomiast, to okres na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 9 ust.3). W przypadku zaś uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art.9 ust.4). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art.9 ust.4a) Ustawowo definiowaną utratę dochodu (art. 2 pkt 17) stanowi zaś utrata dochodu spowodowana: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem renty przyznanej rolnikowi w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej, f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast jego uzyskanie (art. 2 pkt 18) - uzyskanie dochodu spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem renty przyznanej rolnikowi w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej, f) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W rozpoznawanej sprawie skarżący z wnioskiem o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego wystąpił w dniu 23 lutego 2012r., co nakazywało określenie dochodu członka rodziny za rok 2010r. (okres świadczeniowy zakreślony był bowiem ramami czasowymi od 1 października 2011r. do 30 września 2012r.). Jak ustalono w oparciu o informacje uzyskane z Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. w 2010r., wierzycielowi alimentacyjnemu (reprezentowanemu przez ustawową przedstawicielkę – E.Z.) w 2010r. przekazana została kwota 10521,00,-zł., tytułem zaległych alimentów oraz odsetek za opóźnienie, należnych od dłużnika alimentacyjnego – M.Z. W dniu 22 września 2010r. zmarła mama skarżącego – E. Z., z którą tworzył on rodzinę w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy i pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Okoliczności wspomnianej organy nie wzięły pod uwagę, nie ustalając ani dochodów E.Z. za 2010r. (i ewentualnie dochodów utraconych w związku z jej śmiercią) ani też nie dokonując uwzględnienia jej przy obliczaniu dochodu członka rodziny skarżącego za 2010r. Jednakże uchybienie wspomniane pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem treść art. 9 ust. 4a w zw. z art.2 pkt 18 powołanej wyżej ustawy obligowała organy do ustalenia dochodu skarżącego (prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe) z uwzględnieniem uzyskanej przezeń renty rodzinnej. Dochód ten w kwocie 782,56,-zł. faktycznie uzyskany został w miesiącu marcu 2012r., zaś od maja 2012r. wypłacany był do rąk skarżącego (wcześniej zaś do rąk jego przedstawiciela ustawowego – ojca M.Z.); w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia (styczeń 2012r.) wynosił 794,10,-zł. W obu wypadkach przekraczał zatem kryterium dochodowe, określone w art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na kwotę 725,00,-zł. Z tego też powodu organy nie miały podstaw do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia, niezależnie od innych podnoszonych przez niego okoliczności, wskazujących na skomplikowaną sytuację rodzinną i edukacyjną, w której się znalazł. Fakt, iż jest wybitnie uzdolnionym uczniem może przemawiać za ubieganiem się przez niego o innego rodzaju pomoc (np. stypendialną), pozostaje jednak bez wpływu na uprawnienia regulowane ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślić należy bowiem raz jeszcze, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny, państwo pomocniczo wspiera zaś jedynie osoby ubogie, w ustawowo określonych ramach. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku uzasadnionych podstaw do jej uwzględnienia. B.C.