II SA/Łd 635/18

Dnia 8 sierpnia 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. O. i M. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E. O. i M. O. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o zmianę pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego; 2. odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. kp E. O. i M. O. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o zmianę pozwolenia na budowę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący napisali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe utrzymując się z emerytury skarżącego, która wynosi 3.400 zł miesięcznie. Małżonkowie są właścicielami działki o powierzchni 16 a, na której mieszkają w drewnianym domu o powierzchni 72 m2 i szacunkowej wartości ok 70.000 zł. Spośród przedmiotów wartościowych małżonkowie wskazali dwa samochody osobowe (Opel Corsa z 1999 roku o szacunkowej wartości 1.000 zł i Mercedes z 2007 roku o szacunkowej wartości 7.000 zł). Małżonkowie ponadto nie posiadają żadnych innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. Małżonkowie zadeklarowali zobowiązania i stałe wydatki na poziomie ok 1.510 zł miesięcznie (pożyczka z zakładu pracy skarżącego – 300 zł, prąd – 150 zł, media – 250 zł, ubezpieczenia – 160 zł, woda – 50 zł, koszty leków i leczenia – 600 zł). E. O. jest po chorobie nowotworowej, ma komplikacje jelitowe i kręgosłupa, choruje na osteoporozę. Ponadto – jak wskazali skarżący – nie znają się oni na prawie, nie korzystają z pomocy adwokata ani radcy prawnego, a mieszkają w odległości ponad 100 km od Łodzi, zatem bez pomocy prawnika nie poradzą sobie w sprawie. Jak oświadczyli nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem, ani z radcą prawnym. Z uwagi na to, iż oświadczenie wnioskodawców zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, skarżący zostali mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2018 roku zobowiązani – w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – do złożenia: - odpisów rocznych zeznań podatkowych skarżących (indywidualnych lub wspólnych) za ostatnie 2 lata kalendarzowe (czyli za rok 2016 i 2017); - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i lokat bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy; - informacji o tym czy prowadzą gospodarstwo rolne, a jeżeli tak to zobowiązać do zaświadczenia właściwego urzędu gminy o dochodowości tegoż gospodarstwa. W wykonaniu zarządzenia skarżący w dniu 30 lipca 2018 roku złożyli kserokopie zeznań o wysokości dochodów (PIT-37) za rok 2016 i 2017 oraz wydruki z rachunku bankowego za okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2018 roku. Skarżący – mimo upływu terminu – nie wskazali czy prowadzą gospodarstwo rolne, a jeżeli tak, to jakie z tego tytułu uzyskują dochody. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", wynika że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez osobę dochodzącą swych praw przed sądem. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest wszakże ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 29 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 1130/14; z dnia 14 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 687/14; z dnia 30 czerwca 2014 roku, sygn. II FZ 770/14; z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13 i inne; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także zaakcentować, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie referendarza wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie jedynie w części obejmującej ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Zdaniem referendarza posiadany przez małżonków stały dochód w postaci emerytury pozwala na poniesienie przez nich kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis od skargi). Z analizy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz złożonych dodatkowych dokumentów wynika, że małżonkowie posiadają na rachunku bankowym oszczędności w kwocie 2.160 zł zgromadzone. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych (wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 100 zł) pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mogą przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, że skarżący posiadają wolne środki finansowe we wskazanej wysokości oraz stały dochód (ok. 3.400 zł przy zadeklarowanych stałych zobowiązaniach i wydatkach na poziomie ok. 1.510 zł miesięcznie), uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w sprawie nie będzie się dla wnioskodawców wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Analiza zeznań podatkowych małżonków wskazuje, że małżonkowie średnio miesięcznie w 2016 roku uzyskiwali dochód w kwocie ok. 6.358 zł, a w roku 2017 – 5.220 zł miesięcznie. Tymczasem, przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Przeznaczenie części oszczędności lub dochodu (regularnie otrzymywanego) na pokrycie kosztów postępowania nie poskutkuje uszczerbkiem w zakresie utrzymania koniecznego. W ocenie referendarza sądowego okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że sytuacja materialna rodziny pozwala na poniesienie kosztów sądowych, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W razie zmiany sytuacji materialnej rodziny strona będzie mogła wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie – w ocenie referendarza sądowego – sytuacja materialna rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ustanowienie pełnomocnika z wyboru zazwyczaj bowiem łączy się z większym obciążeniem finansowym, które przekracza możliwości finansowe rodziny. Wobec tego, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. kp