II SA/Łd 637/17

Dnia 24 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. i J. G. od postanowienia Starszego Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 25 października 2017 roku o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku, nr [...] [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 25 października 2017 roku. A.B. R. G. i J. G. zaskarżyli do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku, nr [...] [...] w sprawie ustalenia warunków zabudowy. W toku postępowania skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 października 2017 roku Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżących uzasadniała przyznanie im prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 20 listopada 2017 roku skarżący wnieśli sprzeciw argumentując, że posiadane przez nich tzw. produkty oszczędnościowe to nic innego jak fundusze inwestycyjne, które zawierane są na określone okresy czasu i których zerwanie przed terminem spowodowałoby niewspółmierne obciążenie finansowe. W związku z tym skarżący wnieśli o odroczenie terminu płatności wpisu sądowego do czasu zakończenia terminów wynikających z umów zawartych z bankiem. Skarżący wyjaśnili następnie, że J. G. dysponuje kwotą 6.354 zł w oszczędnościach oraz 3.080,68 zł z tytułu emerytury. Skarżący R. G. dysponuje natomiast kwotą 7.081 zł w oszczędnościach oraz 1.715 zł z wynagrodzenia za pracę miesięcznie, co przeznacza na bieżące utrzymanie trzyosobowej rodziny. Skarżący zarzucili pominięcie okoliczności, że ponoszą wydatki związane z trwającym remontem domu, a ponadto, że J. G. jest osobą niepełnosprawną i zarówno ona jak i jej mąż (W. G.) są osobami starszymi, co także wiąże się z określonymi potrzebami. Skarżący wskazali również, że złożyli do sądu pięć skarg o identycznej treści i dotyczą identycznych orzeczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Ponadto skarżący składali wnioski o połączenie tych spraw do wspólnego rozpoznania. Mając na uwadze ekonomikę prowadzonych postępowań i fakt, że nakazywałaby ona połączenie wszystkich sprawy, skarżący wnieśli o orzeczenie przyznania częściowego prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie czterech postępowań, czyli orzeczenie, że powinni uiścić koszty jednego postępowania w wysokości 500 zł, co w odczuciu skarżących jest zgodne z poczuciem sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1, 2 i 3 P.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym do sądu sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący wnieśli natomiast o przyznanie częściowego prawa pomocy w zakresie czterech postępowań. Jeżeli zatem intencją skarżących było żądanie zwolnienia ich z kosztów sądowych proporcjonalnie w każdej ze spraw, tak aby koszty te w łącznej wysokości nie przekroczyły kwoty 500 zł we wszystkich sprawach, to oznacza, iż skarżący zobowiązani byli do wykazania, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Niestety przedstawione przez skarżących informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie posiadają środków na opłacenie kosztów w pełnej wysokości. Jak wynika z formularza PPF J. G. prowadzi gospodarstwo domowe z mężem – W. G.. Małżeństwo utrzymuje się z emerytur w łącznej wysokości 3.080,68 zł netto. Skarżąca posiada oszczędności w wysokości 6.354 zł oraz jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych o łącznej wartości 48.458 zł, a także udział 5/12 w 93-metrowym domu o wartości 180.000 zł (wraz z działką). W uzasadnieniu wniosku skarżąca, wskazując na stałe koszty utrzymania i leczenia podała, że ma orzeczoną niepełnosprawność I stopnia i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Oszczędności przeznacza na leki, wizyty lekarskie, a także na planowaną wymianę dachu w domu. Z kolei R. G. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwuletnim synem. Podał, że jest bezrobotny i utrzymuje go żona z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.715 zł netto. Wskazał, że posiada oszczędności w wysokości 7.081 zł oraz jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych o łącznej wartości 61.480 zł i produkty ubezpieczeniowo-inwestycyjne o wartości 9.987 zł, a także udział 1/6 w 93-metrowym domu o wartości 180.000 zł (wraz z działką). W uzasadnieniu wniosku skarżący, wskazując na stałe koszty utrzymania podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Oszczędności przeznacza na remont kuchni, przyszłą edukację dziecka oraz jako zabezpieczenie na przyszłość. W swoich wnioskach skarżący zgodnie podnieśli, że nie są w stanie ponieść kosztów pięciu postępowań sądowoadministracyjnych, które aktualnie mają opłacić bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Brak zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi im obronę swoich praw. Skarżący swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnili przede wszystkim okolicznością, że posiadane zasoby finansowe przeznaczane są w znacznej części na zaspokajanie bieżących wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem siebie i rodziny oraz na aktualny remont domu. Jednak trzeba z całą stanowczością podkreślić, że posiadany przez skarżących majątek jest znacznej wartości i swobodnie pozwala na opłacenie pełnych kosztów sądowych nie tylko w jednej, ale nawet we wszystkich prowadzonych sprawach ze skarg R. G. i J. G. Wartość posiadanego przez skarżących majątku wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Posiadanie udziału w nieruchomości o znacznej wartości, a przede wszystkim oszczędności pieniężnych, opiewających na kilkudziesięciotysięczne kwoty świadczy o tym, że w żaden sposób nie można uznać, że skarżący są osobami ubogimi. Nawet uwzględniając jedynie zasoby pieniężne poza środkami ulokowanymi w funduszach inwestycyjnych należy dojść do wniosku, że wpis sądowy nie przekracza możliwości finansowych skarżących. Natomiast opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, jak również wpis od skargi kasacyjnej to jedynie ewentualne koszty sądowe, które wcale nie muszą powstać. Poza tym przyszłe koszty, gdyby powstały, byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozwala na takie zagospodarowanie swoimi zasobami finansowymi, aby umożliwić ich pokrycie przez skarżących. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Każdy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien zatem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny albo skorzystać z już posiadanych zasobów finansowych. Nie ma przy tym istotnego znaczenia fakt, że skarżący zainwestowali środki pieniężne w tzw. produkty oszczędnościowe, których przedterminowe zerwanie będzie pociągało dla skarżących negatywne konsekwencje finansowe wynikające z umów bankowych. To skarżący ponoszą ryzyko swoich decyzji inwestycyjnych. Jak wynika też z informacji udzielonych przez skarżących, każde z nich pozostawiło sobie kilkutysięczną kwotę na bieżące wydatki, a skoro koszty sądowe zalicza się do wydatków bieżących, to skarżący nie mogą oczekiwać przyznania im prawa pomocy przez zwolnienie ich z tych kosztów, czy to w całości, czy nawet w części. Poza tym prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi W tym miejscu wskazać należy, że termin do uiszczenia wpisu sądowego jest terminem ustawowym, który nie podlega skracaniu ani przedłużaniu. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do tego, aby uwzględnić żądanie skarżących co do odroczenia terminu płatności wpisu sądowego do czasu zakończenia terminów wynikających z umów bankowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie stanowi również fakt prowadzenia przez skarżących kilku postępowań sądowoadministracyjnych. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2011 roku, sygn. I FZ 290/11; z dnia 1 lipca 2011 roku, sygn. II OZ 546/11; z dnia 3 kwietnia 2009 roku, sygn. I OZ 304/09; z dnia 3 czerwca 2008 roku, sygn. II OZ 553/08; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma także znaczenia fakt, że wszystkie sprawy skarżących mogą zostać połączone do wspólnego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia. Każda skarga dotyczy bowiem innej decyzji i bez względu na to, że jak twierdzą skarżący, zarówno wszystkie skargi, jak i zaskarżone decyzje są identycznej treści, to w ujęciu materialnym każda skarga jest przedmiotem odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej i w związku z tym powinna być niezależnie opłacona. Przypomnieć natomiast należy, że w każdej ze spraw skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego solidarnie, co oznacza, że uiszczenie wpisu przez jedną osobę zwalnia drugiego ze skarżących ze zobowiązania. Jeżeli zatem oboje skarżący zdecydują się opłacić wpis sądowy w równej wysokości, na każdego z nich przypadnie kwota 1.250 zł we wszystkich pięciu sprawach, co zdaniem Sądu, w zestawieniu z posiadanym majątkiem, nie będzie stanowiło nadmiernego obciążenia finansowego. Reasumując, prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która posiada znaczny majątek, w tym oszczędności pieniężne. Nie ulega wątpliwości, że skarżący mają środki na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa, należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania, a to zdaniem sądu skarżącym nie grozi. Zgodnie z art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, co oznacza, że wydane na podstawie ww. przepisów orzeczenie jest ostateczne, a więc nie podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. A.B.