II SA/Łd 640/13

Dnia 4 października 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. i A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.P. i A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy lf II SA/Łd 640/13 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 17 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. Po złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, skarżący zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości 3400 zł i wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 2900 zł. Małżonkowie mieszkają w 56-metrowym domu (roku budowy 1956), posiadają także 60-metrowe mieszkanie, zajmowane przez córkę. W uzasadnieniu wniosku wskazali na swoje miesięczne wydatki: energia – 100 zł, opał (węgiel i drewno) - 5000 zł rocznie, woda i kanalizacja– 60 zł, wywóz śmieci – 40 zł, telefon – 103 zł, czynsz za mieszkanie zajmowane przez córkę – 400 zł, leki – 100 zł, podatki rocznie – 700 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że zaangażowani się w społeczną akcję zbierania krwi i szpiku kostnego, która pochłania im około 2000 zł rocznie. Wskazując na swoje dochody podali, że po odjęciu rat pożyczek, mają na rękę ok. 2600 zł dochodu. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W tej sytuacji uznać należało, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie referendarza sądowego dochody osiągane przez skarżących (łącznie 6300 zł), w zestawieniu z wysokością kosztów niezbędnych do uiszczenia na obecnym etapie sprawy (opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem wynosi 100 zł, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł), pozwalają na ich pokrycie, jak również na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Skoro obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania (do których zaliczyć można również koszty wynajęcia pełnomocnika z wyboru), a skarżący osiągają stałe, wysokie dochody, to uznać należało, że nie wykazali, by ich uiszczenie przekraczało ich możliwości finansowe. Oceny tej nie zmieniają argumenty uzasadniające złożenie wniosku. Skarżący w żaden sposób nie wykazali, by pokrycie kosztów postępowania wiązało się z jakimkolwiek uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Przecież za takie uzasadnienie nie może być traktowane jedynie to, że skarżący ponoszą koszty pomocy w utrzymaniu dorosłych dzieci i domu, czy konieczność spłaty rat pożyczek. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową wnioskodawców, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu ich wniosku. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżących. Po drugie - sama okoliczność spłacania pożyczki nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jest to instytucja wyjątkowa, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf