II SA/Łd 658/08

Dnia 30 stycznia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot - Szustowska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2009 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności działki 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi P. W. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Al. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi P. W. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. LS Decyzją z dnia [...]r. Starosta [...] działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53 ze zm.), art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił M. i J. małż. C. przyznania własności nieruchomości nr ewid. 413/4 o pow. 0,2800 ha położnej w obrębie C. K., w ramach działki stanowiącej działkę siedliskową z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż na wniosek T. i M. małż. K. gospodarstwo rolne o pow. 1,90 ha zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne, przejęcie gospodarstwa nastąpiło na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...]r. (decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...]r.). Z przedmiotowego gospodarstwa wyłączone zostały budynki, które stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności strony. W dniu 11 września 2007r. wpłynął do urzędu wniosek M. i J. małż. C. o zwrot działki oznaczonej nr 413/4, w którym wnioskodawcy powołują się na wniosek z dnia 30 kwietnia 2001r., w tej samej materii. Po wszczęciu postępowania w sprawie organ ustalił, iż część działki nr 413/4 stanowiło siedlisko tj. dom mieszkalny i stodoła T. i M. małż. K., których następcą prawnym jest Z. K. Wnioskodawcy stali się właścicielami zabudowań wzniesionych na w/w działce na mocy warunkowej umowy sprzedaży, akt notarialny z dnia [...]r., i umowy przeniesienia własności, akt notarialny z dnia [...]r. zawartych z Z. K. Na podstawie decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...]r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nieruchomości od M. i J. małż. C., wywłaszczono m.in. nieruchomość budynkową. Następnie decyzją Wójta Gminy S. z dnia [...]r. orzeczono o zwrocie m.in. nieruchomości zabudowanej położonej we wsi C. K. na rzecz byłych właścicieli M. i J. małż. C. Dalej organ wskazał, iż w toku czynności postępowania, w dniu 28 stycznia 2008r., przeprowadzona została wizja w terenie, która wykazała, iż na działce, o której zwrot wnoszą strony, istnieją jedynie pozostałości po budynku. Teren jest zaniedbany i niezagospodarowany. Wyjaśnił, iż stosownie do przepisu art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, który odnosi się tak do rolników jak ich następców prawnych, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanemu Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983r., przysługuje nieodpłatnie własność działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Osobą na rzecz, której można przenieść własność działki, jest właściciel znajdujących się na niej budynków, a w przypadku współwłasności wszyscy współwłaściciele. Organ wywiódł, iż w świetle powołanej normy prawnej i ustaleń poczynionych w trakcie wizji w terenie brak jest podstaw do przyznania własności w/w nieruchomości. Ustosunkowując się do wniosku strony z 30 kwietnia 2001r. podał, iż zawierał żądanie "sprzedania na zasadach pierwokupu działki nr 413/4", wniosek został rozpatrzony z uwzględnieniem ewentualnego bezpłatnego zwrotu działki, po przeprowadzeniu wizji w terenie – stwierdzono brak zabudowań - stronom udzielono stosownej odpowiedzi. W terminie prawem przewidzianym J. C. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając, iż jest bezpodstawna i niezgodna z obowiązującym prawem. Odwołujący wniósł o przesłanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. całej dokumentacji zgromadzonej w sprawie, począwszy od wniosku z dnia 30 kwietnia 2001r., wypłacenie odszkodowania za 7-letnie przedłużanie postępowania, odszkodowania za utracone budynki, materiały budowlane, nasadzenia i zwrot kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podstawy rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył ustalenia poczynione przez organ I instancji i stanowisko zawarte w decyzji tego organu, jak również wnioski odwołania. Dalej podniósł, iż zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, rolnik, który przekazał na własność Państwa za rentę, mógł zatrzymać budynki wchodzące w skład nieruchomości przekazywanej Państwu. Budynki takie stawały się przedmiotem odrębnej własności. W badanej sprawie na mocy decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...]r. przejęte zostało gospodarstwo rolne stanowiące własność T. i M. małż. K., którzy nabyli własność budynków, następnie ich następca prawny Z. K. zbył budynki w 1987 roku M. i J. małż. C. Z kolei stosownie do art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, który odnosi się tak do rolników jak ich następców prawnych, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983r., przysługuje nieodpłatnie własność działki gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Osobą na rzecz, której można przenieść własność działki, jest właściciel znajdujących się na niej budynków, a w przypadku współwłasności wszyscy współwłaściciele. Kolegium podkreśliło, iż przesłanką zastosowania powyższej normy jest, aby na działce, której dotyczy wniosek, znajdowały się budynki. Taki stan musi istnieć w dacie orzekania przez organ administracji, gdyż własność trwa tak długo jak długo istnieje jej przedmiot, gdy przestanie istnieć przedmiot własności – budynek – nie istnieje już podmiot, któremu to prawo przysługuje. Jak natomiast ustalono w toku wizji w terenie, przeprowadzonej w obecności J. C. w dniu 28 stycznia 2008r., na nieruchomości znajdują się pozostałości po budynkach, fundament z jednym rzędem pustaków, stare spróchniałe deski, belki i futryny drzwiowe, działka jest zarośnięta, zakrzaczona, porośnięta zmurszałą trawą. Podkreślił, iż dla zastosowania trybu z art. 6 w/w ustawy nie jest wystarczające, że na działce znajdują się pozostałości po budynkach czy materiały budowlane, konieczne jest, aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki fizycznie istniał chociażby jeden budynek, bez względu na jego stan techniczny. Kończąc wywiódł, iż w niniejszej sprawie wobec braku na przedmiotowej działce nawet jednego budynku, nie można przyjąć, iż spełnione zostały przesłanki konieczne dla zastosowania art. 6 w/w ustawy. Ustosunkowując się do wniosku odwołującego o odszkodowanie, Kolegium wyjaśniło, iż nie jest właściwe do rozstrzygania takich wniosków i jedyną drogą jest wystąpienie na drogę postępowania cywilnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.C. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. Uzasadniając postawiony wniosek skarżący wskazał, iż zaskarżona decyzja oparta została na niepełnej dokumentacji, a okoliczność ta spowodowana została mataczeniem i celowym działaniem na jego niekorzyść przez pracowników Starostwa i Gminy, jak również Prokuratury i Policji. Zwrócił się o odszkodowanie za zniszczone budynki i materiały budowlane znajdujące się na działce 413/4, o pociągniecie do odpowiedzialności finansowej, imiennie wskazanych w skardze, pracowników Urzędu Gminy i Starostwa. Skarżący załączył do skargi kserokopię swojego pisma skierowanego do Prokuratora Okręgowego w P.T. oraz decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...]r. nakazującej rozbiórkę budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce 413/4 z uwagi na zły stan techniczny obiektu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T. podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, sądy administracyjne zostały zaś powołane do badania zgodności z prawem działania organów administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "p.p.s.a"). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić w całości lub części (art. 145 § 1 ust.1 p.p.s.a.), stwierdzić jej nieważność w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a.). Ewentualnie stwierdzić, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 ust. 3 w/w ustawy). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Podkreślić należy także, iż sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 ze zm.). W myśl przywołanego przepisu, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Na podstawie ukształtowanego orzecznictwa sądowego, w pełni podzielanego przez skład orzekający, wywieść należy, iż pod pojęciem "właściciela budynków znajdujących się na działce gruntu" należy rozumieć nie tylko rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, ale także ich następców prawnych oraz inne osoby niewywodzące się z kręgu spadkobierców, bądź osób bliskich rolnika. Istotne jest natomiast, iż nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu, o której mowa w cytowanym przepisie możliwe jest w stosunku do gruntów zabudowanych i przysługuje właścicielom tych budynków, przy czym prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której zostały wzniesione budynki, przysługuje aktualnemu właścicielowi tych budynków, niezależnie od tego, czy jest on osobą, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., czy też jego spadkobiercą (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn.akt II OSK 1136/05, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex Nr 267149). Zgodnie z aprobowanym orzecznictwem sądów administracyjnych jako budynek znajdujący się na działce gruntu należy rozumieć, każdą rozpoczętą budowę takiego obiektu bez względu na jego stadium, mogący stanowić odrębny przedmiot własności. Niezależnie od tego należy podnieść, iż odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Nie może więc mieć znaczenia stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku. W tych wypadkach o budynku można mówić jako o pewnej substancji budowlanej, będącej rezultatem budowy lub zniszczenia budynku. Celem zwrotu przekazanej Państwu działki pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jaki i gruntu do budynków tych przynależnego, jeżeli będą stanowiły jeden przedmiot własności tej samej osoby. Celem tym nie wydaje się natomiast zwrot działki, na której nie ma budynków, by przysporzyć materialnych korzyści spadkobiercom właściciela przekazanego gospodarstwa rolnego, którzy zapewne w jakiś mierze winni są braku troski o zachowanie na działce budynków (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1991 r., sygn.akt II SA 194/91, dostępny w LEX, Lex Nr 11693, glosa OSP 1992/3/63). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela wywód Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż dla zastosowania trybu przewidzianego w powołanym art. 6 w/w ustawy nie wystarczy, że na działce znajdują się pozostałości po budynkach tj. spróchniałe beli, resztki fundamentów) czy materiały budowlane, konieczne jest aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, fizycznie istniał choćby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny. Jak wynika z akt sprawy okolicznością niekwestionowaną jest uprawnienie skarżącego do wystąpienia o nieodpłatne przyznanie własności działki, na mocy umowy przeniesienia własności z dnia [...]r. zawartej ze spadkobiercą byłych właścicieli, skarżący wraz z żoną stali się właścicielami zabudowań posadowionych na działce nr 413/4. Analiza akt sprawy a w szczególności protokołu oględzin i dokumentacji fotograficznej uzasadnia jednak stwierdzenie, iż na działce nr 413/4 nie znajdują się żadne zabudowania, które uzasadniałyby zastosowanie trybu z art. 6 w/w ustawy. Z protokołu wizji przeprowadzonej w dniu 28 stycznia 2008r. wynika, iż na działce znajdują się pozostałości po budynkach, fundament z jednym rzędem pustaków, stare spróchniałe deski, pozostałości cegieł, stare belki i futryny, stan działki wskazuje na wieloletni odłóg, działka jest zarośnięta, zakrzaczona, porośnięta drzewami. Sporządzona na tę okoliczność dokumentacja fotograficzna odzwierciedla poczynione ustalenia, zdjęcia przedstawiają zarośnięty wysokimi trawami, krzakami i drzewami teren, na którym znajdują się resztki spróchniałych belek, desek również częściowo zarośniętych, widoczny kawałek fundamentu również jest częściowo zarośnięty. W świetle poczynionych ustaleń, nie kwestionowanych przez obecnego przy oględzinach skarżącego, należy zgodzić się z organem, iż na przedmiotowej działce nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek substrat, substancja budynku, która mogłaby stanowić przedmiot odrębnej własności. Należy bowiem przyjąć, iż odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Uwzględniając stan zastany na działce stwierdzić nadto należy, iż prowadzenie przez skarżącego jakichkolwiek robót budowlanych nie będzie polegało na odbudowie czy remoncie, gdyż istnieją jedynie resztki jednego fundamentu, w tej sytuacji ewentualna budowa prowadzona przez stronę zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) zakończy się powstaniem nowych zabudowań, zupełnie odrębnych od kiedyś istniejących na działce, do których niewątpliwie nie będzie miał zastosowania art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Na marginesie wyjaśnić należy, iż Sąd nie jest uprawniony do orzekania w zakresie ewentualnych odszkodowań od organów administracji publicznej, ani do pociągania do odpowiedzialności karnej i finansowej pracowników tych organów, z tych względów zarzuty i wnioski skarżącego w tym zakresie pozostały poza kontrolą i rozstrzygnięciem Sądu. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny orzekł jak w sentencji. ar