II SA/Łd 660/05

Dnia 4 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.), Sędziowie : Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant : asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2005 roku sprawy ze skargi M.Ć. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich: - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; II SA/Łd 660/05 UZASADNIENIE Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił M. Ć. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Ł. w 1943 r. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał, iż skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach (...). Zgodnie z treścią tego przepisu "represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa". Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 1 powyższej ustawy "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 orzeka Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonej działalności kombatanckiej lub represji (...)". Po analizie dokumentów przedłożonych przez M. Ć. Kierownik Urzędu uznał, że strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b powołanej ustawy. Powołani przez M.Ć. świadkowie nie udokumentowali swojego pobytu w obozie. Z tego też względu odmówiono przyznania stronie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w Ł.. M. Ć. w dniu 10 stycznia 2005 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. M. Ć. podniosła, iż w 1943 r. została wysiedlona z całą rodziną i osadzona w obozie przesiedleńczym w Ł.. Informowała już o fakcie, że wszystkie osoby, które były razem z nią wysiedlone miały trudności w uzyskaniu z archiwum zaświadczenia. Zarzuciła, iż Kierownik Urzędu nie uznając za ważne dowodów z Francji i wiedząc, że skarżąca nie posiada wymaganego zaświadczenia, wezwał ją do nadesłania dokumentów. Tym samym organ wprowadził skarżącą w błąd i naraził na koszty, co z powodu niskiej emerytury stanowiło duże obciążenie. M. Ć. podkreśliła, iż "każdy kto był wywieziony za granicę musiał przejść lagry". Ponadto nie rozumie, dlaczego organ nie honoruje dowodów z Francji, które były ważne przy załatwianiu innych spraw. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 it. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Oświadczenia świadków J. B. i G. S., przedłożone przez M.Ć. na okoliczność pobytu zainteresowanej w obozie przesiedleńczym w Ł. budzą wątpliwości. Osoby te nie posiadają uprawnień kombatanckich i nie przedstawiły dowodów potwierdzających ich pobyt w obozie w Ł.. W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Ł. /pismo z dnia 27.04.2005r./ wynika, że w zasobach archiwalnych brak jest materiałów, na podstawie których byłoby możliwe potwierdzenie wysiedlenia miejscowości K., a co za tym idzie zainteresowanej. Z kolei Archiwum Państwowe w Ł. w zaświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2005 r. potwierdza fakt wysiedlenia miejscowości " K.", " K..". Nazwy tych miejscowości figurują na listach transportowych z 21 i 28 kwietnia 1944 r. osób wywożonych z jednego z obozów przesiedleńczych podległych Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu, Oddział w Ł. (brak adresu) do III Rzeszy. Na tej podstawie Kierownik Urzędu nie kwestionuje okoliczności wysiedlenia miejscowości K. w kwietniu 1944 r. Należy podkreślić, iż strona w swoim wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazywała datę wysiedlenia marzec 1943 r. Biorąc wskazaną przez stronę datę wysiedlenia, brak jest podstaw do uznania, aby osoby rugowane ze swoich gospodarstw w tym czasie były kierowane dalej za pośrednictwem obozu przesiedleńczego w Ł.. Nie wszystkie bowiem wysiedlone osoby były osadzane w obozach przesiedleńczych. Często wywóz mieszkańców odbywał się bezpośrednio do miejsc docelowych, bez osadzenia tych osób w obozach przesiedleńczych. Dowody z dokumentu korzystają z domniemania prawdziwości przewidzianego w treści art. 76 k.p.a. Należy więc uznać je za w pełni wiarygodne i z tej przyczyny nie dać wiary twierdzeniom strony i świadków. Ponadto podnoszona przez stronę okoliczność wykonywania prac przymusowych na rzecz III Rzeszy miała znaczenie w przedmiocie uprawnień przewidzianych w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r., Nr 87, poz. 395 ze zm.). Powyższe świadczenie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał skarżącej decyzją z dnia [...]. Na powyższą decyzję M. Ć. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Skarżąca wyjaśniła, iż oprócz dowodu pobytu we Francji i powołanych świadków, którzy tak jak ona nie mogą odnaleźć swojego nazwiska w Archiwum Państwowym nie posiada innych dokumentów. Skarżąca zakwestionowała twierdzenie organu, iż nie wszystkie wywożone osoby były kierowane do obozów przesiedleńczych. Zdaniem M.Ć., w obozach przesiedleńczych segregowano ludzi, gdzie mają zostać wywiezieni. Skarżąca stwierdziła, że mogła pomylić datę wysiedlenia, jednak pobytu w lagrach, głodówki, cierpienia i poniżania nie może zapomnieć. Wskazała, że w Archiwum w Ł. istnieje ślad dotyczący wysiedleń z miejscowości K. i Kol. K.. Na prośbę skarżącej z dnia 30 maja 2005 r. Archiwum Państwowe w Ł. poinformowało ją, że nigdy nie zajmowało stanowiska w sprawie potwierdzenia faktu wysiedlenia mieszkańców ze wsi K. W piśmie procesowym z dnia 24 października 2005 r. M. Ć. podniosła, że jest w posiadaniu nazwisk wielu osób, które przebywały w łódzkich lagrach i nie mogą odnaleźć swojego nazwiska na listach Archiwum w Ł.. Do pisma skarżąca dołączyła ankietę / celem wydania dowodu osobistego / z dnia 2 maja 1952 roku i kartę osobową z dnia 14 kwietnia 1951 roku. W odpowiedzi na skargę Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do § 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. W tym świetle skarga jest zasadna, ponieważ Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art.7, art.77 § 1, art. 80, k.p.a.), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu wyjaśniającym w rozważanej sprawie organ orzekający, mimo posiadania dokumentów i informacji, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie poczynił wyczerpujących ustaleń w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 k.p.a. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy jak i stosowania norm prawa materialnego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej – jak stanowi art. 80 k. p. a. - ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena materiału dowodowego nie może oznaczać dowolności. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy też nie w pełni rozpatrzonym. Organ rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu; może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić dowodowi wiarygodności lub mocy dowodowej. Wówczas jednak zobowiązany jest uzasadnić przyczyny takiego działania. W toku postępowania administracyjnego skarżąca złożyła pisemne oświadczenia świadków J.B. i G. S., które miały potwierdzić pobyt skarżącej w obozie przesiedleńczym w Ł. Organ administracji publicznej uznał, iż oświadczenia świadków budzą wątpliwości, gdyż osoby te nie posiadają uprawnień kombatanckich i nie przedstawiły dowodów potwierdzających ich pobyt w obozie w Ł.. Przyjęcie przez organ administracji publicznej tezy, iż nie posiadanie uprawnień kombatanckich przez świadków i nie przedstawienie dokumentów potwierdzających ich pobyt w obozie w Ł. stanowi samoistną przesłankę odmowy wiarygodności zeznań świadków, nie jest uprawnione. W tej sytuacji uznać należy, iż organ odwoławczy dokonał oceny materiału dowodowego z naruszeniem art. 80 k. p. a. Postępowanie wszczęte z wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym według zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem konieczne jest prawidłowe i rzetelne stosowanie przepisów proceduralnych, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania, w tym przepisów regulujących postępowanie dowodowe / art.75 – 88 k.p.a./. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty i zeznania świadków - art. 75 § 1 k. p. a. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę - art. 86 k. p. a. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 1990 roku - III ARN 9/90 - oświadczenie składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawione przez nią dokumenty korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Organy administracji obowiązane są stosować się do zasad przeprowadzenia dowodów określonych w rozdziale 4 działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. ( por. OSNCP z 1991 roku, z.10-12, poz. 127). Nie ma uzasadnionych podstaw, by zasada ta nie była respektowana w postępowaniu w sprawie przyznawania uprawnień kombatanckich. A zatem, jeśli organ administracji publicznej miał wątpliwości co do pisemnych oświadczeń świadków winien przeprowadzić dowód z zeznań świadków i w trakcie przesłuchania wyjaśnić owe wątpliwości. Oświadczenia świadków, aczkolwiek lakoniczne, zawierają określone informacje. Aby uzyskać informacje bardziej szczegółowe, dotyczące okoliczności wywiezienia z miejsca zamieszkania i osadzenia w obozach przesiedleńczych /m.in. w zakresie daty oraz okoliczności wywiezienia i osadzenia w obozach przesiedleńczych, okresów pobytu w tych obozach, okoliczności wywiezienia z określonego obozu przesiedleńczego do Francji / niezbędnym jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i przesłuchania strony. Jest to tym bardziej istotne, iż świadkowie są osobami starszymi od skarżącej i mogą lepiej pamiętać powyższe okoliczności -G. S. /ur. w 1925r./ w 1943 roku miała 18 lat zaś J. B. / ur. w 1927 r. / 16 lat. Świadkowie podali pobyt w "lagrach łódzkich" na ul. A, B. i C. zaś skarżąca w życiorysie podała, iż w lagrze na ul. B. byli pod nadzorem Niemca o nazwisku N. Ponadto, o ile organ administracji publicznej w piśmie adresowanym do Archiwum Państwowego w Ł. pytał zarówno o wysiedlenie miejscowości K. jak i o pobyt mieszkańców tej miejscowości / w tym skarżącej / w obozie w Ł., to w pismo adresowane do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Ł. nie zawiera pytania o pobyt w obozach w Ł.. Jednocześnie z zaświadczenia Archiwum Państwowego w Ł. nie wynika, czy udzielona informacja dotyczy także obozów podanych przez skarżącą i świadków. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na jeszcze jedna kwestię, a mianowicie podstawy prawne wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Decyzja z dnia [...] została wydana na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) zaś decyzja z dnia 16 maja 2005 roku na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) tejże ustawy. Powyższe przepisy ustanawiają odrębne przesłanki uzyskania uprawnień kombatanckich. W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego określa § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości / Dz. U. Nr 106, poz. 1154 / zaś miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy określa § 6 tegoż rozporządzenia. Paragraf 6 rozporządzenia wymienia m.in. obozy: Ł.(ul. D.),Ł.(ul. B.),Ł.(ul. E 4),Ł.(ul.F), zaś § 5 wymienia m.in. Ł.-R. (ul. G.). Oznacza to konieczność należytego wyjaśnienia i rozważenia okoliczności sprawy w aspekcie przesłanek określonych w powołanych wyżej przepisach ustawy. Nie można bowiem uznać za zgodną z prawem decyzję wydaną bez wyjaśnienia okoliczności objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie. Naruszenie przez organ zasad postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. a nadto art. 80 k. p. a. skutkuje uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 20 grudnia 2004 roku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien mieć na uwadze konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i rozważenia całego materiału dowodowego, co umożliwia właściwe zastosowanie norm prawa materialnego. Dodatkowo podnieść należy, iż bezspornym jest, że skarżąca nie uzyskała rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określenia rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. W świetle stanowiska zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2000 r. V SA 1786/99 - LEX nr 49296 rekomendacja jest tylko jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności, podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego ( art. 77 § i art. 80 k. p. a ) i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji. Z uwagi natomiast na charakter prawny rozstrzygnięcia (nie ma przymiotu wykonalności), nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 p. p. s. a.