II SA/Łd 669/11

Dnia 21 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2011 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty mieszkaniowe 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat E. S.-S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, zawierającą należny podatek od towarów i usług, według obowiązującej stawki przewidzianej dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071), po rozpatrzeniu odwołania M. W. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty mieszkaniowe w lutym i marcu 2011r. w wysokości 900 zł., utrzymało w mocy wskazaną decyzję organu pierwszej instancji. W trakcie przeprowadzonego postępowania organ pomocowy ustalił, iż podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 11 lutego 2011r. M. W. utrudniał jego przeprowadzenie, poinformował, jedynie, że od ostatniego wywiadu środowiskowego jego sytuacja rodzinna nie zmieniła się i zbędne jest w jego ocenie ponownie udzielanie tych samych informacji, które są w posiadaniu organu. Oświadczył, że jest bez środków do życia. Wnioskodawca nie udzielił informacji odnośnie wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego z innymi osobami, swojej sytuacji mieszkaniowej, a odnoście sytuacji zawodowej oświadczył, że został zmuszony do rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy przez pracowników Ośrodka, podczas gdy chciał tylko korzystać z zasiłku stałego. Podniósł, że jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Wnioskodawca odmówił też podpisania wywiadu środowiskowego, wyprosił pracowników socjalnych z mieszkania i zaznaczył, że jest to ostatnia wizyta pracowników MOPS w jego domu. Organ podkreślił, że M. W. nie wykazuje woli współdziałania z pracownikami pomocy społecznej, zatem w sprawie zachodzi sytuacja braku współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i odmówił przyznania pomocy w formie wnioskowanego zasiłku celowego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. przedstawił swoją sytuację zdrowotną i materialną. Podkreślił, że jest bez środków do życia, jego stan zdrowia ulega systematycznie pogorszeniu. Wskazał, że informował organ pomocowy, że nie ma statusu bezrobotnego i nie ma składek na ubezpieczenie społeczne, a w dniu 4 marca 2011r. ma zaplanowane badania w WAM w Ł.. Oświadczył, że nie będzie podpisywał żadnych wywiadów, ponieważ wcześniej były fałszowane. W ocenie odwołującego się sytuacja materialno-bytowa K. S. nie ma wpływu na przyznanie mu np. zasiłku stałego. Wskazał, że określony w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współpracy z pracownikiem socjalnym może prowadzić do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, zatem jest to tylko możliwość wydania takiego rozstrzygnięcia, co powinno być rozpatrywane indywidualnie w każdym przypadku. Wskazał, że powinno się ocenić, czy pomimo braku współpracy sytuacja skarżącego wymaga przyznania świadczeń biorąc pod uwagę cele pomocy społecznej. Podkreślił, że leczy się psychiatrycznie, kardiologiczne, onkologicznie, ma cukrzycę. Nadto uważa, że celowo źle jest wyliczane jego kryterium dochodowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji wyjaśniło, że w przypadku zgłoszenia wniosku o świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny. Ten cel zostaje zrealizowany w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub miejscu pobytu strony, który jest obligatoryjnym środkiem dowodowym wynikającym z treści art. 106 ust. 4 i 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że rzetelne ustalenie sytuacji strony i jej potrzeb wymaga współdziałania z pracownikiem socjalnym, w tym poinformowania go o rzeczywistych dochodach i sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie lub jej wspólnie gospodarującej rodziny. Wywiad służy także weryfikacji danych podawanych przez wnioskodawcę, zatem wnioskodawca jest zobowiązany do udzielania wyczerpujących informacji o swej sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej, innymi słowy ciąży na nim m. in. obowiązek współdziałania z organem w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym. Zdaniem Kolegium, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Każda z wymienionych okoliczności stanowi samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło dalej, iż z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z dnia 31 stycznia 2011 r. zwrócił się o przyznanie mu przedmiotowego zasiłku celowego. Zatem organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe do przyznania zasiłku celowego, stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy. Szczegółowa ocena postawy skarżącego została przedstawiona przez pracownika socjalnego w kwestionariuszu wywiadu. Skarżący pomimo, że był informowany o konieczności przeprowadzenia wywiadu, utrudniał jego sporządzenie. Twierdził, że jego sytuacja nie zmieniła się i nie będzie udzielał ponownie tych samych informacji. Podczas spisywania wywiadu nie był obecny K. S., natomiast skarżący nie udzielił żadnej informacji o jego sytuacji dochodowej. K. S. był wzywany do uzupełnienia dokumentów, jednak nie zareagował na to wezwanie. Kwestia ta jest natomiast, w ocenie organu, kluczowa ze względu na ustalenie kryterium dochodowego, bowiem w dniu 12 stycznia 2011r., a także w dniu 13 stycznia 2011r. wnioskodawca oświadczył, że prowadzi z K. S. wspólne gospodarstwo domowe już od października 2010r. Zatem dochód tej osoby należało w uwzględnić przy wyliczeniu wspomnianego kryterium dochodowego. Poza tym skarżący odmówił podpisania wywiadu środowiskowego, co niewątpliwie realizuje przesłankę "braku współdziałania" z organem pomocy społecznej. W tej sytuacji trudno jest ustalić w sposób niewątpliwy, jaka jest rzeczywista sytuacja skarżącego. Kolegium podkreśliło, że organ pomocy społecznej przyznaje pomoc w granicach własnych możliwości finansowych, a te są ograniczone. Konieczne jest przeto zaspokajanie niezbędnych i najpilniejszych potrzeb osób i rodzin, których osoby te czy rodziny nie są w stanie zaspokoić we własnym zakresie, przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości. Jednakże sam zainteresowany ma obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. W niniejszej sprawie w ocenie Kolegium były podstawy do odmowy przyznania świadczenia właśnie ze względu na brak współpracy z organem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. powtórzył argumenty odwołania. Skupił się na wykazaniu, iż stan zdrowia jest wynikiem złego traktowania przez pracowników MOPS, nadto nie dysponuje żadnym ze źródeł dochodu, a wydatki na leczenie rosną. Zakwestionował prawidłowość wywodu organu jakoby nie współpracował z pracownikami, gdyż to pracownicy utrudniają mu korzystanie z pomocy Państwa i bezpodstawnie odmawiają pomocy osobie schorowanej, której sytuację rodzinną i materialną należy oceniać poprzez pryzmat stanu psychicznego, w jakim się znajduje. Dodał, iż nie rozumie czemu K. S; miałby składać jakiekolwiek wyjaśnienia, skoro nie korzysta z pomocy społecznej, tym bardziej, iż w dniu 17 stycznia 2011r. złożył zaświadczenie, iż nie ma źródeł dochodu i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy oraz, że prowadzi wspólnie ze skarżącym gospodarstwo domowe. W ocenie strony organ popełnił błąd wyliczając dochód, gdyż nie podzielił go na 2 osoby. Gdyby zaś to uczynił, kryterium dochodowe nie zostałoby przekroczone. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona jak również poprzedzająca ją decyzja nie zostały wydane z naruszeniem prawa obligującym Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przypomnieć wypada, iż przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] o odmowie przyznania M. W. zasiłku celowego na opłaty mieszkaniowe w lutym i marcu 2011r. w wysokości 900 zł. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego organ zasadnie rozstrzygnął o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. W ocenie Sądu, analiza akt administracyjnych sprawy nie pozostawia wątpliwości co do prawidłowości zaskarżonej decyzji. Jak słusznie wskazało Kolegium, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z punktu widzenia niniejszej sprawy pamiętać należy, iż omawiany zasiłek celowy jest świadczeniem warunkowanym kryterium dochodowym określonym w art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy. Kryterium to jest różne w zależności od ustalenia czy wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe, czy wspólnie z innymi osobami. Jeżeli bowiem strona zadeklaruje, iż nie prowadzi indywidualnie gospodarstwa domowego to konieczne jest podanie organowi ilości osób, z którymi takie gospodarstwo prowadzi i dochodów tych osób. Dochód osoby w rodzinie stanowi bowiem sumę dochodów wszystkich osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe. Wobec powyższego nie może budzić wątpliwości, konieczność ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, zarówno w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 w/w ustawy), jak również w ramach dodatkowych wezwań do złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowej oceny wniosku. W świetle przywołanej regulacji prawnej bezspornym jest, iż koniecznym było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Nie zasługuje tym samym na uwzględnienie stanowisko skarżącego, iż nie jest konieczne wyjaśnienie sytuacji materialnej K. S., jak również sytuacji skarżącego, tylko dlatego, że w jego ocenie nie uległa ona zmianie. Jak wynika z akt sprawy sam skarżący w dniu 12 stycznia 2011r. w toku wywiadu środowiskowego oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. S. od października 2010 roku. Wobec tego koniecznym stało się w tej sytuacji ustalenie ewentualnego dochodu uzyskiwanego przez K. S., tym bardziej, że według oświadczeń samego skarżącego, K. S. pracuje dorywczo i uzyskuje z tego tytułu określone dochody. Nie sposób zatem odmówić prawidłowości działaniu organu, który podejmował wszelkie dopuszczalne prawem czynności celem ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, szczególnie wobec oświadczenia skarżącego, że jego sytuacja życiowa nie zmieniła i nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. S.. Reasumując, w ocenie Sądu żadne z działań wyjaśniających podjętych przez organ, wbrew stanowisku skarżącego, nie było zbędne. Ze wskazanych wyżej powodów zasadne było rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wynika natomiast z materiału zgromadzonego w aktach sprawy, skarżący w trakcie przeprowadzonego w dniu 11 lutego 2011r. wywiadu środowiskowego nie wyrażał chęci współpracy, odpowiadając na pytania zdawkowo lub całkowicie odmawiając odpowiedzi. Taka postawa skarżącego uprawniała organ do konkluzji o braku współdziałania w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Dodać należy, że sam fakt, iż skarżący stale korzysta z pomocy społecznej nie zwalnia go ze składania każdorazowo wyjaśnień w sprawie. Każdy nowy wniosek prowadzi do wszczęcia nowego postępowania, w ramach którego, organ dysponuje wprawdzie pełną dokumentacją dotycząca wszystkich postępowań, ale obowiązany jest każdorazowo wnikliwie sprawdzić, czy sytuacja nie ulegała zmianie. Stąd też każdorazowo przeprowadzany wywiad środowiskowy, aktualizacja danych w nim zawartych i konieczność podejmowania nowych czynności wyjaśniających. Wobec tego, strona składająca kolejny nowy wniosek winna liczyć się z koniecznością ponownych wyjaśnień, odpowiednich deklaracji i oświadczeń. Ubieganie się o środki publiczne obliguje zaś wnioskodawcę do ich udzielania bez względy na osobisty stosunek do pracowników organów pomocowych. Wskazać należy, iż w realiach rozpatrywanej sprawy organ podjął starania o uzyskanie informacji od stosownych instytucji, zebrał dane posiadane z urzędu, wystosował odpowiednie wezwania do K. S.. Niezbędne dane starał się uzyskać w ramach wywiadu środowiskowego, który jednak, z uwagi na postawę strony, nie dał wymiernych efektów. Wykształcone na tle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowisko judykatury nie pozostawia wątpliwości, iż brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Uniemożliwienie organowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez określenie liczby osób w rodzinie w postaci odmowy spotkania z pracownikiem socjalnym, czy też odmowy przedłożenia określonych dokumentów jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009r., w sprawie o sygn. akt I OSK 554/09, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 588795; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1456/08, dostępny Lex nr 563279). Zatem skoro skarżący odmówił udzielenia informacji niezbędnych do dokonania oceny jego sytuacji życiowej i materialnej, a także nie podpisał owego wywiadu, to uznać należy, iż z jego strony nastąpił brak współpracy z pracownikami organu pomocowego, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W świetle powyższego nie sposób odmówić prawidłowości zaskarżonej decyzji, która wydana została po analizie uzyskanych materiałów dowodowych, niewątpliwie również z uwzględnieniem sytuacji zdrowotnej skarżącego. Zarówno organy administracji, jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie kwestionują, iż sytuacja życiowa, w szczególności stan zdrowia strony jest bardzo trudna. Nie można jednakże oczekiwać, aby organ rozstrzygnął o przyznaniu pomocy społecznej pominąwszy wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, którego elementem składowym jest ustalenie dochodu skarżącego i osób, które wspólnie z nim prowadzą gospodarstwo domowe, w szczególności w przypadku form pomocy, których przyznanie jest zależne od spełnienia kryterium dochodowego. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, iż uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Zatem osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może być przyznana (zob. wyrok WSA z dnia 7 października 2010r., II SA/Ol 734/10, dostępny Lex nr 754052). Reasumując, w ocenie Sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów zasługują na aprobatę. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.). a.tp. ----------------------- 8