II SA/Łd 672/12

Dnia 9 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości - oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania K. S. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] nr [...] orzekającej o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości stanowiącej własność odwołującego - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że na mocy decyzji z dnia [...] Starosta [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działki: nr 112/3, nr 120/2, nr 125/2, nr 151, położonej w M. w gminie R., stanowiącej własność K. S. Zanim decyzja ta uzyskała walor ostateczności, A S.A. Oddział B B., pismem z dnia 26 października 2011 r., wniosła o pilne wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości i nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając w oparciu o przepis art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zezwolił na niezwłoczne zajęcie przedmiotowej nieruchomości, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności. Od ww. decyzji K. S. złożył odwołanie podnosząc, że decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności z uwagi na brak podstawy prawnej wywłaszczenia. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności przytoczył brzmienie przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, a następnie wyjaśnił, że istnienie w obrocie prawnym choć nieostatecznej decyzji wywłaszczeniowej stworzyło możliwość orzeczenia o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, które to orzeczenie z kolei dawało podstawy do dysponowania gruntem. Celem regulacji art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest w pewnych wyjątkowych .sytuacjach umożliwienie podmiotowi realizującemu cel wywłaszczenia zajęcie gruntu, pomimo iż decyzja o wywłaszczeniu nie uzyskała jeszcze przymiotu ostateczności. Przepis ten można, zdaniem organu, stosować w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie o wywłaszczenie nieruchomości znajduje się na etapie po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, a także po wydaniu niepodlegającej wykonaniu decyzji przez organ II instancji. W odniesieniu do przedmiotowych działek została wcześniej wydana przez Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, w dniu [...] decyzja w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości K. S., od której złożył on odwołanie, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi od decyzji organu II instancji. Dodał, że ani wniesienie skargi do sądu na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] ani wstrzymanie wykonania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości przez Wojewodę [...] postanowieniem z dnia [...] nie stanowi przeszkody dla zastosowania art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przesłanka umożliwiająca zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości pozostała aktualna, bowiem decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości została wydana. Wojewoda podniósł też, że wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie spornej nieruchomości, opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności, uzasadnione zostało przez A zabezpieczeniem gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami oraz ważnym interesem społecznym. Wstrzymanie prac górniczych wiąże się ze stratą w okresie jednego roku wynoszącą 40-50 mln zł oraz przesunięciem terminu wydobycia węgla i terminu osiągnięcia zdolności wydobywczej. Nadto, sporne działki stosownie do planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Gminy R. przeznaczone są pod zewnętrzne zwałowisko nakładu odkrywki oraz strefę funkcjonalnej obsługi technologicznej. W odniesieniu do zarzutów odwołania wskazał, że przesłanki uzasadniające wywłaszczenie były przedmiotem rozważań na wcześniejszym etapie - przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Przedmiotem rozważań niniejszego postępowania są jedynie przesłanki zawarte w art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów I i II instancji, ewentualnie o ich uchylenie, a nadto o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że organy nieprawidłowo zastosowały w sprawie art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem jego nieruchomości zostały wywłaszczone na cel, który nie jest celem publicznym. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 18 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek K. S. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd badał zaskarżoną decyzję w zakresie zgodności z przepisami postępowania administracyjnego i prawem materialnym nie stwierdzając ich naruszenia. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U.2010.102.651), stanowiąc, iż w przypadkach określonych w art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji, udziela podmiotowi, który będzie realizował cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Wymogi tego unormowania realizuje zaskarżony do Sądu akt. Zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości poprzedzała decyzja o wywłaszczeniu, chociaż nieostateczna w dacie rozstrzygania przez organ I instancji, to w dacie orzekania przez organ odwoławczy korzystała już z waloru ostateczności, lecz nie mogła być wykonywana z powodu wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Podzielić należy pogląd organu, znajdujący odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że wydanie decyzji w trybie art. 122 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwe już w sytuacji, gdy decyzja o wywłaszczeniu nie uzyskała waloru ostateczności z powodu wniesienia odwołania, które nie zostało jeszcze rozpatrzone. Wszak przepis ten stanowi o wymogu uprzedniego wydania decyzji o wywłaszczeniu, a nie - ostatecznej decyzji w tym przedmiocie (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 sierpnia 2011 r., II SA/Gl 81/11, LEX nr 1113066). Trafnie też organ administracji publicznej ocenił, iż wnioskodawca wykazał, iż zezwolenie to jest niezbędne dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami oraz ze względu na ważny interes społeczny. A S.A. Oddział B B. realizując cel publiczny – wydobywanie węgla brunatnego metodą odkrywkową zaopatruje w paliwo bloki energetyczne A Oddział C B. Jak wynika z załączonych ekspertyz (z dnia 11 października 2010 r. i 7 marca 2012 r.) brak możliwości zajęcia przedmiotowych nieruchomości pod potrzeby zwałowiska zewnętrznego spowodowałoby zatrzymanie frontu eksploatacyjnego zwałowania nadkładu, co skutkowałoby ograniczeniem wydobycia węgla, narażając gospodarkę narodową na poważne straty, trudne do oszacowania. Zwłoka w zajęciu nieruchomości uniemożliwiałaby więc realizacje celu publicznego – wydobycia węgla brunatnego metodą odkrywkową, na który nieruchomość została wywłaszczona. Bowiem cel publiczny, o którym mowa w art. 6 pkt 8 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zdefiniowany jako poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie złóż kopalin objętych własnością górniczą, to nie tylko wyrobisko odkrywki "Pola S.", w granicach którego mieści się złoże węgla brunatnego, ale także tereny zewnętrznego zwałowiska nadkładu Odkrywki S. i strefa funkcjonalna obsługi technologicznej. Elementy te składają się na ogólnie pojęte przeznaczenie terenów dla potrzeb prowadzenia eksploatacji złoża węgla brunatnego "Pole S.". Z przyjętej technologii eksploatacji odkrywkowej wynika, że przed urobieniem węgla wymagane jest wyprzedzające zdjęcie z nad złoża (kolejnymi poziomami) mas nadkładu i ulokowanie ich na zwałowisku. Dla uzyskania planowanego wydobycia oraz prowadzenia robót górniczych niezbędny jest równomierny postęp wszystkich poziomów eksploatacyjnych, a więc zarówno w ramach wyrobiska jak i zwałowiska. W przypadku zwałowiska nie jest możliwe zwałowanie nakładu w poziomach wyżek ległych bez wymaganego postępu poziomów niżej ległych. Wymagany postęp I poziomu zwałowego wymusza wyprzedzająco odpowiedniego przygotowania przedpola polegającego na nabyciu prawa do nieruchomości. Nieruchomości gruntowe oznaczone jako działki nr 151 i 112/3 zlokalizowane były w obszarze przygotowania przedpola na 2011 r., zaś działki o nr 120/2 i 125/2, na 2012 r. Organ biorąc pod uwagę powyższe okoliczności prawidłowo ocenił, iż zachodzą przyczyny uzasadniające niezwłoczne zajęcie nieruchomości skarżącego, jako że sama decyzja o wywłaszczeniu nie może być jeszcze wykonywana. A podmiot wnioskujący będzie realizował zamierzenie inwestycyjne, które podejmowane jako ciąg koniecznych czynności technicznych stanowi realizacje celu publicznego, bowiem zmierza finalnie do zaspokojenia potrzeb bardzo wielu osób, w zakresie bezpieczeństwa energetycznego . Trafnie też wskazał na skutki zaniechania wydania tego zezwolenia zagrażające dobrom chronionym, określonym przepisem art. 108 k.p.a., podkreślając ich realny charakter określony kwotowo na 40-50 mln zł. w skali roku. Wobec spełnienia warunków z art. 108 k.p.a., decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości prawidłowo nadano dodatkowo rygor natychmiastowej wykonalności, realizując wymóg art. 122 ust. 1 in fine ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podkreślenia wymaga, iż zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości służyć ma wykluczeniu bezprzedmiotowości wywłaszczenia po terminie, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stanie się wykonalna, ale istniejące warunki uniemożliwią zrealizowanie celu publicznego, dla którego dokonano wywłaszczenia. Skutkiem zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości jest odebranie posiadania nieruchomości dotychczasowym podmiotom praw do niej i umożliwienie inwestorowi przystąpienia do realizacji celu publicznego (vide: Ewa Bończak-Kucharczyk Komentarz do art.122 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stan prawny na dzień 2011.09.01, dostępny w LEX). Pamiętać jednocześnie należy, iż decyzja w trybie art. 122 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma o tyle rację bytu, o ile istnieje w obrocie prawnym decyzja o wywłaszczeniu, jest decyzją od tamtej w tym sensie zależną, iż jej celem jest umożliwienie wykonania decyzji wywłaszczeniowej jeszcze w toku kontroli instancyjnej. Zatem pozostawanie w obrocie prawnym decyzji wywłaszczeniowej stanowi warunek sine qua non wydania decyzji w trybie art. 122 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W konsekwencji, uchylenie decyzji wywłaszczeniowej przesądzi o konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego także decyzji będącej przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2009 r., II SA/Łd 954/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnoszone w skardze zarzuty co do braku przesłanek wywłaszczenia nieruchomości nie mogą być przedmiotem badania w tej sprawie. Decyzja o wywłaszczeniu była kontrolowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 15 maja 2012 r., w sprawie II SA/Łd 183/12, oddalił skargę. Wobec złożenia skargi kasacyjnej wyrok ten jest nieprawomocny. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270). a.bł.