II SA/Łd 678/14

Dnia 26 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 roku sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia [...] znak: [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. O. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Decyzją z dnia [...],[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – art.30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz. 1228) – powoływana także jako: "ustawa", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza O. z dnia [...]., nr [...], o odmowie umorzenia D. D. należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 6.300,00 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło zasady umarzania należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz zwrotu ww. należności organowi właściwemu wierzyciela na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U z 2005r., Nr 86, poz. 732 ze zm.). Następnie organ odwoławczy wskazał, że D.D. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wobec powyższego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. skierował do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. prośbę o udzielenie informacji o stanie egzekucji, aby stwierdzić, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 1 ustawy. W odpowiedzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. poinformował, że dłużnik ma zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. sygn. akt [...]z dnia 17 [...]. alimenty w wysokości 300 zł miesięcznie. W związku z tym organ l instancji uznał, że nie może umorzyć zaległości wnioskodawcy na podstawie art. 30 ust 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ nie zostały ku temu spełnione ustawowe przesłanki. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że literalne brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje, że przepis ten dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jednak taka wykładnia spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają. Dlatego zdaniem organu odwoławczego hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Pomimo tego stwierdzenia Kolegium uznało decyzję organu I instancji za zasadną, gdyż wydał ją organ właściwy dla dłużnika. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył D.D. wybiórcze stosowanie prawa, gdyż organy nie uwzględniły jego sytuacji socjalnobytowej. W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż nie może on stanowić samodzielnej podstawy wniosku o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, a w konsekwencji jego niezastosowanie. Powołał się także na naruszenie przez organy przepisów postępowania to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie pełnomocnika skarżącego organy nie ustaliły w sposób dostateczny i prawidłowy stanu faktycznego, w tym sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, co narusza również normy zawarte w art. 8 i art. 9 K.p.a. Na tej podstawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę orzekania w sprawie stanową unormowania ustawy z dnia ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012r., poz. 1228) Zarzuty skargi są w pełni uzasadnione. Trafny jest zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego – przepisu art. 30 ust. 2 przez jego błędną wykładnię, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania. W rozpoznawanej sprawie niewłaściwa wykładnia normy prawa materialnego spowodowała naruszenie przepisów postępowania polegające na niewyjaśnieniu istotnych okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wadliwa wykładnia spowodowała też nierozpoznanie wniosku przez właściwy organ pierwszej instancji. We wniosku, skierowanym do MOPS w Ł., w dniu 21 stycznia 2014 roku D. D. wniósł o umorzenie "zaległości na rzecz MOPS w Ł.". Z treści pisma wynika, że dotyczy ono zaległości alimentacyjnych, nie sprecyzowano jednak okresu, którego wniosek dotyczy. Skarżący powoływał się na swą trudną sytuację życiową, brak stałego miejsca zamieszkania, trudności w znalezieniu zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego spowodowanych chorobą oczu i długoletnim pobytem w zakładzie karnym. Wskazał, że podczas pobytu w zakładzie karnym zaległości jego rosły, choć podejmował tam pracę. Organ egzekucyjny potrąca mu z zasiłku dla bezrobotnych kwotę 180 zł miesięcznie tytułu zaległych należności alimentacyjnych. Lektura zarówno pisma skarżącego z dnia 21 stycznia 2014r. (wszczynającego postępowanie), jak i odwołania prowadzi przede wszystkim do wniosku, że skarżący żądał umorzenia zaległości na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a nie ust.1 tegoż przepisu. Art. 30 ust. 2 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wprawdzie dosłowne brzmienie przepisu - użycie przez ustawodawcę określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego" - wskazuje, że odnosi się on jedynie do umorzenia należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie obejmując zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłacanych na podstawie innej regulacji. Taka interpretacja prowadzi jednak do dyskryminacji jednej kategorii dłużników. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86 poz.732 ze zm.) również przewidywała w art. 16 możliwość umorzenia zadłużenia na rzez Skarbu Państwa z uwagi na trudną sytuację dłużnika. Literalna wykładnia art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów spowodowałaby zatem nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Pogląd, iż unormowanie art. 30 ust.2 ustawy stosuje się również do umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaty zaliczek alimentacyjnych jest już ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 października 2013r. II SA/Lu 233/13 i orzeczenia tam cytowane, LEX nr 1387393). Tak więc przyjąć należało, że norma art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych ( tak NSA w wyroku z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1095/11 Lex nr 1131469). Z powyższych rozważań wynika, że absolutne nieuprawniony był pogląd organów o braku podstaw do rozpatrzenia wniosku skarżącego w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z uwagi na charakter wypłaconych uprawnionemu świadczeń. Wprawdzie organ odwoławczy zauważa w uzasadnieniu dyskryminacyjny charakter literalnej wykładni art. 30 ust.2 ustawy, niemniej nie prowadzi to do właściwego rozstrzygnięcia. Kolegium stwierdziło jedynie, że organ dłużnika uprawniony był do rozpoznania wniosku wyłącznie w trybie ust.1 art. 30 ustawy. Taka konkluzja co do zasady odpowiada treści tego unormowania. Niemniej SKO nie zauważyło, że taka sytuacja doprowadziła w istocie do nierozpoznania wniosku skarżącego. Należy zwrócić uwagę, że skarżący, powołując się na przesłanki umorzenia określone właśnie w ust.2 art. 30 ustawy, skierował wniosek do Burmistrza Ł., który jest organem wierzyciela, a więc organem właściwym do orzekania w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 30 ust.2 k.p.a. Przekazanie wniosku do organu dłużnika w trybie art. 65 § 1 k.p.a. spowodowane było błędnym przekonaniem Burmistrza Ł., że w przypadku zaliczek alimentacyjnych możliwe jest umorzenie należności jedynie przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 30 ust.1 ustawy. W konsekwencji organy nie rozpoznały wniosku skarżącego z dnia 21 stycznia 2014 roku, nie badały jego zasadności pod kątem spełnienia przesłanek, o których stanowi art. 30 ust.2 ustawy. Organ odwoławczy, który dostrzegł wadliwość poglądu prezentowanego przez organy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym winien był wyeliminować z obrotu decyzję Burmistrza O. i doprowadzić do rozstrzygnięcia wniosku D. D. we właściwym trybie przez właściwy organ. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku iż z powodu wadliwego zakwalifikowania wniosku skarżącego na wstępnym etapie postępowania intencji wnioskodawcy w istocie doszło do nierozpoznania wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. W istocie bowiem rozstrzygnięto o nieistniejącym żądaniu. Nie sposób przy tym pominąć, że w toku całego postępowania organ nie wezwał skarżącego do sprecyzowania, jakiego okresu zadłużenia dotyczy jego żądanie, tym samym czy obejmuje ono jedynie zadłużenie z tytułu zaliczek alimentacyjnych, czy również zadłużenie z tytułu świadczeń wypłacanych uprawnionemu na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Brak też w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji jakichkolwiek ustaleń co do przesłanek umorzenia wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy, co uniemożliwia jakąkolwiek weryfikację decyzji. Jest to istotne nruszenie zasad określonych w art. 7 in107 § 3 k.p.a., choć ta wadliwość decyzji, z uwagi na to, że w istocie nie dotyczyła wniosku, jaki powinien zostać rozpoznany, nie przesądza o zasadności skargi. Natomiast jak wynika z wcześniejszych rozważań niewątpliwie uzasadniony jest zarzut wadliwej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Niezastosowanie tego unormowania doprowadziło do niewyjaśnienia i nierozważenia istotnych okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę organy uzupełnią postępowanie wyjaśniające zgodnie z zawartymi w uzasadnieniu wyroku wskazówkami, zwłaszcza co do zakresu żądania objętego wnioskiem i dokładnego określenia jego podstawy faktycznej. Brak sprecyzowania wniosku jako opartego o zarzut skuteczności egzekucji nie uprawniał organu I instancji do orzekania w tym zakresie bez wyjaśnienia zakresu żądania. Rozpoznanie przez organ I instancji niezgłoszonego żądania czyni koniecznym wyeliminowanie decyzji Burmistrza O. także i z tej przyczyny. Z powyższych przyczyn należało wyeliminować zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach niepłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł stosownie do dyspozycji art. 250 p.p.s.a. IB