II SA/Łd 683/16

Dnia 13 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Gminy P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 roku o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Gminy P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 roku. A. P. Gmina P. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W treści skargi jej autor wniósł m.in. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do skargi strona załączyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z którego wynika, że wysokość środków finansowych Gminy wynosi 30 714 824,12 zł, wartość środków trwałych 34 370 291,76 zł, a wysokość zysku za ostatni rok 2 988 913,41 zł. Saldo posiadanych przez Gminę kont wynosi: 2 652 668,11 zł, 29 988,85 zł oraz 23 383,81 zł. W uzasadnieniu wniosku strona podkreśliła, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, bowiem jest trzecią najbardziej zadłużoną gminą wiejską w kraju. Gmina posiada zadłużenie w wysokości 51,73 %, w tym kwotę 2 901 623,52 zł zadłużenia z tytułu zobowiązań wymagalnych, z którego część nie była regulowana już od 2010 roku. Ponadto zobowiązania Gminy z tytułu kredytów, pożyczek, obligacji oraz wykupu wierzytelności na koniec lipca 2016 roku wynosiły 7 527 198,40 zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 września 2016 roku odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy argumentując, że Gmina powinna przewidzieć takie wydatki w budżecie, a nadto Gmina nie wykazała istnienia faktów, na które powołała się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca zarzuciła, iż referendarz sądowy nie uwzględnił okoliczności, iż Gmina obok znacznych dochodów ponosi także duże wydatki związane z obligatoryjnym finansowaniem. Ponadto – zdaniem autora sprzeciwu – referendarz nie przeprowadził żadnej analizy podanych we wniosku informacji. W wypadku gdyby podane we wniosku dane budziły wątpliwość, nic nie stało na przeszkodzie by wezwać stronę do uzupełnienia braków wniosku poprzez złożenie konkretnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie zaś z przepisami art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, że z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Przechodząc do rozpatrzenia argumentów podniesionych w piśmie strony skarżącej, Sąd stwierdza, że podziela ocenę referendarza sądowego, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Gmina, a także wysokości pozostających w dyspozycji środków finansowych oraz specyfiki funkcjonowania takich podmiotów jak strona skarżąca, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Gmina nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a podane informacje świadczą o posiadaniu środków finansowych (stan trzech kont bankowych wynoszący ponad 2 700 000 zł). Gmina niewątpliwie dysponuje środkami finansowymi o znacznej wartości, co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Bezzasadny jest podnoszony w sprzeciwie argument o braku analizy ze strony referendarza sądowego podanych przez stronę danych. Lektura kontestowanego postanowienia potwierdza analizę poczynioną przez referendarza w zakresie treści wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspomniana analiza nie nasunęła wątpliwości w zakresie oceny sytuacji finansowej Gminy, dlatego też nie było konieczne skierowanie do strony stosownego wezwania. W rozpoznawanej sprawie Sąd dostrzega, iż skoro skarżąca posiada środki na rachunku bankowym, to w ramach swoich wydatków winna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Uwzględnić w tym zakresie należy także specyfikę funkcjonowania jednostki samorządu terytorialnego, jaką w rozpoznawanej sprawie jest Gmina, której mieszkańcy tworzą wspólnotę samorządową (art. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, tekst jedn. z 2001 roku Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Samorząd gminny jest formą ustrojową zdecentralizowanej administracji publicznej, wykonującą przydzielone mu w drodze ustawy zadania własne na własną odpowiedzialność, a wykonywanie zadań o charakterze publicznym powierzone zostało radom oraz zarządom gmin (tak: J.P. Tarno [w:] Samorząd terytorialny w Polsce pod red. J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, s. 20 – 26). Budżet jednostki samorządu terytorialnego jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki i jest uchwalany w formie uchwały budżetowej (art. 221 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych, Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Uchwała ta stanowi podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym. Uchwała ta zawiera także plany przychodów i wydatków zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych oraz dochodów własnych jednostek budżetowych. W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być tworzone rezerwa ogólna i rezerwy celowe. Rezerwy finansowe, tworzone w budżetach na nieprzewidziane wydatki, służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. Konieczność posługiwania się instytucją rezerw wynika z niedoskonałości instrumentów planowania budżetowego, jego nadmiernej szczegółowości, nieznajomości niektórych wskaźników, od których zależy prawidłowy podział środków lub zaistniałych zdarzeń nadzwyczajnych. Z przyczyn obiektywnych bowiem nie zawsze można dokładnie przewidzieć wszystkie przyszłe wydatki budżetowe, preliminując je w sposób adekwatny. Funkcją rezerw jest przede wszystkim zabezpieczenie właściwego wykonania uchwalonego budżetu. Rezerwa ogólna tworzona jest w budżecie jednostki samorządu terytorialnego obligatoryjnie, a jej wysokość nie może przekraczać 1% zaplanowanych wydatków budżetowych. Na etapie tworzenia budżetu rezerwa ogólna nie jest sprecyzowana, a ustanowiony limit może być przeznaczony na jakiekolwiek cele budżetowe, tj. na wydatki związane z realizacją zadań publicznych należących do kompetencji danej jednostki samorządu terytorialnego, a także na prowadzenie procesów sądowych. Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. H. Knysiak – Molczyk [w:[ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 869). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 roku, I OZ 191/11, wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez referendarza sądowego w treści postanowienia z dnia 14 września 2016 roku o odmowie przyznania prawa pomocy. Dostrzec należy, że Gmina posiada na kontach bankowych znaczne sumy pieniędzy, a ponadto w swoim budżecie dysponuje rezerwą, z której środki finansowe może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Z tego powodu należy uznać, że strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W tej sytuacji Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 i art. 260 § 1 – 3 P.p.s.a. A. P.