II SA/Łd 688/10

Dnia 19 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2010 roku przy udziale – sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...], nr [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98 , poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 2 pkt 2, art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm., dalej jako ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji własnej z dnia [...], przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na J. S. na okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. oraz odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji stwierdził, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] w sprawie [...] zostały zasądzone od ojca dziecka M. S. alimenty w kwocie 500 zł miesięczne, poczynając od 12 grudnia 2006 roku. Ponieważ M. S. nie płacił alimentów na rzecz córki J., decyzją z dnia [...] organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku J. S. z dnia 26 sierpnia 2008 r., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko J. S. (obecnie S.) na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie po 500 zł miesięcznie. Po otrzymaniu od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. pisma z dnia 3 marca 2009 roku, z którego wynikało, że J. S. otrzymuje bezpośrednio wpłaty na poczet alimentów począwszy od 3 lipca 2008 roku, w ratach miesięcznych po 300 zł miesięcznie, organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zmiany decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczenia w formie świadczenia alimentacyjnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ stwierdził naruszenie przez J. S. art. 2 pkt 7 ppkt a i d ustawy. Decyzją z dnia [...] nr [...] organ I instancji orzekł o zwrocie przez J. S. wypłaconego świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1800 zł. Decyzja ta, tak jak i następna decyzja organu I instancji z dnia [...] nr [...], zostały przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. z powodu naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego uchylone, a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał wskazaną wyżej decyzję z dnia [...] nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. przyjęło, że B. S. (matka ojca małoletniej J. S.) przejęła na siebie zobowiązania syna, o czym świadczyło regularne dokonywanie wpłat na konto skarżącej - począwszy od września 2007 roku, z każdorazowym zaznaczeniem, że były to wpłaty dokonywane tytułem alimentów. Przy czym organ I instancji, odmawiając prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, nie był upoważniony do tego, by wnikać, z jakich przyczyn i na jakiej podstawie matka zobowiązała się dobrowolnie dokonywać wpłat kwot stanowiących alimenty za syna. Faktem jest natomiast, że J. S., otrzymywała w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego alimenty na rzecz swojej córki J. S. J. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 1, art. 27 ust. 9, art. 2 pkt 7 lit. d, art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 pkt 2, art. 19 ust. 1 ustawy, a także niezastosowanie art. 519 § 1 i 2 kc, art. 132 kro, art. 451 § 3 kc i art. 409 kc; - naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. W związku z powyższymi zarzutami J. S. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji SKO, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie jej w całości i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej wstrzymanie wypłaty świadczeń może mieć miejsce tylko wówczas, gdy w okresie ich pobierania otrzymywałaby alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego. Natomiast do dnia 5 marca 2010 roku dłużnik nie dokonał z tytułu alimentów wpłaty żadnej kwoty pieniężnej. Jedynie matka dłużnika B. S., poczynając od dnia 17 września 2007 roku aż do dnia 3 lutego 2010 roku, przekazywała dobrowolnie na konto bankowe skarżącej w formie przelewu bankowego, w ratach miesięcznych, na rzecz małoletniej J. S. kwoty po 300 złotych miesięcznie, z dopiskiem "alimenty". Dopisek ten babcia małoletniej umieszczała sama, bez jakiegokolwiek uzgodnienia ze skarżącą i bez powiadomienia jej o dokonywanym przypisie, a o jego treści skarżąca powzięła wiadomość dokonując przeglądu swoich operacji bankowych na wydruku z konta bankowego. Skarżąca od samego początku informowała komornika sądowego, czyli organ współpracujący z Miejskim Centrum Pomocy Społecznej w P., o zaistniałym stanie rzeczy, który na podstawie uzyskanych informacji wystawił zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji. Według J. S. nie ma także podstaw do przyjęcia, że dłużnikiem alimentacyjnym jest babcia dziecka B. S. Nie ma żadnej podstawy faktycznej i prawnej do wnioskowania, że kwoty pieniężne - określone jako alimenty - są w istocie świadczeniami o charakterze alimentacyjnym, w szczególności spełnianymi za dłużnika M. S. Dodatkowo podniosła, że bezpośrednio we wniosku - w oświadczeniu o dochodzie członków rodziny nie podlegającym opodatkowaniu, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, skarżąca zaznaczyła, że otrzymuje środki finansowe od babki dziecka, dokonując ich szczegółowego wyliczenia i zsumowania za rok ubiegły. Skarżąca poinformowała organ o istniejącym od dnia 17 września 2007 roku stanie rzeczy. Nadto pracownik organu przyjmujący wniosek poinformował skarżącą, iż nie jest konieczne podawanie informacji o dobrowolnych świadczeniach dokonywanych przez babcię na rzecz wnuczki. Skarżąca podkreśliła, iż na podstawie wskazanych dokumentów, decyzją Nr [...] z dnia [...] przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego na jej córkę. J. S. powołała się także na art. 451 § 3 kc, który stanowi, iż w braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego. Nie ma więc żadnych podstaw, aby zaliczać je na alimenty bieżące, ponieważ dłużnik ma alimenty zaległe od 12 grudnia 2006 roku. Poza tym pieniądze uzyskane z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego począwszy od 1 października 2008 roku do dnia 30 marca 2009 roku były przeznaczone na potrzeby związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka i zostały całkowicie zużyte w okresie bezpośrednio po ich otrzymaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, po myśli § 2 tegoż artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje tylko w przypadku wykazania istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Rozpatrując przedmiotową sprawę sąd doszedł do przekonania, iż organy obu instancji dopuściły się takiego naruszenia przepisów prawa, które stworzyło konieczność wyeliminowania wydanych decyzji z obrotu prawnego ( art. 135 p.p.s.a.). Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji ( Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm. ), powoływanej dalej jako ustawa. Ma ona na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować świadczeń alimentacyjnych należnych im od zobowiązanego. Zgodnie z art. 133 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ( Dz.U. nr 9 z 1964r., poz. 59 ze zm. ) obowiązek zaspokajania potrzeb dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, spoczywa na rodzicach. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami ( art. 132 k.r.iop. ). W przedmiotowej sprawie okolicznością poza sporem jest, iż osobą zobowiązaną do łożenia na utrzymanie małoletniej J. S. ( obecnie S.) jest jej ojciec M. S., od którego wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] wydanym w sprawie [...] zostały zasądzone alimenty w wysokości po 500 zł miesięcznie. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentowania ma zastosowanie wówczas, gdy podmiot uprawniony do uzyskiwania tych środków, nie otrzymuje ich od zobowiązanego. Z wnioskiem o świadczenie z funduszu alimentacyjnego uprawniony ma prawo wystąpić w sytuacji dwumiesięcznej bezskutecznej egzekucji alimentów. Bezskuteczność egzekucji - stosownie do treści art. 2 pkt 2 ustawy - oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (...). Dłużnikiem alimentacyjnym, w świetle ustawy, jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja stała się bezskuteczna ( art. 2 pkt 3 ). Nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone między innymi mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części albo wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała alimenty ( art. 2 pkt 7 lit. a i d ustawy ). W tym miejscu należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden przepis wskazany w podstawie prawnej decyzji SKO, tj. art. 24 ust. 1 ustawy. Zgodnie z jego treścią organ może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stał się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy sąd stwierdza, iż z decyzji organu I instancji z dnia [...] ( nr [...]) wynika, że ponieważ egzekucja alimentów od M. S. okazała się bezskuteczna, a osoba uprawniona do alimentów spełnia warunki określone w ustawie, to orzeczono o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy począwszy od dnia 1 października 2008r. w kwocie po 500 zł miesięcznie. W załączonych aktach administracyjnych niniejszej sprawy brak jest wniosku o przyznanie powyższego świadczenia, jak i niezbędnych do niego załączników, gdyż początkiem akt jest wskazana wyżej decyzja z dnia [...]. Należy jednak zwrócić uwagę na istotną okoliczność, która była podnoszona przez J. S. zarówno w odwołaniach od wydanych przez organ I instancji decyzjach, jak i w skardze do sądu, iż do wniosku załączyła zaświadczenie wydane w sierpniu 2008r. przez komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji. Zaświadczenie takie komornik wydał pomimo, iż pismem z dnia 25 lipca 2008r. skarżąca poinformowała komornika o comiesięcznych kwotach przekazywanych na jej konto bankowe przez matkę zobowiązanego – B. S. O dokonywaniu wpłat przez babcię uprawnionej do alimentacji skarżąca, jak twierdzi, informowała komornika na bieżąco pismami, począwszy od października 2007r. Również we wniosku o przyznanie świadczenia alimentacyjnego, który został rozstrzygnięty decyzją z dnia [...], a konkretnie w oświadczeniu o dochodzie, skarżąca poinformowała - jak twierdzi - organ I instancji o środkach finansowych uzyskiwanych od babci dziecka, dokonując ich szczegółowego wyliczenia. Sąd, z przyczyn, o których mowa była wyżej, nie jest w stanie zweryfikować twierdzeń skarżącej, jednakże organ w swych decyzjach w zasadzie nie kwestionuje tych okoliczności. Przyjmuje jednak - wbrew twierdzeniom J. S., iż B. S. przejęła na siebie zobowiązanie syna, o czym świadczy regularne dokonywanie wpłat na konto skarżącej począwszy od września 2007r., z zaznaczeniem, że są to wpłaty tytułem alimentów. W tej sytuacji organ uznał, w powołaniu się na art. 2 pkt 7 lit. d i art. 24 ust. 1 ustawy, że świadczenia pobrane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego, są nienależne. W ocenie sądu brak jest podstaw do takiej interpretacji. Ustawodawca nałożył w ustawie obowiązek współdziałania zarówno ze strony dłużnika alimentacyjnego, jak i wierzyciela. Wśród nich zawarty jest obowiązek informowania organu przez wierzyciela, uprawnionego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o każdej zmianie sytuacji rodzinnej czy dochodowej, mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ze sprawy wynika, iż skarżąca dołożyła należytej staranności, by zarówno komornik sądowy, jak i organ, znał jej sytuację finansową oraz źródła dochodu. Zakładając, iż okoliczności podnoszone przez J. S. co do poinformowania zarówno komornika, jak i organu - przy składaniu wniosku o świadczenie - o kwotach uzyskiwanych od B. S., odpowiadają faktom, to - zdaniem sądu - brak jest podstaw prawnych do uchylania decyzji organu I instancji z dnia [...] i przyjmowania, że świadczenia wypłacone mają charakter świadczeń nienależnych. Ponadto, z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wynika, że nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Oznacza to, zdaniem sądu, że uprawniony musi jednocześnie pobierać świadczenia z dwóch źródeł, tj. z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika ( komornika czy innego organu egzekwującego alimenty ). W przedmiotowej sprawie brak jest, w ocenie sądu, podstaw do przyjęcia, iż kwoty przekazywane przez B. S. na konto skarżącej, są alimentami należnymi od zobowiązanego do alimentów M. S. Samo oznaczenie przesyłanych kwot jako "alimenty", nie daje podstaw ku temu, by traktować je jako świadczenie, które jest należne od dłużnika alimentacyjnego, zwłaszcza wobec faktu prowadzenia egzekucji przez komornika sądowego. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż dyspozycja wynikająca z regulacji zawartej w art. 24 ust. 1 ustawy, wskazuje na to, że organ ma prawo zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, (...) albo osoba nienależnie pobrała świadczenie. Z redakcji tego przepisu wynika więc, iż okoliczności powodujące możliwość zmiany lub uchylenia decyzji winny nastąpić po wydaniu decyzji. Z przedmiotowej sprawy wynika natomiast, że przelewy od B. S. na konto skarżącej miały miejsce już od 17 września 2007r., a okoliczności tej J. S. nie ukrywała. Brak jest również podstaw do stawiania zarzutu skarżącej, iż nie zastosowała się do pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...], a zwłaszcza do punktu 6-go tego pouczenia. Wynika z niego, iż w okresie pobierania świadczeń z funduszu nie wolno pobrać alimentów bezpośrednio od osoby zobowiązanej. W sprawie wydaje się bowiem nie budzić wątpliwości okoliczność, iż osobą zobowiązaną do alimentacji jest M. S., a nie jego matka B. S. Gdyby zaakceptować interpretację przepisów, jaką prezentują organy w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, doszłoby do sytuacji, że skarżąca mimo dołożenia należytej staranności w poinformowaniu zarówno komornika, jak i organu o uzyskiwaniu kwot przekazywanych na jej konto przez matkę zobowiązanego, byłaby zobligowana do zwrotu wypłaconych jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako świadczeń nienależnych. W ocenie sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, byłoby to nieuprawnione, a wręcz niedopuszczalne. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji wydanych przez organy obu instancji. Wobec treści zaskarżonej decyzji sąd odstąpił od wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. j.m.