II SA/Łd 696/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot - Szustowska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dominika Człapińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami 1. oddala skargę, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z Funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adw. T. M. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmowy umorzenia odsetek oraz odmowy rozłożenia na raty należności na raty. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 9 maja 2016r. A. H. zwrócił się do Prezydenta Miasta Ł. o częściowe umorzenie należności z tytułu zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, umorzenie odsetek oraz rozłożenie spłaty na raty w wysokości po 50 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie umorzenia w części pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz E. H. w okresie od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2015r. w kwocie 33.906,85 zł wraz z należnymi odsetkami, o odmowie umorzenia odsetek od pozostałej do spłaty kwoty głównej należnych na dzień wydania decyzji w wysokości 12.945,98 zł oraz o odmowie rozłożenia na raty w wysokości 50 zł miesięcznie pozostałej do spłaty kwoty należności. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji i stanowią pewną formę kredytu udzielanego przez państwo dłużnikowi alimentacyjnemu. Co do zasady dłużnik zobowiązany jest do zwrotu tychże kwot wraz z należnymi odsetkami. W ocenie organu I instancji wskazane przez dłużnika okoliczności nie uzasadniają zastosowania ulg w spłacie zobowiązania. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. H., wskazując na problemy finansowe oraz zdrowotne. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ powołał się na przepisy art. 27 ust.1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), dalej powoływanej również jako: "ustawa", oraz art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), dalej powoływanej jako: "K.p.a.", i wyjaśnił, że wnioskodawca ma 56 lat, jest osobą samotnie gospodarującą, zamieszkuje w wynajętym pokoju w mieszkaniu należącym do obcej osoby. Ponadto zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie pracuje, utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej. Zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. wnioskodawca otrzymuje świadczenia w postaci zasiłku okresowego w kwocie 20 zł miesięcznie, zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego w kwocie 60 zł miesięcznie. Do stałych kosztów ponoszonych przez wnioskodawcę należy koszt najmu pokoju w wysokości 400 zł miesięcznie oraz zakupu leków w wysokości około 30 – 50 zł miesięcznie. Poza tym z uwagi na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę ww. okoliczności Kolegium uznało, że chociaż sytuacja życiowa strony jest trudna, to nie może ona zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą stosowanie ulg w spłacie zobowiązania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą bowiem żadne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym, które uznać można by za niezależne od samego dłużnika. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że odwołujący jest z wykształcenia informatykiem, osobą w wieku aktywności zawodowej, zdolną do pracy, nadto o zawodzie pożądanym na rynku pracy. Dłużnik może zatem i powinien podjąć starania w celu poprawy swojej sytuacji materialnej. Posiadany stopień niepełnosprawności oraz wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyłączają dłużnika z możliwości wykonywania pracy. W ocenie Kolegium trudno uznać za wystarczającą argumentację, iż dłużnik nie jest w stanie pracować przy komputerze dłużej niż 6 – 7 godzin dziennie, skoro praca w takim wymiarze wypełniałaby niemal cały etat. Następnie Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreśliło, że trudna sytuacja materialna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane. Zdaniem organu odwoławczego z całą pewnością z okolicznościami takimi nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, bowiem posiadane przez dłużnika orzeczenie o niepełnosprawności ogranicza jedynie rodzaj pracy, którą może on wykonywać, ale nie eliminuje go z życia zawodowego w ogóle. Niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie może być zaś postrzegane jako okoliczność szczególna oraz nadzwyczajna. Kolegium wyjaśniło, że na rzecz córki dłużnika wypłacano świadczenia z funduszu alimentacyjnego nieprzerwanie od września 2009r. W okresie tym na rzecz dziecka wypłacono łącznie kwotę 36.822,58 zł, podczas gdy w wyniku egzekucji komorniczej zdołano odzyskać jedynie kwotę 7.785,82 zł. W niniejszej sprawie sąd pierwotnie ustalił wysokość alimentów na kwotę 300 zł miesięcznie, po czym od dnia 13 października 2009r. podwyższył ich wysokość do kwoty 500 zł miesięcznie. Zdaniem Kolegium przyznając alimenty w powyższej wysokości, sąd z całą pewnością uwzględnił możliwości zarobkowe ojca dziecka, uznając, iż są one wystarczające do poniesienia obciążenia w tym rozmiarze. Pomimo to, dłużnik od początku ze zobowiązań swych się nie wywiązywał, przerzucając ciężar utrzymania dziecka na państwo. Podsumowując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że brak jest podstaw do umarzania w sprawie należności głównej, jak i należnych od niej odsetek ustawowych. Nieuzasadnionym byłoby również zastosowanie wobec dłużnika ulgi w postaci rozłożenia spłaty należności na raty w żądanej wysokości 50 zł miesięcznie. Uwzględnienie oczekiwań wnioskodawcy równoznaczne byłoby w istocie z umorzeniem zobowiązania. Potencjalna spłata zadłużenia wedle propozycji dłużnika wymagałaby bowiem spłaty przez okres około osiemdziesięciu lat. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] wywiódł A. H., zarzucając naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu oraz odmowę rozłożenia na raty pozostałej do spłacenia części długu. Skarżący podniósł jednocześnie, że decyzja nie tylko jest dla niego niekorzystna, ale również powoduje szkodę dla państwa polskiego, bo w żaden sposób nie umożliwia mu wywiązania się ze zobowiązań. A. H. podkreślił, że długu, jaki powstał wskutek wypłaty świadczeń alimentacyjnych córce E. H., nie jest w stanie obecnie spłacić. Wyjaśnił, że jego sytuacja materialna jest trudna: nie posiada rodziny, mieszka samotnie w wynajętym pokoju około 9 m2, nie posiada żadnego majątku, a jego jedynym dochodem jest przyznany na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, stały zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 684 zł. Koszty całkowite wynajmu lokalu wynoszą 400 zł wraz ze wszystkimi mediami. Na jedzenie i pozostałe zakupy środków niezbędnych do życia, w tym lekarstw pozostaje kwota około 280 zł. Jednocześnie skarżący dodał, że jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy, przy czym do pracy fizycznej się nie nadaje, a praca we własnym zawodzie przy komputerze jest utrudniona z uwagi na bóle kręgosłupa. A. H. nadmienił, że większość oferowanych prac jest płatna na poziomie najniższej krajowej, co przy obciążeniu komorniczym jego dochodu jest to równoznaczne z tym, że miałby o około 140 zł mniej niż otrzymuje obecnie z pomocy społecznej. W końcowej części skargi jej autor wyjaśnił, że jego propozycją było wpłacanie organowi w chwili obecnej 50 zł miesięcznie i z chwilą podjęcia pracy zarobkowej odpowiedniej wielokrotności tej kwoty. Od organu nie dostał odpowiedzi jaki system ratalny spłat zobowiązania byłby satysfakcjonujący. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podkreślając, że strona skarżąca nie jest osobą w zaawansowanym czy też podeszłym wieku, całkowicie i trwale niezdolną do pracy, której stan zdrowia i materialny nie rokuje w żadnym przypadku na przyszłość, a posiadane wykształcenie wyklucza zatrudnienie bądź też uzyskanie dochodu, który by nie przekraczał kwoty najniższego wynagrodzenia. W uzupełnieniu skargi skarżący oświadczył, że zaskarża decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w całości zarzucając jej naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedokładne rozważenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności zupełne pominięcie okoliczności związanych z sytuacją majątkową i zarobkową skarżącego, ale także okoliczności, że został on zaliczony do grupy osób niepełnosprawnych, co w konsekwencji spowodowało, że uznano, iż przedstawione argumenty nie stanowią obiektywnych, niezależnych od skarżącego okoliczności, zaś jego wniosek zasługuje na uwzględnienie; 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez zupełne pominięcie przy rozstrzyganiu danej sprawy załączonych do odwołania dokumentów w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności; zaświadczenia o tym, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz dokumentów obrazujących ponoszone przez niego wydatki oraz potwierdzające, że korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę uwzględniając skargę może uchylić akt, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 P.p.s.a. może to uczynić, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeśli nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do wskazanego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wyjaśnić trzeba, że decyzja o której mowa zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony postępowania, jaki i interesu publicznego. Rozstrzygnięcie wydane w ramach uznania administracyjnego winno zostać oparte na zebranym w sposób zgodny z art. 7 K.p.a. materiale dowodowym. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Podkreślić należy jednocześnie, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny, co wynika wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015r. poz. 2082 ze zm.). Przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady obowiązku zwrotu tych należności. Należy pamiętać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustanowione zostały w interesie uprawionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych i nie stanowią pomocy bezzwrotnej. Przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych wymienionej w art. 30 ust. 2 ustawy może zatem nastąpić wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być efektem czynników obiektywnych, gdyż umorzenie należności alimentacyjnych powoduje przerzucanie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużnika. Pomoc, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, nie może zmierzać do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa (vide wyroki: NSA z dnia 9 lutego 2016r. sygn. akt I OSK 1549/14; WSA w Białymstoku z dnia 6 października 2015r., WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2016r. sygn. akt II SA/Sz 171/16, WSA w Poznaniu z dnia 10 października 2013r. sygn. akt IV SA/Po 550/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z akt sprawy wynika, że skarżący dla uzasadnienia wniosku o przyznanie ulg w spłacie należności alimentacyjnych powołał okoliczność utrzymywania się ze świadczeń z pomocy społecznej i niemożność podjęcia zatrudnienia z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Rzeczywiście materiał zgromadzony w sprawie dowodzi, że skarżący utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, których łączna kwota wynosi około 680 zł miesięcznie. Należy jednakże zauważyć, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 29 września 2014r. nie wynikają wskazania dotyczące zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Jednocześnie ze wskazań tychże wynika, że skarżący nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. W tym miejscu zgodzić się trzeba z organem odwoławczym, że posiadany stopień oraz wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyłączają dłużnika z możliwości wykonywania pracy. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, by skarżący podjął zatrudnienie odpowiadające jego możliwościom psychofizycznym. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter czasowy, bowiem orzeczenie wydane zostało na czas określony, tj. do dnia 29 września 2017r., co oznacza że w najbliższej przyszłości być może skarżący odzyska pełną sprawność organizmu. Niemniej jednak z akt sprawy nie wynika, by skarżący poszukiwał jakiekolwiek zatrudnienia, pomimo posiadania wykształcenia poszukiwanego na rynku pracy. Jednocześnie zauważyć też trzeba, że skarżący nie jest osobą w podeszłym wieku, co również nie jest okolicznością wykluczającą go z aktywności zawodowej. Argumentacja A. H., iż nie jest w stanie pracować dłużej niż 5 – 7 godzin dziennie z przyczyn zdrowotnych nie uzasadnia braku aktywności w zakresie poszukiwania zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, co umożliwiłoby poprawę jego sytuacji materialnej. Fakt, że skarżący ma problemy zdrowotne, co potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności, jest okolicznością obiektywną, jednakże jak wyżej wskazano nie wyklucza to możliwości podjęcia zatrudnienia, co stanowi już okoliczność zależną od skarżącego. Tym samym stwierdzić należy, że niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie jest w niniejszej sprawie efektem czynników obiektywnych, bowiem zobowiązany ma możliwość poprawy swej sytuacji dochodowej. Tym samym w okolicznościach niniejszej sprawy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, prawidłowo oceniając sytuację rodzinną i dochodową strony i uznając, że nie uzasadniała ona zastosowania ulgi w spłacie należności alimentacyjnych. Fakt, iż skarżący jest osobą bezrobotną i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej nie jest sytuacją nadzwyczajną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, która to sytuacja uzasadniałaby uwzględnienie żądania skarżącego umorzenia lub rozłożenia na raty należności alimentacyjnych. W treści zaskarżonej decyzji organ szczegółowo przedstawił wszystkie istotne okoliczności sprawy i uzasadnił wybór podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Tym samym stwierdzić trzeba, że wbrew zarzutom skargi, organ prowadzący postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Uzasadnienie decyzji odpowiada zaś wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Stwierdzić nadto trzeba, że niesłuszne są również zarzuty skarżącego dotyczące pominięcia załączonych do odwołania dokumentów. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności; zaświadczenie o tym, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz dokumentację przedstawiającą ponoszone przez niego wydatki oraz potwierdzającą, że korzysta z pomocy społecznej. Z tychże względów, uznając że skarga jest niezasadna, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 c) i § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 1801) w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016r. poz. 1714). LS