II SA/Łd 697/17

Dnia 17 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2017 roku sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] – w części dotyczącej odmowy prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. O. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 z późn. zm.) – w skrócie: "K.p.a." – oraz art. 2 pkt 1, 2, 4, 12, 16, 19, 20, art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 1 i 3, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195) – zwanej dalej: "p.p.w.d." oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114 z późn. zm.) – powoływanej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], orzekającej o odmowie przyznania D. B. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. O. w okresie od 1 października 2016r. i o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W. B., w wysokości 500,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2016r. do dnia 30 września 2017r. Kolegium wyjaśniło, w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji D. B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. O. Odwołująca się zarzuciła art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w tym nienależyte i niewyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, co uniemożliwia sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Ponadto strona zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 7 ust. 2 p.p.w.d. poprzez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, iż dochód uzyskany w grudniu 2014r. jest podstawą do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego bez względu na to, czy dochód ten jest uzyskiwany w okresie na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu odwołania D. B. podniosła, że organ I instancji ustalił, że łączny dochód w 2014r. wynosi 25.690,18 zł, zaś miesięczny dochód rodziny 4.289,17 zł. Organ nie uzasadnił w treści decyzji, w jaki sposób poczynił powyższe ustalenia, a ich trafność budzi poważne wątpliwości, bowiem po podzieleniu łącznej kwoty dochodu na 12 miesięcy, miesięczny dochód stanowi kwotę 2.140,85 zł. Wobec faktu, iż rodzina składa się z 5 osób, dochód na osobę w rodzinie wynosi 428,17 zł i nie przekracza progu dochodowego 800,00 zł, wbrew temu co ustalił organ orzekający. D. B. podniosła również, że w grudniu 2014r. otrzymała od pracodawcy A – [...] nagrodę jubileuszową w wysokości 3.749 zł. W Jej ocenie jest to świadczenie jednorazowe i nie powinno być brane pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny w związku z art. 7 ust. 2 p.p.w.d. Wykładnia tego przepisu ma kluczowe znaczenie dla prawidłowości podjętych w sprawie rozstrzygnięć. Jak wynika z jego literalnego brzmienia dochód uzyskany z tytułu nagrody jubileuszowej wliczałby się do składników dochodu rodziny tylko w sytuacji, gdyby był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczenia wychowawczego. Nagroda jubileuszowa jest świadczeniem jednorazowym wypłacanym aczkolwiek co jakiś czas, ale z pewnością nie cyklicznie. O przyznaniu świadczeń winien decydować rzeczywisty dochód rodziny. Dalej organ odwoławczy, w oparciu o art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 12, pkt 14, pkt 16, pkt 19 i pkt 20, art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 7 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 48 ust. 1 i 2 p.p.w.d. oraz art. 3 pkt 1 i 2 u.ś.r. wyjaśnił warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego ustalania, a następnie wyjaśnił, że D. B. w roku podatkowym 2014 osiągnęła dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (weryfikacja danych o dochodach w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów) w wysokości: - łączny dochód rodziny za 2014r.: 25.690,18 zł; - miesięczny dochód rodziny - 4.289,17 zł; - liczba osób w rodzinie - 5 - m-czny dochód netto na osobę w rodzinie - 857,83 zł. W związku z tym organ II instancji uznał, że ww. dochód przekracza tym samym próg dochodowy określony w ustawie tj. 800 zł, tym samym świadczenie wychowawcze na dziecko – A. O. stronie nie przysługuje. Kolegium wyjaśniło także, iż przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego wypłaty. Normy prawne zawarte w powołanej powyżej ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. Zasadą jest, że podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 kwietnia 2016r. do dnia 30 września 2017r. stanowi dochód z 2014r. jednakże ustawodawca w art. 48 ust. 2 p.p.w.d. zobowiązał organ do urealnienia dochodu wnioskodawcy w przypadku, gdy w 2014r. lub po 2014r. nastąpi na podstawie art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 19 p.p.w.d. utrata dochodu bądź na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 w związku z art. 2 pkt 20 p.p.w.d. uzyskanie dochodu przed dniem ustalania tego prawa. Odnosząc się do kwestii podnoszonych w odwołaniu organ II instancji wyjaśnił, iż ustawodawca w art. 2 pkt 19 i 20 p.p.w.d. wprost wskazuje, kiedy mamy do czynienia z utratą i uzyskaniem dochodu. Katalog dochodów jest zamknięty, co oznacza, że tylko w ściśle określonych w tych przepisach przypadkach, dochód jest dochodem utraconym bądź uzyskanym, zatem organ nie ma możliwości odliczenia nagrody jubileuszowej, która bezspornie przysługuje w związku z trwającym stosunkiem pracy. Organ odwoławczy nadmienił, że taki pogląd organów administracji został już podzielony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, bowiem pierwszy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – A. O. -pierwsze dziecko w rodzinie strona złożyła 1 kwietnia 2016r. Z uwagi na przekroczenie dochodu organ I instancji orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – A. O. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016r. ( decyzja organu I instancji z dnia [...] czerwca 2016r.,). Decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy decyzją organu II instancji z dnia [...] sierpnia 2016r., nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 27 stycznia 2017r., sygn. akt. II SA/Łd 828/16, oddalił skargę D. B. na powyższe decyzje. Organ II instancji podkreślił, że wnioskodawczyni podnosi obecnie analogiczne zarzuty, jak w prawomocnie rozpoznanej sprawie. Kolegium stwierdziło jednak, że mimo zmiany składu rodziny z 4 osób w rodzinie na 5 dochód na jednego członka rodziny i tak przekracza 800 zł, na osobę w rodzinie, co nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na syna – A. O. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła D. B., zarzucając naruszenie: 1. art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, co uniemożliwia sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia; 2. art. 7 ust. 2 p.p.w.d. poprzez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, iż dochód uzyskany w grudniu 2014 roku jest podstawą do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego bez względu na to, czy dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Na tej podstawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. O. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2016 roku do 30 września 2017 roku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, choć sąd nie podziela wszystkich zarzutów w niej zawartych. Skarżąca kwestionuje objęte skargą decyzje w tej części, w której organy odmówiły prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – syna A. Przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego – nieprzekroczenia dochodu 800 zł na członka rodziny (art.5 ust. 3 p.p.w.d.). Pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017r. (art. 48 ust.1 p.p.w.d.). Stosownie do art. 2 ust.1 p.p.w.d. ilekroć w ustawie tej jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem, zgodnie z definicją legalną (tj obowiązującą na potrzeby ustawy) dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentacyjnych świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, dalej jako u.ś.r. (j.t. Dz.U.2016.1518). Dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (art. 2 pkt 2 p.p.w.d.). Jednakże w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2016-2017 rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do tego świadczenia jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust.2 p.p.w.d.). Organy winny zatem ustalić, jaki dochód rodzina skarżącej uzyskała w roku 2014, wyjaśnić, czy i który z dochodów jest dochodem utraconym bądź dochodem uzyskanym. Przy czym ustalenia i wyjaśnienia te powinny być na tyle szczegółowe i klarowne, aby można było prześledzić tok rozumowania osoby dokonującej obliczeń i zweryfikować nie tylko prawidłowość działań matematycznych, ale również trafność zastosowania instytucji dochodu uzyskanego czy utraconego. W świetle powyższych uwag trafny jest zarzut niewyjaśnienia okoliczności faktycznych. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy ustaliły, że "roczny dochód rodziny w 2014 roku wyniósł 25.690,18 zł, by w następnym wierszu podać, ze miesięczny dochód wyniósł 4.289,17 zł. Tymczasem 25.690,18 zł: 12= 2.140,85 zł. Taki miesięczny dochód rodziny oznacza, że na osobę w rodzinie czteroosobowej przypada 535,21 zł, zaś w rodzinie pięcioosobowej 428,16. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji nie podano, jakie składniki dochodu i w jaki sposób uwzględniono przy sumowaniu dochodów rocznych rodziny skarżącej, nie można prześledzić zatem poszczególnych etapów rozumowania, które doprowadziło do wniosku, że dochód na osobę rodzinie skarżącej przekroczył kryterium dochodowe 800 zł na osobę w rodzinie. Nie jest zatem możliwa weryfikacja ustaleń organów w tej kluczowej kwestii, a już pobieżna lektura danych liczbowych podanych w uzasadnieniach decyzji obydwu organów budzi poważne wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonych decyzji. Już trafność powyższego zarzutu czyni konicznym uchylenie zaskarżonych decyzji wobec niemożności ich pełnej oceny. Jak wynika z materiału zgromadzonego przez organy, roczny dochód męża skarżącej wyniósł po odliczeniu składek 15.134,22 zł, dochód rodziny z alimentów na dzieci 5.400 zł. Skarżąca w listopadzie 2014 roku podjęła pracę po zakończeniu urlopu wychowawczego. W listopadzie uzyskała wynagrodzenie ok. 344 zł, w grudniu 2014r. w wysokości netto 1631,66 zł kwota do weryfikacji. Ten dochód należy potraktować jako dochód uzyskany. Zgodnie z definicją zawartą w art. 7 ust.2 p.p.w.d.: w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Przy czym uzyskanie dochodu jest pojęciem legalnie zdefiniowanym, co oznacza, że dochodem takim jest jedynie ten rodzaj dochodu, który ustawodawca nakazuje traktować jako dochód uzyskany. Taką definicję legalną zawarto w art. 3 pkt 20 p.p.w.d., który wymienia enumeratywnie, jakie składniki należy traktować jako dochód uzyskany i wśród nich expressis verbis wskazuje uzyskanie dochodu spowodowane zakończeniem urlopu wychowawczego. Zatem stosownie do dyspozycji art. 7 ust.2 p.p.w.d. wynagrodzenie skarżącej uzyskane w listopadzie i grudniu 2014 roku należało zsumować i podzielić przez dwa (za dwa miesiące bowiem uzyskała skarżąca wynagrodzenie) oraz uwzględnić w dochodzie rodziny za ten rok, bowiem poza sporem D. B. uzyskiwała ten dochód również w dacie orzekania przez organy. Należy przy tym pamiętać, ze podstawą ustalenia dochodów są dochody netto, po odliczeniu podatku i składek na ubezpieczenie społeczne oraz że rodzina skarżącej liczy obecnie 5 osób. W 2014 roku skarżąca uzyskała również nagrodę jubileuszową w wysokości 3.749 zł. Jest to realny przychód, podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych, o których mowa w powołanym wcześniej art. 3 pkt 1a u.ś.r. Uzyskany został w roku, z którego dane są bazą dla weryfikacji spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Co istotne, nie jest to dochód utracony, ani też dochód uzyskany, z woli ustawodawcy nie został bowiem do żadnej z tych kategorii zaliczony. Oznacza to, że podlega wliczeniu do dochodu na zasadach ogólnych w trybie art. 2 pkt 2 p.p.w.d. Dochód, jaki strona uzyskała w danym roku w wyniku jednorazowej wypłaty, po podzieleniu go przez 12 miesięcy będzie wchodził w skład przeciętnych miesięcznych dochodów członka rodziny. Zatem kwotę nagrody należy podzielić przez 12 miesięcy. Skoro nie jest to ani dochód utracony, ani dochód uzyskany, to nie ma znaczenia okoliczność, że skarżąca nie otrzymywała go w dacie przyznania świadczenia. Istotne jest to, ze stanowił on dochód rodziny w roku 2014 i powinien zostać rozliczony na zasadach ogólnych. Z powyższych uwag wynika, że nie ma racji skarżąca podnosząc, że dochód z nagrody jubileuszowej nie podlega w ogóle wliczeniu do dochodu rodziny, który ustala się na potrzeby rozpoznania wniosku o świadczenie wychowawcze. Nie ma znaczenia, ze nie uzyskiwała go w dacie przyznania świadczenia, byłaby to bowiem okoliczność istotna, gdyby nagroda jubileuszowa była dochodem uzyskanym w rozumieniu ustawy. Nie może odnieść skutku odwołanie się organu do prawomocnego wyro (ku w sprawie II SA/Łd 828/16. Poddano w nim bowiem ocenie decyzje organów pomocowych, dotyczące wprawdzie tego samego okresu świadczeniowego, ale wydane w innym stanie faktycznym, rodzina skarżącej liczyła bowiem wówczas 4 osoby. Reasumując, skarga okazała się zasadna. W toku postępowania doszło do naruszenia zasad postępowania, wyrażonych w art. 7, art.77 § 1 i art.80 k.p.a., organy w sposób nieczytelny ustaliły dochody rodziny skarżącej, budząc wątpliwości co do trafności zastosowanej wykładni powołanych w rozważaniach przepisów. Wady te skutkowały też uchybieniem obowiązkom nałożonym na organy dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017.1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z uwagi na powyższe sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. ‘c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zakresie, w jakim dotknięte są one powyższymi uchybieniami, to jest w części rozstrzygającej o braku uprawnień do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują się do wskazań zawartych niniejszym uzasadnieniu, w sposób szczegółowy i umożliwiający weryfikację ustaleń i wniosków wyjaśnią sytuację dochodową świadczeniobiorców oraz zastosują zaprezentowaną wykładnię przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. ds