II SA/Łd 704/13

Dnia 20 sierpnia 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i K. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. i K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 704/13 Uzasadnienie A. i K. Ś. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący prowadzą gospodarstwo domowe z dwójką niepełnoletnich dzieci. Rodzina mieszka w 80-metrowym domu. Źródłem utrzymania rodziny jest renta skarżącego w wysokości 840 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie 1600 zł netto. Skarżący podali, że posiadają również 1,10 ha nieruchomości rolnej. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawcy wskazali, że mają na utrzymaniu dwójkę dzieci, którym muszą kupić książki do szkoły, opłacają 600 zł czynszu i 850 zł pożyczki. Do tego dochodzi koszt opału – 5000 zł rocznie, ubezpieczenie budynku – 450 zł rocznie i podatek od nieruchomości – 500 zł rocznie. Skarżący choruje również na astmę, a koszt leków to 100 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Ustosunkowując się do wniosku skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, należy stwierdzić, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że deklarowane przez skarżących dochody czteroosobowej rodziny kształtują się na poziomie 2440 zł netto. Jednakże wysokość dochodu nie może stanowić jedynej okoliczności branej pod uwagę przy rozważaniu zasadności przyznania prawa pomocy. Podstawowe znaczenie dla negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżących ma fakt, że jak wynika z akt sprawy w kwietniu 2012 r. skarżący uzyskali kwotę 65 000 zł z tytułu umowy sprzedaży należącej do nich nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 2900 m² (akt notarialny z dnia [...], Repertorium A Nr [...]). Fakt gospodarowania tak dużą kwotą nie daje podstaw do twierdzenia, że wnioskodawcy ubogimi ludźmi. W ocenie referendarza sądowego zarówno wymagany na obecnym etapie postępowania wpis sądowy w kwocie 879 zł (3% od wartości przedmiotu sporu wynoszącego 29 294,10 zł zł), jak również koszty wynajęcia we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, w zestawieniu z kwotą otrzymaną za zbycie nieruchomości, uprawniają do twierdzenia, że skarżący są w stanie wygospodarować środki poniesienie kosztów postępowania. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący są jeszcze właścicielami nieruchomości gruntowej podzielonej na sześć działek, z których trzy (nr [...] o powierzchni 5391 m2, nr [...] o powierzchni 1450 m2 oraz nr [...] o powierzchni 1450 m2), wbrew zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji o ich rolnym charakterze, przeznaczona jest pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne. Okoliczność ta stanowi kolejną przesłankę wpływającą na negatywne rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może być również fakt spłaty pożyczki, której rata wynosi aż 850 zł miesięcznie. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową wnioskodawców, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu ich wniosku. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżących. Po drugie - sama okoliczność spłacania pożyczki nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący mają możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżących. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty pożyczki na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf