II SA/Łd 71/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie : Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wznowionego w sprawie nieodpłatnego przyznania na własność działki siedliskowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje adw. M. R. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącej J. S. z urzędu i nakazuje wypłacić tę kwotę z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] Nr [...] uchyliło decyzję Starosty T. z dnia [...] Nr [...] i umorzyło postępowanie wznowione postanowieniem Starosty T. z dnia [...] Nr [...] Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Kierownik Urzędu Rejonowego w T. decyzją z dnia [...] Nr [...] przyznał M. S. na własność nieodpłatnie z zasobów Skarbu Państwa działkę siedliskową nr 15 o pow. 0,1805 ha wraz z zabudowaniami położoną w T. obręb 25 oraz działkę dożywotniego używania oznaczoną nr 16 o pow. 0,4861 ha położoną w T. obręb 26. Decyzja ta uprawomocniła się dnia 3 sierpnia 1993 r. W dniu 2 marca 2001 r. J. S. , córka M. S. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji datowanej na dzień 12 lipca 1993 r., gdyż została ona wydana bez wszczęcia postępowania oraz bez udziału stron. Po rozpatrzeniu wniosku Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie ponieważ, jak podał w uzasadnieniu, kwestie podniesione we wniosku muszą zostać wyjaśnione we wznowionym postępowaniu. W trakcie postępowania wznowieniowego, Starosta [...] decyzją z dnia[...] , Nr [...] odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] Na skutek odwołania złożonego przez J. S. decyzja ta została uchylona wskazując, iż zachodzi konieczność ustalenia czy w sprawie został zachowany termin do złożenia wniosku i czy pochodzi on od strony postępowania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie wznowieniowe. W uzasadnieniu podał, iż wnioskodawczyni o fakcie otrzymania przez M. S. działki siedliskowej i dożywotniego użytkowania wiedziała w chwili sporządzania aktu notarialnego - umowy darowizny w dniu 20 września 1993 r. na rzecz córek M. S., czyli J. S. - wnioskodawczyni i J. D. Przeciw decyzji zaczęła oponować w 1999 roku. Wynika stąd, iż w sprawie nastąpiło znaczne uchybienie terminu określonego w art. 148 § 1 kpa, gdyż nie został zachowany termin jednego miesiąca od dnia dowiedzenia się o wydaniu rozstrzygnięcia. Ponadto organ wskazał, iż na wnioskodawczyni nie jest stroną postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w T. Zgodnie bowiem z unormowaniem art. 118 ust. 1 i 2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24) osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z wnioskiem takim mogą wystąpić również zstępni osoby uprawnionej, którzy po śmierci tej osoby władają, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom daną nieruchomością. Osobą uprawnioną do otrzymania nieodpłatnie na własność działek był M. S., który w 1977 roku przekazał gospodarstwo rolne za rentę będąc jego wyłącznym właścicielem. Do chwili śmierci swojego ojca wnioskodawczyni nie będzie posiadała uprawnień wynikających z treści unormowania art. 118 ust. 2 a w/w ustawy. Powyższe okoliczności zobowiązywały organ do umorzenia postępowania wznowieniowego na podstawie art. 105 § 1 kpa. W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. wniosła o uchylenie decyzji, ponieważ nie zostały dopuszczone istotne dowody mające wpływ na wynik sprawy, co czyni tę decyzję nieważną z mocy prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję z dnia [...] i umorzyło postępowanie wznowieniowe. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 147 kpa, wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Złożenie przez stronę żądania wznowienia postępowania rodzi obowiązek wydania przez organ postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie wznowienia postępowania (art. 149 § 1 kpa), chyba że zachodzą warunki do wydania decyzja o odmowie wznowienia (art. 149 § 3 kpa), w wypadku niedopuszczalności wznowienia postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych, a także gdy strona złożyła żądanie wznowienia z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 148 kpa. J. S. wadliwości decyzji z dnia [...] upatruje w tym, że została ona wydana bez wszczęcia postępowania i udziału stron. Brak udziału strony w postępowaniu stanowi jedną z przyczyn wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) i z tej przyczyny następuje tylko na żądanie strony. Definicja pojęcia "strona postępowania administracyjnego" zawarta jest w art. 28 kpa. W myśl tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Decyzją Naczelnika Gminy T. z dnia [...] Nr [...] przejęto na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne będące własnością M. S., przyznając jednocześnie prawo dożywotniego bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich oraz działki o powierzchni 0,50 ha. Na wniosek M. S., decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w T. przyznał mu na własność działkę siedliskową nr 15 o pow. 0,1805 ha wraz z zabudowaniami, położoną w obrębie 25 oraz działkę nr 16 o pow. 0,4861 ha położoną w obrębie 26. Przyznanie własności działek nastąpiło na podstawie art. 118 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu obowiązującym w 1993 r. - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Na podstawie art. 118 ust. 2 a ustawy, z wnioskiem o przyznanie własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, jeżeli uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci ich obojga. Z przepisów tych wynika, że osobą, na rzecz której przyznawana jest własność działki, jest rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne na własność Państwa i korzysta z tej racji z prawa użytkowania działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Tylko on jest uprawniony do złożenia wniosku o nieodpłatne przyznanie własności tej działki. Zstępni (dzieci, wnukowie) mogą złożyć taki wniosek dopiero po śmierci rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa. W niniejszej sprawie osobą uprawnioną do złożenia wniosku i do otrzymania własności działki był M. S., który skorzystał z tego prawa. J. S. - córka - nie mogła więc być stroną tego postępowania, co w konsekwencji spowodowało, że nie jest również osobą uprawnioną do żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa w sprawie zakończonej decyzją przyznającą własność działek M. S. W myśl art. 148 § 1 i 2 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wynika z tego, iż żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione z uchybieniem terminu, gdyż o kwestionowanej decyzji J. S. dowiedziała w roku 1993. Przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ I instancji nie podjął żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie, czy żądanie wznowienia postępowania pochodzi od strony oraz czy został zachowany miesięczny termin do jego wniesienia. Wydał jednak postanowienie o wznowieniu i dopiero w trakcie postępowania stwierdził, iż żądanie nie pochodzi od strony i wniesione zostało z uchybieniem terminu, jest więc prawnie nieskuteczne. W takiej sytuacji wznowione postępowanie należało umorzyć, jako bezprzedmiotowe. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie ma znaczenia, czy zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po matce wnioskodawczyni T. S. Osobą uprawnioną do otrzymania nieodpłatnie na własność działek był M. S. Ani akty własności ziemi wystawione na M. S., ani decyzja z dnia 15 marca 1977 r. o przekazaniu gospodarstwa na własność Państwa nie zostały uchylone, bądź nie stwierdzono ich nieważności. J. S. nie przedstawiła też dowodu świadczącego o tym, że M. S. ze względu na chorobę nie mógł sam wystąpić z wnioskiem o przyznanie mu na własność działek będących w jego dożywotnim użytkowaniu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. S. wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] w całości oraz decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] W motywach podała, iż w dniu wydania decyzji z 1993 r. M. S. był chory na amnestyczny zespół Korsakowa z postępującym otępieniem, zanikami pamięci i utratą świadomości, znajdował się więc w stanie wyłączającym świadome podjęcie i wyrażenie woli. Okoliczność ta stanowiła podstawę ustalenia przez Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia 30 maja 1995 r. nieważności umowy darowizny zawartej w dniu 20 września 1993 r. pomiędzy M. S. a J. S. i J. D. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu kontestowanego aktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej . Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a podniesione przez skarżących argumenty w żadnym zakresie nie mogą podważyć prawidłowości zaskarżonej decyzji Zgodnie z powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisem art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W toku postępowania administracyjnego skarżąca powoływała się na podstawę wznowienia postępowania wskazaną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa podnosząc, iż bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną Kierownika Urzędu Rejonowego w T. z dnia [...] znak: [...] w sprawie nieodpłatnego przyznania na własność M. S. (jej ojcu ) działki siedliskowej wraz z zabudowaniami oraz działki dożywotniego użytkowania. W takim zaś przypadku, zgodnie z art. 148 § 2 kpa termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Organ administracji winien zatem już na wstępie ustalić, czy podanie o wznowienie postępowania wniesione zostało z zachowaniem ustawowego terminu, a dopiero po pozytywnym ustaleniu tej przesłanki czynić rozważania na temat przysługującego skarżącej przymiotu strony. Ustalenie wszak, iż podanie wniesione zostało z uchybieniem wskazanego terminu czyniło bezprzedmiotowe wszelkie rozważania dalej idące, w tym odnoszące się do kwestii przymiotu strony podmiotu wnoszącego podanie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca wniosła podanie o wznowienie postępowania z uchybieniem ustawowego terminu. Przemawia za tym dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym zwrotne poświadczenie doręczenia odpisu decyzji z dnia [...] jej ojcu, które własnoręcznie pokwitowała w dniu 17 lipca 1993 r. (dowód doręczenia w aktach postępowania administracyjnego), a nadto treść umowy darowizny przedmiotowych działek, której była stroną, a sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 20 września 1993 r. O treści decyzji skarżąca wiedziała zatem już w 1993 r., zaś podanie o wznowienie postępowania złożyła dopiero w marcu 2001 r. W sytuacji, gdy w wyniku wadliwej oceny organ wszczyna postępowanie, pomimo że występują przyczyny niedopuszczalności wznowienia, czy też żądanie wznowienia postępowania zostało złożone z uchybieniem ustawowego terminu postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega z mocy art. 105 § 1 kpa umorzeniu (vide: Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego. Wydawnictwo C.K. BECK, W – wa 2000, s.602). W rozpoznawanej sprawie zachodzi wskazana sytuacja. Samorządowe Kolegium Odwoławcze niewadliwie przeto umorzyło jako bezprzedmiotowe postępowanie wznowione postanowieniem Starosty [...] z dnia [...] Bezprzedmiotowość tego postępowania wiąże się zaś z ewidentnym uchybieniem terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami ), skargę jako bezzasadną oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym orzeczono zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 3 oraz § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zmianami).