II SA/Łd 723/08

Dnia 17 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak [...]. I. K., działając w imieniu małoletniej córki A.T. złożyła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] r. znak [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 2 pkt 5, art. 29 ust. 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), art. 104 K.p.a., Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. do prowadzenia postępowania w sprawach przyznawania zaliczek alimentacyjnych, a także do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej na dziecko A.T. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a co za tym idzie nie przysługuje jej zaliczka alimentacyjna na córkę. W odwołaniu od tej decyzji, I.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej zaliczki alimentacyjnej. Wyjaśniła, iż w dniu 10 października 2005 r. złożyła w Sądzie Okręgowym w Ł. pozew o rozwód. Z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych pozwu, zarządzeniem z dnia 9 listopada 2005 r., Sąd zwrócił pozew. Podniosła, iż pozostaje w rzeczywistej separacji z mężem, a zwrot pozwu nie może być traktowany przez organ orzekający jako powrót do życia małżeńskiego. Do odwołania załączyła kopię zarządzenia Sądu o zwrocie pozwu oraz oświadczenia dwóch świadków, stwierdzające, że mąż jej od kilku lat nie mieszka z nią i nie jest widywany na terenie jej posesji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt 5, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na treść art. 7 i art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...), wywodząc iż osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W świetle obowiązującego do dnia 31 grudnia 2005 r. przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba samotnie wychowująca dziecko oznaczała pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowywała dziecka z ojcem lub matką dziecka. Przepis ten jako niekonstytucyjny utracił swą moc na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 (Dz.U. Nr 95, poz. 806). Od dnia 1 stycznia 2006 r. obowiązuje natomiast przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko – oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną chyba, że wychowuje wspólnie, co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Powołany przepis został wprowadzony do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267, poz. 2260). W ustalonym stanie faktycznym sprawy, niespornym jest w ocenie Kolegium, że I. K., będąc mężatką nie spełnia ustawowego kryterium samotnego wychowywania dziecka. Dlatego też w tej sytuacji zaliczka alimentacyjna nie mogła jej zostać przyznana. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, I. K. wniosła o jego uchylenie, podnosząc zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. Dodała przy tym, iż ponownie złożyła pozew o rozwód. Podkreśliła, że faktycznie jest osobą samotną, a obecny mąż nie jest ojcem jej dziecka. Ojciec jej córki – K.T. przebywa w zakładzie karnym i nie ma możliwości łożenia pieniędzy na dziecko. Odmowa przyznania zaliczki alimentacyjnej w sytuacji, gdy zaliczka i rodzinne stanowiły dotychczas jedyny dochód, wpłynęła na pogorszenie jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Łd 323/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie zainicjowanej pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1242/05 (postanowienie z dnia 24 lutego 2006 r.). Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (Dz.U. z 2008 r. Nr 119, poz. 770) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). 2. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. 3. Art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Postanowieniem z dnia 17 września 2008 r. Sąd podjął zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wspomnianej kontroli sąd ocenia zaskarżony akt administracyjny pod kątem jego zgodności z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podkreślić przy tym trzeba, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosuje ponadto przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135). W następstwie powyższego, Sąd może skargę oddalić w trybie art. 151 ustawy, gdy uzna, że zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu, bądź też może skargę uwzględnić i uchylić sporny akt administracyjny w całości lub w części, gdy stwierdzi, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit b) bądź też stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). W rozpoznawanej sprawie Sąd zobligowany był uwzględnić skargę I.K., jednakże z nieco innych przyczyn, aniżeli w niej podniesione. Mianowicie, Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego określone zostały enumeratywnie w przepisach art. 145 § 1 pkt 1-8 K.p.a. oraz art. 145a K.p.a. Stosownie do treści drugiego z powołanych przepisów, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które zresztą skład orzekający w pełni podziela przyjmuje się, że zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny także wtedy, gdy podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA/Gd 430/01 - LEX nr 299433; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Łodzi z dnia 29 września 1999 r. sygn. akt I SA/Łd 1327/97 - LEX nr 43929; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt II SA 1027/99- LEX nr 46809; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 1999 r. sygn. akt II SA 1240/99 - LEX nr 46808). Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia właśnie na gruncie rozpoznawanej sprawy. Jak zostało to już wcześniej zauważone, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 18/06 rozstrzygnął kwestię konstytucyjności art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732) w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 29 ust. 1 pierwszej z wymienionych ustaw, które to przepisy stanowiły podstawę prawną zaskarżonej do Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. odmawiającej przyznania I.K. zaliczki alimentacyjnej na dziecko A.T. W tym stanie rzeczy, nie budzi wątpliwości fakt, iż przedmiotowa sprawa została rozstrzygnięta w oparciu o przepisy niezgodne z Konstytucją i powinna zostać ponownie rozpoznana w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Skoro zatem w niniejszej sprawie stwierdzono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to Sąd zobligowany był wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. B.C.