II SA/Łd 735/03

Dnia 21 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), p.o. Sędziego WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi H.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza na rzecz H.D. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego od skargi; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ) pozbawił H.D. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w Ł. decyzją z dnia [...] z tytułu udziału w walce o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia 25 stycznia do dnia 31 lipca 1945r., a na podstawie art. 22 ust. l w związku z art. l ust. 2 pkt l powołanej wyżej ustawy - odmówił przyznania mu uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wojnie obronnej 1939 r. W uzasadnieniu organ podał, iż H.D. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZW ZBoWiD za działalność prowadzoną w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu pozbawił H.D. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 wskazanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach, pomijając przy tym kwestię ewentualnego udziału strony w wojnie obronnej w 1939 r. Decyzją z dnia [...] organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nie ustosunkowując przy tym do ponownie podnoszonego przez H.D. udziału w wojnie obronnej 1939 r. Wyrokiem z dnia 18 maja 2001 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Łd 1634/00 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] wraz z poprzedzającą ją decyzją tegoż organu z dnia [...]. Powyższy wyrok Sąd uzasadnił zaniechaniem przez Kierownika Urzędu przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność udziału strony w wojnie obronnej 1939 r., za co przyznano skarżącemu medal. Organ orzekający podniósł, iż zebrany w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, z jakimi formacjami zbrojnego podziemia H.D. walczył w trakcie pełnienia służby w KP MO w Ł. w okresie od dnia 25 stycznia do 31 lipca 1945r. oraz nie wskazuje na jego udział w wojnie obronnej 1939r. Oświadczenie jednego świadka A.S., na podstawie którego skarżący otrzymał medal "Za udział w Wojnie Obronnej 1939r.", zdaniem Kierownika Urzędu, potwierdza jedynie udział strony w walce z Niemcami w 1939r. jako członka Organizacji Przysposobienia Wojskowego, podczas gdy zgodnie z art. l ust. 2 pkt l powołanej wyżej ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez państwo polskie. Wobec powyższych ustaleń organ orzekający uznał, iż H.D. nie pełnił służby w Wojsku Polskim i brak jest podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wojnie obronnej 1939 r. Jednocześnie, powołując się na treść art. l ust. 2 pkt 6 w/w ustawy, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999r., sygn. akt III RN 93/99 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000r., sygn. akt OPS 5/00 Kierownik Urzędu wskazał, iż jakiekolwiek zadania wykonywane w ramach służby w Milicji Obywatelskiej, w tym również walka z Wehrwolfem nie mogą zostać uznane za działalność kombatancką. Uznając powyższą decyzję za niesłuszną i krzywdzącą, H.D. złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podał, iż jako członek organizacji wojskowej [...] w W. brał czynny udział w obronie kraju we wrześniu 1939r., na dowód czego powołał się na oświadczenie świadka A.S. będącego Komendantem tejże organizacji oraz przedłożył nowy dowód w postaci oświadczenia świadka J.W. H.D. wskazał także, iż pełna dokumentacja przebiegu jego udziału w wojnie obronnej znajdowała się w karcie ewidencyjnej w WKU Ł., która została protokolarnie zniszczona, na co nie miał wpływu. Ponadto powołał się na fakt otrzymania w 1983r. na podstawie odpowiedniej dokumentacji medalu "Za udział w Wojnie Obronnej". Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § l pkt l k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. l w związku z art. l ust. 2 pkt l ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ orzekający podtrzymał stanowisko i argumenty podniesione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]. Podkreślono, że Urząd zwrócił się do strony o nadesłanie wszelkich dowodów potwierdzających udział w wojnie obronnej 1939 r. Jednocześnie organ, kierując się zaleceniem Sądu, zwrócił się do Kancelarii Prezydenta RP o nadesłanie dokumentów, na podstawie których H.D. otrzymał medal. W dniu 15 października 2001 r. wpłynęło do Urzędu pismo z Biura Kadr i Odznaczeń Kancelarii Prezydenta RP, do którego dołączono kserokopię wniosku o nadanie skarżącemu medalu "Za udział w Wojnie Obronnej 1939r." Wynika z niego, iż strona otrzymała medal na podstawie oświadczenia jednego świadka – A.S., potwierdzającego, że skarżący był członkiem Polskiej Organizacji Przysposobienia Wojskowego i z rozkazu Komendanta Powiatowego w Ł. brał czynny udział w obronie kraju. Organ podniósł ponadto, iż z pisma Wojskowej Komendy Uzupełnień w Ł. nadesłanego po wystąpieniu z zapytaniem, czy H.D. brał udział w wojnie obronnej 1939r., wynika, iż karta ewidencyjna strony została protokolarnie zniszczona w związku z ukończeniem przez skarżącego 80 lat. Ostatecznie Kierownik Urzędu uznał, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z oświadczenia świadka J.W., wynika niezbicie, iż skarżący nie pełnił służby w Wojsku Polskim we wrześniu 1939r., a zatem brak jest podstaw do przyznania mu uprawnień kombatanckich na podstawie art. l ust. 2 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy. Jednocześnie zadania wykonywane w ramach służby w Milicji Obywatelskiej w świetle treści art. l ust. 2 pkt 6 ustawy i utrwalonym w tym zakresie orzecznictwie nie mogą zostać uznane za działalność kombatancką, dlatego też organ uznał, iż brak jest podstaw na zachowanie przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Nie zgadzając się z w/w decyzją H.D. w dniu 14 maja 2003r. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnosząc, iż brał czynny udział w wojnie obronnej w 1939r. jako członek podstawowej organizacji wojskowej [...], a w 1945r. w trakcie 7 - miesięcznej służby w Milicji Obywatelskiej rozbrajał Niemców i wykonywał inne rozkazy porządkowe. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: l/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 21 naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz.U. nr 42 z 2002 r., poz. 371 ze zm.). Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy - pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. l ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 — 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r. Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, iż skarżący pełnił służbę w Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Ł. w okresie od dnia 25 stycznia 1945r. do 31 lipca 1945r. i w tym okresie brał udział w walkach bandami i z reakcyjnym podziemiem, co potwierdzone jest zaświadczeniem z dnia 18 października 1979r. Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Ł., stanowiącym podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich przez ZBoWiD. Również z pisma Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 4 kwietnia 2002r. wynika, że skarżący jako funkcjonariusz MO w okresie od 25 stycznia do 31 lipca 1945r. wg oświadczeń świadków "brał udział w walkach o utrwalanie władzy ludowej". W tej sytuacji w świetle akt i zgromadzonych w niej dokumentów, jak również utrwalonego w orzecznictwie stanowiska, że Milicja Obywatelska nie może być uznana za zmilitaryzowaną służbę państwową, wynika, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych, o których mowa w art. l ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach do nie pozbawiania go tychże uprawnień, bez względu na to, czy walczył w tym czasie z grupami Wehrwolfu, jak mówi przepis, czy tylko brał udział w rozbrajaniu Niemców, jak podnosi w skardze ( por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001r. sygn. III RN 59/00 - OSNP 2001/19/572 oraz uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000r. sygn. OPS 5/00 - ONSA 2001/1/3 ). Tak więc w tym zakresie Sąd podziela stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Istotną dla wyniku niniejszej sprawy jest jednak okoliczność związana z udziałem skarżącego w wojnie obronnej 1939r., za który w 1983r. przyznano mu medal. Pominięcie jej przez organ, mimo podnoszenia tego faktu przez skarżącego po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, było podstawą uchylenia zaskarżonych decyzji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2001r. w sprawie sygn. IISA/Łd 1634/00. Należy stwierdzić, iż w toku ponownego rozpatrywania sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów podjął starania celem wyjaśnienia tej okoliczności, mającej istotne znaczenie z punktu widzenia treści art. l ust. 2 pkt l ustawy o kombatantach. Zgodnie z tym unormowaniem za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie. W przedmiotowej sprawie poza sporem jest okoliczność, iż H.D. w 1983r. uzyskał medal "Za udział w Wojnie Obronnej 1939r." Nadanie medalu nastąpiło na wniosek Prezydenta Miasta Ł. na podstawie oświadczenia świadka A.S., który stwierdził, że skarżący w 1939r. był czynnym członkiem Polskiej Organizacji Przysposobienia Wojskowego i w sierpniu 1939r. z rozkazu Komendanta Powiatowego w Ł. brał czynny udział w obronie kraju. Aktualnie świadek ten, jak wyjaśnił skarżący, nie żyje. Jednakże powyższą okoliczność potwierdził również w dniu 15 stycznia 2003r. w złożonym oświadczeniu świadek J.W., które to oświadczenie zostało załączone przez skarżącego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także już po wydaniu przez organ decyzji - świadek J.K. Z oświadczeń tych wynika, że zarówno skarżący, jak i wymienieni wyżej świadkowie w 1939r. należeli do Podstawowej Organizacji Wojskowej w miejscowości W. i we wrześniu 1939r. po wybuchu wojny zostali zmobilizowani i brali czynny udział w wojnie. Zostali skierowani do obserwacji nadlatujących niemieckich samolotów i wypatrywania szpiegów, a informacje z obserwacji mieli przekazywać do Sztabu Wojskowego w Ł. Następnie dostali rozkaz wymarszu do W., do której nie dotarli, gdyż zostali rozbici. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów zwracał się do Wojskowej Komendy Uzupełnień Ł. - [...] o nadesłanie informacji dotyczącej przebiegu służby wojskowej skarżącego. Jak jednak wynika z treści nadesłanego przez WKU pisma ewidencja przebiegu służby wojskowej H.D. ur. [...] została protokolarnie zniszczona, ponieważ zgodnie z wytycznymi zawartymi w "Tymczasowej instrukcji administrowania i prowadzenia ewidencji" karty ewidencyjne osób przekazane do archiwum przechowuje się do końca roku kalendarzowego, w którym osoby te kończą 80 lat, a następnie są protokolarnie niszczone. W ocenie Sądu fakt zniszczenia dokumentacji dotyczącej przebiegu służby wojskowej skarżącego, na który on sam nie miał wpływu, bez jednoczesnego wyjaśnienia, jaką rolę w Wojsku Polskim spełniała Polska Organizacja Przysposobienia Wojskowego, czy Podstawowa Organizacja Wojskowa (świadkowie używają obydwu nazw) nie może rodzić dla skarżącego ujemnych skutków. Stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonej decyzji, podważające pełnienie przez H.D. służby w Wojsku Polskim, bez ostatecznego wyjaśnienia powyższej okoliczności, a jednocześnie zważywszy na fakt legitymowania się przez skarżącego medalem "Za udział w Wojnie Obronnej 1939r." narusza, zdaniem Sądu, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a zwłaszcza art. 7-9, 75 § l, 77, 80 oraz 86 kpa. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, Kierownik Urzędu - mimo podjętych starań, nie odniósł się do wskazanego przez skarżącego zarzutu w sposób odpowiadający zasadom postępowania administracyjnego. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że stosownie do treści art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego jedną z naczelnych zasad jest obowiązek organów administracji publicznej stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ jest ponadto obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i winien czuwać nad tym, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa ( art. 9 kpa ). Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § l zd. 1-sze kpa ). Powyższe zasady zostały, w ocenie Sądu, naruszone w niniejszej sprawie. Sąd, w składzie rozpatrującym przedmiotową skargę, podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 września 1996r. sygn. III ARN 30/96, zgodnie z którym, jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944 - 1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, to organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu (OSNAP 1997/6/83). Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. III RN 77/00, w świetle którego procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza możliwości wykazania w tym samym (...) postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego - art. l ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( publik. OSNAP 2001/15/475 ). Stanowiska powyższe wydają się wskazywać na to, że organ po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego, w przypadku stwierdzenia braku przesłanek do uzyskania uprawnień kombatanckich przez weryfikowaną osobę z tytułów, o których mowa w art. l ust. 2-4 ustawy, nie musi wydawać odrębnego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, jak to uczyniono w niniejszej sprawie. Mając na uwadze wyżej przytoczone argumenty Sąd w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie l sentencji wyroku. Jednocześnie Sąd, w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 55 ust. l ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm. ) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 ).