II SA/Łd 750/02

Dnia 25 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie p.o. sędziego WSA Małgorzata Łuczyńska, WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Protokolant referent stażysta Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2004 roku na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...]. Prokurator Okręgowy w Ł. wniósł w dniu 19 grudnia 2001 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. sprzeciw od decyzji ostatecznej Starosty [...] z dnia [...] , mocą której dokonano zarejestrowania samochodu marki NISSAN PATROL Y 60A nr rej. [...] na rzecz A. H. . W sprzeciwie zażądał stwierdzenia nieważności decyzji Starosty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] , znak [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji . W uzasadnieniu wyjaśniło, iż Kierownik Urzędu Rejonowego w P. decyzją z dnia [...] zarejestrował na rzecz A. H. samochód osobowy marki NISSAN PATROL Y 60A, wydając dowód rejestracyjny serii [...] Nr [...] i tablice rejestracyjne nr [...]. Rejestracji dokonano na podstawie przedstawionych dokumentów: rachunku zakupu pojazdu, dowodu odprawy celnej, zagranicznego dowodu rejestracyjnego, dokumentu identyfikacyjnego pojazdu z dnia [...] wydanego przez SPUMiT im. [...] w P. oraz zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu z dnia [...] W dniu [...] decyzją Starosty [...] zarejestrowano przedmiotowy pojazd na rzecz A. H. jako samochód ciężarowy, wydając jednocześnie dowód rejestracyjny serii [...] nr [...] . Rejestracji dokonano na podstawie przedstawionych dokumentów: zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu z dnia [...] , opisu zmian dokonanych w pojeździe z dnia [...] oraz opinii technicznej Nr [...] z dnia [...] wydanej przez rzeczoznawcę - specjalistę z zakresu techniki samochodowej. Zgodnie z art.68 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, motoroweru, tramwaju lub przyczepy oraz przedmiotów ich wyposażenia lub części jest obowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Natomiast w myśl art. 68 ust.9 tejże ustawy w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Za producenta nowego typu pojazdu uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów /art.68 ust.2 ustawy/. Kwestię wymogów technicznych pojazdów regulowało, obowiązujące w dacie orzekania o rejestracji przedmiotowego pojazdu jako samochodu ciężarowego rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U Nr 44, poz.432/. Kwestię zaś badań technicznych pojazdów regulowało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 7 września 1999 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzenia badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów przy tym stosowanych /Dz.U Nr 81, poz.917/. Na tle powyższych przepisów istniał problem, czy każda przeróbka pojazdu skutkująca zmianę jego rodzaju i przeznaczenia wymaga uzyskania takiego świadectwa, jeżeli ten pojazd był już zarejestrowany /w niniejszym przypadku jako osobowy/. Orzecznictwo w tym zakresie nie było jednolite. Ostatecznie jednak ukształtował się pogląd, że decydujące znaczenie dla określenia rodzaju pojazdu po przeróbkach ma świadectwo homologacji, co znalazło swój wyraz w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.10.2000 r., sygn. akt OPK 17/00 oraz z dnia 18.12.2000 r., sygn. akt OPK 18/00 i w wyroku Sądu Najwyższego z 9.11.2001 r., sygn. akt III RN 194/01. Jednakże dotychczasowa praktyka organów rejestrujących pojazdy powszechnie stosowana zasadzała się na tym, iż w przypadku wprowadzenia zmian w typie pojazdu już zarejestrowanego na terytorium Polski, zmiany te uznaje się na podstawie wystawionego przez diagnostę dokumentu, sporządzonego zgodnie z zarządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 12 października 1995 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów wzorów oraz stosowanych przy tym dokumentów /MP nr 63, poz.695/, a od dnia 13 października 1999 r. według wzoru określonego w załączniku nr 12 do rozporządzenia MTiGM z dnia 7 września 1999 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów przy tym stosowanych /Dz.U Nr 81, poz.917/ - opisu zmian dokonanych w pojeździe. Na podstawie tego dokumentu oraz zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu organy rejestrujące dopuszczały do ruchu uprzednio zarejestrowane samochody osobowe przerobione na samochody ciężarowe. Natomiast w przypadku dokonania zmian konstrukcyjnych w pojeździe przed jego pierwszą rejestracją, zgodnie z art.72 ust.1 powołanej ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, organy rejestrujące wymagały przedstawienia przez właściciela pojazdu świadectwa homologacji lub odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji. Prawidłowość przedstawionego postępowania wielokrotnie potwierdzał Minister Transportu i Gospodarki Morskiej. Wykładnię taką zawarto w pismach Dyrektora Departamentu Transportu Samochodowego Ministerstwa Transportu i Gospodarki Samochodowej Nr TS-3m-441-184/99 z dnia 10.11.1999 r., TS 4 ab 072/167/99 z dn.20.10.1999 r., TS 4 ab 072-32/2000 z dnia 31.01.2000 r. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego dotychczasowa praktyka stosowania prawa w zakresie zmiany rodzaju przeznaczenia samochodów osobowych nie była kwestyjna, a co istotniejsze znajdowała oparcie w stanowiskach - wykładni właściwego resortu. W tej sytuacji jednak wyłożone obecnie i odmiennie przez sądy zasady postępowania adresatów norm prawnych, nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 kpa. Prokurator Okręgowy w Ł. w dniu 15 marca 2002 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, iż nie może zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium zawartym w decyzji z dnia [...] , odmawiającym stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] Akty generalne stosowania prawa, czyli różnego rodzaju wytyczne, okólniki, pisma okólne, instrukcje, wyjaśnienia, zawierające wskazania interpretacyjne dotyczące norm już obowiązujących wprawdzie wiążą podmioty połączone więzią organizacyjno - hierarchiczną, jednakże nie mogą stanowić podstawy prawnej aktu kierowanego do podmiotu spoza struktury organizacyjnej administracji, np. obywatela. W tej sytuacji pisma ministerstwa przytoczone w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Wada decyzji administracyjnej powstała w wyniku naruszenia prawa powoduje konieczność eliminacji takiej decyzji z obrotu prawnego. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub części. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] , znak [...] podtrzymało swą decyzję z dnia [...] znak [...] . Wyjaśniło, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie było jeszcze znane orzecznictwo sądowe, dotyczące przepisów nowego prawa o ruchu drogowym z 1997 r. Nawet wówczas, gdy Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie uznał konieczność posiadania świadectwa homologacji na przerejestrowanie samochodu na inny rodzaj, to z taką wykładnią przepisów ustawy nie zgodził się Rzecznik Praw Obywatelskich, który w rewizji nadzwyczajnej wniesionej od jednego z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołując się na stanowisko wyrażone w tej sprawie przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, wyraził pogląd o braku konieczności wymagania świadectwa homologacji na przerejestrowanie pojazdu. Co prawda Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.11.2001 r., sygn. akt III RN 194/01 nie uznał rewizji nadzwyczajnej za zasadną, to jednak wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich jest kolejnym dowodem na niejednoznaczność rozumienia omawianych przepisów Prawa o ruchu drogowym. W tej sytuacji nie można uznać przerejestrowania w dniu 4 listopada 1999 r. samochodu osobowego na samochód ciężarowy bez świadectwa homologacji za rażące naruszenie przepisów art.68 ust.9 i art.72 ust.1 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym z 1997 r. Prokurator Okręgowy w Ł. zaskarżył w dniu 21 maja 2002 r. decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego z dnia [...] Zarzucił naruszenie art.156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez niesłuszne uznanie, iż decyzja z dnia [...] Starosty [...] , mocą której zarejestrowano samochód osobowy Nissan Patrol Y 60A, na wniosek A. H. , jako samochód ciężarowy nie narusza w stopniu rażącym przepisów prawa materialnego, tj. art.68 ust.9, art.72 ut.1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust.2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, podczas gdy przeprowadzona ocena materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, winna skutkować stwierdzeniem nieważności wydanej decyzji z przyczyn określonych w art.156 § 1 pkt 2 kpa. Zdaniem skarżącego realia niniejszej sprawy przemawiają za uznaniem naruszenia prawa za rażące. Dokonane w samochodzie zmiany nie mogły uczynić z samochodu osobowego samochodu ciężarowego. Rejestracja pojazdu jako ciężarowego nastąpiła wbrew oczywistej prawdzie. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyrazistej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia prawa powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004 r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U nr 153, poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U nr 153, poz. 1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U nr 153, poz.1270/. Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów - prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004 r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna zatem zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dni 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś sądem właściwym do jej rozpoznania jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U nr 153, poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie sądu słuszny jest zarzut skarżącego, dotyczący naruszenia art.156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez błędne uznanie przez Samorządowe Kolegium odwoławcze, iż decyzja Starosty [...] , na mocy której zarejestrowano przedmiotowy pojazd jako samochód ciężarowy nie narusza w stopniu rażącym przepisów prawa materialnego - art.68 ust.9 - prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust.2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów /Dz. U Nr 59, poz.632/. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało, iż zaskarżona decyzja Starosty narusza art.68 ust.9, art.72 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust.2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów. Naruszenie prawa polegało na tym, że Starosta [...] potwierdził zmianę rodzaju i przeznaczenia pojazdu bez uprzedniego przedstawienia homologacji i przerejestrował samochód osobowy na samochód ciężarowy. Nie można uznać za trafny poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż decyzja Starosty nie naruszała prawa w stopniu rażącym, gdyż w dacie jej wydawania nie było znane orzecznictwo sądowe dotyczące przepisów prawa o ruchu drogowym z 1997 r. Także zasadności powyższego poglądu nie potwierdza odmienna interpretacja przepisów przyjęta przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej stwierdzająca, że samochód przerobiony indywidualnie przez właściciela nie musi posiadać świadectwa homologacji. Rażące naruszenie prawa zachodzi, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Teza ta wynikająca z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i licznych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi podstawowe kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa, czy też przybrało postać rażącego naruszenia prawa, z którym ustawa wiąże skutek w postaci nieważności decyzji /v. wyrok NSA z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99 Lex nr 51249/. Przepisy art.68 ust.9, art.72 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust.2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów przewidywały, iż warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy jest dołączenie świadectwa homologacji na dany typ samochodu. Wobec powyższego sama ocena techniczna pojazdu nie jest wystarczająca. Decyzja Starosty o zarejestrowaniu samochodu jako ciężarowy, mimo braku świadectwa homologacji, została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadnia to stwierdzenie nieważności decyzji. Powyższej oceny rażącego naruszenia prawa nie zmienia okoliczność, iż kwestia konieczności uzyskania świadectwa homologacji była kontrowersyjna i stanowiła przedmiot interpretacji Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej i rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich. Źródłem prawa, w oparciu o które wydawane są decyzje administracyjne są przepisy ustawy, a nie wykładnia tych przepisów dokonywane przez Ministra. Decyzja Starosty [...] jako rażąco naruszająca prawo nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] znak [...] . Mając na uwadze treść art.152 powołanej ustawy Sąd stwierdził, że wobec braku przymiotu wykonalności orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest bezprzedmiotowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprzeciw weźmie pod uwagę ustalenia sądu, dotyczące rażącego naruszenia prawa przy rejestracji samochodu Nissan Patrol nr rej. [...] jako samochód ciężarowy. Ponadto rozważy, czy stroną postępowania administracyjnego nie powinien być A. SA w W. /art.28 kpa/. Z zapisów poczynionych w aktach administracyjnych wynika, iż ta osoba prawna prawdopodobnie stała się właścicielem przedmiotowego pojazdu.