II SA/Łd 759/08

Dnia 27 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 roku sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. w dnia [...], [...]. LS Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania E.W. prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna R.W., urodzonego w dniu 16 sierpnia 1988 roku. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 1, art. 2, art. 7, art. 8, art. 9-11, art. 18 ust. 2, art. 27 pkt 2 lit. e i g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 3 i art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, co przesądza, że nie spełnia przesłanki wynikającej z treści art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uprawniającej do przyznania tej zaliczki. W odwołaniu od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. E.W. wskazała, że z ojcem swojego drugiego dziecka (córki K.) tworzy rodzinę, ale nie wychowuje wraz z nim syna R. Ojcem syna jest H.W., który jest pozbawiony praw rodzicielskich. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) określa zasady postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego jest bezskuteczna oraz zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Jednocześnie organ ten stwierdził, że zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Na podstawie zaś art. 2 pkt 5 lit. a ustawy, poprzez osobę uprawnioną - rozumie się osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało przy tym, że zgodnie z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2005 r., ilekroć w ustawie była mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznaczało to pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Przepis ten, jako niekonstytucyjny, utracił swą moc na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt. K 16/04 (Dz.U Nr 95, poz. 806). Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że od dnia 1 stycznia 2006 roku obowiązuje przepis art. 3 pkt 17a tej ustawy, zgodnie z treścią którego, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Przepis ten wprowadzony został do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 1 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267, poz. 2260). Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie zachodzi właśnie taka sytuacja, gdyż E.W., co sama przyznaje, wychowuje córkę K. wspólnie z ojcem dziecka. Mając na względzie powyższe, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że E.W., będąc w konkubinacie z ojcem swojego drugiego dziecka, nie wypełnia definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. W konsekwencji, wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki uprawniającej do przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponadto odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że wyjaśnienie organu I instancji mające na celu podkreślenie faktu prowadzenia przez E.W. wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem ich córki K., nie ma nic wspólnego z pozbawieniem strony praw rodzicielskich do syna R., co, jak słusznie podkreśla sama odwołująca, pozostaje w kompetencji sądu. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające w sprawie i wydał rozstrzygnięcie zgodne z prawem. Ustawodawca wyraźnie bowiem określił warunki przyznania zaliczki alimentacyjnej oraz zasady jej wypłaty, zaś w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 7 ust. 2 lit. a powołanej ustawy. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, E.W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej podniosła argumenty tożsame argumentom odwołania, sprowadzające się w istocie do wskazania, że z ojcem swojego drugiego dziecka (córki K.) nie wychowuje syna R., a zatem spełnia przesłankę samotnego wychowywania dziecka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowanie w sprawie, które następnie podjął w drodze postanowienia z dnia 26 września 2008 roku, wpisując jednocześnie sprawę pod nowy numer do repertorium SA (II SA/Łd 759/08). Na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 roku pełnoletni obecnie skarżący R.W., oświadczył, że popiera skargę wniesioną przez matkę E.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Tym niemniej, tytułem wstępu, wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stosownie zaś do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, zostały określone w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U Nr 86, poz. 732 ze zm.). Z kolei definicję "osoby samotnie wychowującej dziecko" zawiera art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), do której odsyła art. 2 pkt 5 lit. a powołanej wyżej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, pod pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko" należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z uwagi na fakt, że skarżąca E.W. jest osobą rozwiedzioną, w rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest wyjaśnienie, co oznacza użyte w powyższym przepisie określenie "wspólne wychowywanie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem". Analiza wskazanego przepisu dowodzi, że przy konstruowaniu pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" ustawodawca posłużył się kryterium stanu cywilnego osoby wychowującej dziecko. W tym zakresie ustawodawca użył pojęć: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba rozwiedziona bądź osoba pozostająca w separacji orzeczonej przez sąd. Jednakże do uznania za osobę samotnie wychowującą dziecko nie wystarczy tylko spełnienie powyższej przesłanki, bowiem za taką osobę nie uważa się panny, kawalera, wdowy, wdowca, osoby rozwiedzionej bądź osoby pozostającej w separacji orzeczonej przez sąd, która wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Oznacza to zatem, że matka będąca osobą rozwiedzioną nie będzie uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, jeżeli wspólnie wychowuje dziecko z jego ojcem. Podkreślić przy tym należy, że już literalne brzmienie przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje na wychowywanie dziecka "z jego rodzicem", to znaczy z rodzicem dziecka, w stosunku do którego matka ubiega się o zaliczkę alimentacyjną. Jednocześnie Sąd podziela w tym miejscu ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że wykonywanie władzy rodzicielskiej, to nie tylko łożenie na utrzymanie dziecka, ale także wkład osobisty w jego wychowanie. Zobowiązani są do tego rodzice biologiczni dziecka i obowiązkiem tym nie można obciążyć kolejnego partnera danego rodzica, zwalniając tym samym rodzica biologicznego z powyższych obowiązków. Jeśli zatem dziecko nie jest wychowywane wspólnie przez oboje rodziców, to rodzic będący stanu wolnego i wychowujący dziecko spełnia kryteria uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet jeżeli wychowuje swoje dziecko z innymi wspólnymi dziećmi kolejnego rodzica. Nie ulega zatem wątpliwości, że w takiej sytuacji ta sama osoba może być uznawana wobec jednego dziecka za osobę samotnie je wychowującą, a wobec innych dzieci za osobę wychowującą je w rodzinie ( wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. sygn. akt P 18/06 – Dz.U. nr 119, poz. 770 oraz np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 stycznia 2007 r., II SA/Ol 926/06, a także wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2008 r., I OSK 430/07). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę literalne brzmienie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na inne rozumienie tego przepisu. Przyjęta przez organy orzekające w sprawie wykładania prowadziłaby bowiem do sytuacji, że zaliczka alimentacyjna przysługiwałaby osobie stanu wolnego wychowującej dzieci innego rodzica bez jego udziału i nieposiadającej wspólnych dzieci z nowym partnerem życiowym, natomiast już nie przysługiwałaby osobie stanu wolnego wychowującej dzieci innego rodzica bez jego udziału oraz wychowującej choć jedno wspólne dziecko z jego rodzicem. Takie rozumienie przepisu naruszałoby określoną w art. 32 Konstytucji RP z 1997 roku zasadę równego traktowania wszystkich obywateli. Z akt sprawy niniejszej wynika, że R.W. jest wychowywany jedynie przez matkę, bez udziału ojca H.W.. Oznacza to zatem, że E.W. spełniała kryteria uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko, określone w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem pozostawała w określonym w przepisach stanie cywilnym i nie wychowywała syna R. wspólnie z jego ojcem. Oceny tej nie zmienia przy tym fakt, że E.W. wraz z A.A. wychowuje wspólnie córkę K.A. Jednocześnie Sąd w tym miejscu zwraca uwagę na fakt, że R.W. z dniem 16 sierpnia 2006 roku uzyskał pełnoletność, co przesądza obecnie o konieczności przyznania mu statusu strony w postępowaniu w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ rozważy zatem wszystkie elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy w kontekście przesłanek określonych w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 5 lit. a, art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uwzględniając przy tym ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. (MSi)