II SA/Łd 764/10

Dnia 7 stycznia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.B. i B.B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie nałożenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 764/10 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę E.B. i B.B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. [...] w przedmiocie karty z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu. Następnie wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku E.B. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że E.B. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem B.B., dwójką synów: 20-letnim K.B. i 10-letnim M.B., a także z matką I.W. E.B. prowadzi działalność gospodarczą, z której, jak podała, ponosi straty w wysokości 65 700 zł. Z przedstawionego wydruku księgi podatkowej wynika, że w listopadzie 2010 r. skarżąca osiągnęła 9001,64 zł przychodu (a od początku roku 89515,04 zł), przy kosztach jego uzyskania wynoszących 5294,14 zł (od początku roku 144 916,13 zł). Uwzględniając amortyzację środków trwałych dochód skarżącej w listopadzie wyniósł 2904,88 zł, a licząc od początku roku osiągnęła stratę w wysokości 62 821,05 zł. B.B. również prowadzi działalność gospodarczą, z której zadeklarował 9700 zł miesięcznego dochodu. Z kolei K.B. zarejestrowany został w listopadzie 2010 r. jako osoba bezrobotna, z 6-miesięcznym prawem do zasiłku dla bezrobotnego, w wysokości 593,70 zł przez pierwsze 3 miesiące posiadania prawa do zasiłku, a przez pozostałe 3 miesiące - w wysokości 466,20 zł. I.W. otrzymuje z kolei emeryturę w wysokości 950 zł. Rodzina mieszka w 350-metrowym domu, posiada także nieruchomość rolną o powierzchni 0,57 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że na rozbudowę domu małżeństwo otrzymało kredyt w łącznej wysokości 464 480 zł. Miesięczne raty kredytów, które małżeństwo ma do spłaty, to łącznie kwota 4200 zł. Koszty utrzymania domu skarżąca określiła na: węgiel - 900 zł, woda - 150 zł, gaz - 42 zł, światło - 420 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. E.B. oraz jej mąż prowadzą działalność gospodarczą (każde z małżonków we własnym zakresie), generując znaczne przychody. Mąż skarżącej zadeklarował 9700 zł miesięcznego dochodu, a więc w kwocie znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie pozostało ewentualnie uiścić wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł), a także w wysokości w zupełności wystarczającej na wynajęcie profesjonalnego doradcy. Działalność gospodarcza samej skarżącej generuje wprawdzie straty (od początku roku do końca listopada w wysokości 62 821,05 zł), lecz warto zauważyć, że w listopadzie (a więc w miesiącu złożenia wniosku o prawo pomocy) skarżąca osiągnęła już 2904,88 zł dochodu. Trzeba również mieć na uwadze, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Skarżąca w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie . Skarżąca zasadność swojego wniosku upatruje przede wszystkim w fakcie ponoszenia przez nią wysokich kosztów spłaty zobowiązań zaciągniętych w instytucjach finansowych (łącznie 4200 zł miesięcznie), w tym kredytów hipotecznych na łączną kwotę 464 480 zł (zaciągniętych na rozbudowę 350-metrowego domu) oraz kredytu na zakup auta Chrysler PT Cruiser w wysokości 36 500 zł (którego to auta, co warto podkreślić, skarżąca nie wykazała w oświadczeniu majątkowym, mimo istnienia obowiązku podania wszystkich przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro). Tym niemniej podkreślić należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o tak znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżącej, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytów. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącą kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą – kredyty bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf