II SA/Łd 766/15

Dnia 24 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2015 roku sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. a.bł. Decyzją z dnia [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania S.Ś., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej jako: k.p.a.), art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] o odmowie umorzenia należności wynikających z wypłaconych D.Ś. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. w wysokości 6000 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami upomnień. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] ustalono stronie obowiązek zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego D.Ś. w okresie od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2015 r. w wysokości 6000 zł z odsetkami. Strona wniosła o umorzenie należności argumentując, iż jest osobą samotnie gospodarującą, utrzymuje się z zasiłku stałego przyznanego na okres od 1 lutego 2013 r. do dnia 31 lipca 2014 r. w kwocie 529 zł miesięcznie, ma problemy zdrowotne – upośledzenie narządu ruchu, co za tym ma ograniczony dostęp do rynku pracy. Nadto ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, orzeczenie wydane jest do dnia 31 lipca 2015 r. Organ I instancji ocenił, wskazując na art. 30 ust. 2 ustawy, iż obecnie wnioskodawca ma ograniczony dostęp do rynku pracy jednakże sytuacja ta może ulec zmianie, świadczy o tym wydane na czas oznaczony orzeczenie o niepełnosprawności. Organ stwierdził, iż strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej, a aktywizacja zawodowa jest wskazana przez lekarza orzecznika, istnieją więc szanse, że wnioskodawca znajdzie pracę, z której będzie osiągał dochód. Prezydent podkreślił, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji co oznacza, iż osoby te winny liczyć się z obowiązkiem zwrotu. W terminie prawem przewidzianym S.Ś. złożył odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń. W obszernej argumentacji strona wywodziła, iż decyzja organu I Instancji wydana została z naruszeniem zasad postępowania, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. S.Ś. podkreślał, iż bezrobocie samo w sobie jest sytuacją nadzwyczajną uzasadniającą umorzenie należności. Nadto stan zdrowia z uwagi na upoośledzenie narządu ruchu uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Utrzymuje się z zasiłku stałego, z którego opłaca czynsz za mieszkanie, resztę przeznacza na wyżywienie, nie posiada środków niezbędnych dla polepszenia stanu zdrowia, chociażby poprzez zakup sprzętu ortopedycznego. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia 20 maja 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliwszy stanowisko wywiedzione przez organ I instancji, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z odsetkami. Ustawodawca przyjął bowiem jako zasadę zwrot należności, wyjątkiem jest umorzenie tych kwot. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy wymaga uwzględnienia sytuacji dochodowej i rodzinnej wnoszącego o umorzenie. Ustalając tę sytuację organ stwierdził, iż egzekucja świadczeń stała się bezskuteczna i zobowiązany nie dokonał żadnych wpłat tytułem spłaty kwot wypłaconych z fundusz alimentacyjnego. Kolegium powtórzyło ustalenia co do sytuacji dochodowej i rodzinnej strony stwierdzając, iż nie może być ona uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organu nie zachodzą żadne szczególne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym. Sama okoliczność braku środków nie stanowi podstawy do umorzenia wypłaconych kwot. Organ zwrócił uwagę iż strona legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od dnia 24 lutego 2011 r. a jak wynika z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji Komornika Sądowego z dnia 9 sierpnia 2013 r. kwota wypłacona z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia wynosi 22.213,19 zł, z tytułu odsetek 12.224,58 zł, z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych 5.544 zł oraz z tytułu zaległości z nowego funduszu alimentacyjnego 104.900 zł. Oznacza to, zdaniem organu, iż strona nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego także w okresie gdy nie legitymowała się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kolegium dodało, iż strona nie wykorzystuje także własnych możliwości celem poprawy swej sytuacji, nie wystąpiła także z wnioskiem o obniżenie alimentów zasądzonych wyrokiem z dnia 2 marca 2010 r. w wysokości 1500 zł miesięcznie (po 500 zł na dziecko). Organ podkreślił, iż niewątpliwie zadłużenie strony powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacyjnego, pamiętać przy tym trzeba, iż obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na rodzicach, a nie na organach Państwa, które wypłacają – w tym przypadku świadczenia z funduszu alimentacyjnego w zastępstwie zobowiązanego – co oznacza, iż dłużnik alimentacyjny obowiązany jest zwrócić organowi te wypłacone kwoty wraz z odsetkami. Organ dodał, iż analizując ustalony stan faktyczny i prawny, argumentację strony i organu I instancji nie sposób podzielić zarzutów odwołania o przekroczeniu granic uznania administracyjnego, postępowanie zostało przeprowadzone rzetelnie i szczegółowo została wyjaśniona sytuacja dochodowa i rodzinna strony, która nie uzasadniała uwzględnienia wniosku zobowiązanego. W skardze do WSA S.Ś. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź orzeczenia co do istoty przez umorzenie należności oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy poprzez przyjęcie, iż sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego uprawnia go do umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń łącznie z odsetkami, naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego, a mianowicie czy sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika uprawnia do umorzenia należności oraz niewyjaśnienie czy dłużnik wykorzystuje własne możliwości celem poprawy swojej sytuacji poprzez nieuwzględnienie, iż dłużnik w drodze odrębnego postępowania żąda uchylenia nałożonego na niego obowiązku alimentacyjnego z datą wsteczną. W obszernym uzasadnieniu skarżący zawarł przede wszystkim rozważania natury ogólnej odnoszące się do naruszenia podstawowych zasad postępowania, do działania organu w ramach granic uznania administracyjnego. Powtórzył argumenty odwołania, zarzucając, iż organy nie ustaliły, czy osiągany dochód, na który składają się wyłącznie kwoty świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej zapewni mu minimum egzystencji biorąc pod uwagę sumę wydatków związanych z jego chorobą oraz pozwoli jednocześnie na spłatę istniejącego zadłużenia. I wreszcie, czy dokonanie zwrotu pozwoli na samodzielne zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb i życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. o odmowie umorzenia należności S.Ś. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych D.Ś. stwierdził, że odpowiada ona prawu i brak jest przesłanek do usunięcia jej z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w szczególności art. 30 ust. 2 Stosownie do niego organ może umorzyć, na wniosek dłużnika, jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Rozstrzygnięcia organów na podstawie tego przepisu są wydawane w ramach uznania administracyjnego, co nie oznacza całkowitej dowolności w rozpoznaniu sprawy, ale oparcie go na zebranym i ustalonym, w sposób przewidziany zasadami art. 7 k.p.a., tj. prawdy obiektywnej, materiale dowodowym. Organy nie uchybiły tej zasadzie prowadząc postępowanie, a wyciągnięty wniosek nie jest sprzeczny ze stanem sprawy. S.Ś. brak możliwości spłaty długu na rzecz funduszu alimentacyjnego uzasadniał niemożnością znalezienia pracy z powodu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i utrzymywania się tylko z środków pomocy społecznej. Jednak z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 16 lipca 2012 r. wynikają wskazania dotyczące zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, a w aktach sprawy brak dowodów by skarżący przejawiał aktywność ukierunkowaną na poszukiwanie pracy. Niewątpliwie bezrobocie samo w sobie nie jest sytuacją nadzwyczajną, która uzasadnia uwzględnienie wniosku strony i umorzenie należności, nie można też pominąć, iż ograniczenie w możliwościach zatrudnienia jest czasowe, bowiem orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, co oznacza pozytywne rokowania co do odzyskania zdrowia i sprawności, a jednocześnie wiek strony nie wyklucza aktywności zawodowej, na co słusznie wskazywał organ. W oświadczeniu złożonym na rozprawie, skarżący potwierdził, że nigdy nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, ale jednocześnie pomagał dzieciom w inny sposób. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o czym mówi art. 30 ust. 2 wyżej cyt. ustawy, to właśnie wzięcie pod uwagę i takich okoliczności. Wskazują one, iż strona świadomie uchyla się od spłaty. Nie można bowiem pominąć, iż skarżący nie dokonywał żadnych wpłat, przy czym obiektywnie miał możliwość aktywizacji zarobkowej, wyrok alimentacyjny jest z marca 2010 r., jednocześnie w 2010 i 2012 przeszedł dwie operacje, po których był hospitalizowany i rehabilitowany, niewątpliwie przynajmniej w części tych okresów nie miał możliwości zarobkowania, jednocześnie – w dacie złożenia wniosku – jedynym źródłem utrzymania była pomoc państwa. Nie sposób jednak zapomnieć, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane z uwagi na niedopełnianie obowiązków alimentacyjnych przez stronę, a zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny, co wynika wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Przyznanie zatem ulgi jaką jest umorzenie należności, może nastąpić wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdyż powoduje przerzucanie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużnika. Organ administracji podejmując więc decyzję uznaniową w tym przedmiocie powinien kierować się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. W sytuacji jaka ma miejsce w sprawie uznać należy, iż organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, prawidłowo oceniając sytuację rodziną i dochodową strony, która nie uzasadniała umorzenia zadłużenia. To, że skarżący ma problemy zdrowotne, co znajduje potwierdzenie w orzeczeniu o niepełnosprawności, jednakże nie wyklucza to możliwości zatrudnienia, chociażby na część etatu i przez to poprawy swojej sytuacji dochodowej. W sytuacji okresowych trudności w sprostaniu obowiązkowi spłaty powstałego zadłużenia organ może na wniosek dłużnika alimentacyjnego odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Nadto negatywne rozpoznanie obecnego wniosku nie wyklucza możliwości składania następnych. Mając powyższe na względzie, sąd stwierdził, iż organy w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym właściwie oceniły możliwość zastosowania do okoliczności sprawy niniejszej przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. Z tych względów, sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. IB