II SA/Łd 776/08

Dnia 3 grudnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień, Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant Sekretarz sądowy Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 roku sprawy ze skargi H. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 K.p.a., art. 39 ust. 1, art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) odmówił przyznania H.T. zasiłku celowego w czerwcu 2008 r. na opłacenie zaległych składek ZUS, motywując, iż spłata zaległych składek ZUS nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej. W odwołaniu od decyzji H.T. podniosła, iż jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada prawa do zasiłku albowiem za czas choroby nie opłaciła składek ZUS. Gdyby otrzymała żądane świadczenie, uregulowałaby zobowiązania wobec ZUS, otrzymałaby zasiłek dla bezrobotnych i nie musiałaby korzystać ze świadczeń pomocowych. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 7 pkt 4 i 9 , art. 8 ust. 1 pkt 2 i art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium podniosło, że H.T. jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą gospodarstwo domowe z 16-letnią córką w spółdzielczym lokalu własnościowym w blokach o pow. 48 m2. Do dnia 5 maja 2008 r. wnioskodawczyni w ramach własnej działalności gospodarczej prowadziła na mocy umowy agencyjnej z dnia 23 marca 2006 r. zawartej z Bankiem A. S.A. biuro rachunkowe. Wspomniana umowa została wypowiedziana przez Bank w dniu 5 maja 2008 r. bez zachowania okresu wypowiedzenia. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia 9 czerwca 2008 r. H.T. została uznana za osobę bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Dochód rodziny wnioskodawczyni stanowią zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 12 listopada 2001 r. alimenty na rzecz córki E., podwyższone następnie wyrokiem Sądu z dnia 24 maja 2004 r. do kwoty 360 zł oraz zasiłek rodzinny na córkę w wysokości 64 zł. Miesięczne wydatki rodziny wnioskodawczyni wynoszą łącznie - 530,10 zł, w tym czynsz - 270 zł, gaz i energia elektryczna -160,10 zł, telefon - 100 zł. W świetle tych okoliczności, Kolegium uznało, że dochód rodziny wnioskodawczyni w wysokości 424 zł nie przekracza kryterium dochodowego rodziny w kwocie 702 zł, co oznacza, że H.T. spełnia kryterium ustawowe do otrzymywania świadczeń pieniężnych. Organ podkreślił, iż decyzjami z dnia 26 czerwca 2008 r. Prezydent Miasta Ł. przyznał stronie od dnia 1 czerwca 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. zasiłek okresowy w wysokości 139 zł oraz na okres od czerwca do sierpnia 2008 r. zasiłek celowy w wysokości 240 zł miesięcznie z przeznaczeniem na zakup posiłku. Zdaniem Kolegium, organ I instancji powołując się na ograniczone możliwości finansowe zasadnie odmówił stronie przyznania zasiłku celowego w wysokości 1100 zł na spłatę zaległych składek ZUS. Z informacji uzyskanej od organu I instancji w dniu 19 sierpnia 2008 r. wynika, że Filia [...] w 2008 r. na realizację świadczeń w formie zasiłków celowych dysponuje kwotą 682.633,00 zł, co daje miesięcznie kwotę 56.886 zł. W okresie od stycznia do maja tego roku przeznaczono na: posiłki w szkołach - 77.516,00 zł, pogrzeby – 56.900,00 zł, zasiłki celowe - 74.497,00 zł, zobowiązania - 8.237,00zł. Średnia wysokość zasiłku celowego w tym okresie wyniosła 126 zł. Zasiłek celowy przyznawano w szczególności za zakup opału – 13.454,53 zł, zasiłki celowe specjalne -13.457,57 zł (w tym zdarzenia losowe jak kradzieże i pożary-1300,00 zł). Pozostałą kwotę, wydatkowano na wyrobienie dowodów osobistych, zakup żywności, odzieży i leków, czyli innymi słowy na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb bytowych, przy czym z uwagi na ograniczone środki finansowe pomoc tę przyznano osobom i rodzinom bez dochodu. W przekonaniu organu II instancji, powstanie zaległości w spłacie składek ZUS jest wyłącznie wynikiem zaniedbania ze strony wnioskodawczyni i nie może być uznane za okoliczność uzasadniającą zmianę wydanej przez organ I instancji decyzji. Jak wynika z załączonego do akt sprawy pisma I Oddziału ZUS z dnia 15 maja 2008 r. H.T. nie skorzystała z możliwości odwołania się od decyzji ZUS z dnia 9 listopada 2007 r., kończącej postępowanie w sprawie wyrażenia zgody na opłacenie po terminie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, rozstrzygającej iż w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 marca 2007 r. nie podlegała ona dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, H.T. podniosła zarzut błędnego uzasadnienia decyzji organu I instancji. Podkreśliła, iż zwróciła się do MOPS o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 1100,00 zł. Do dnia dzisiejszego skarżąca otrzymała już pomoc w wysokości 1329,00 zł, a zatem więcej aniżeli prosiła. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, a więc jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznając sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 w/w ustawy powinien skargę oddalić. Rozpatrując skargę w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych Sąd uznał, iż skarga H.T. nie ma usprawiedliwionych podstaw. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.). Pomoc społeczna, jak wynika z art. 2 ust. 1 w/w ustawy jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem jej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3). W myśl art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności może być on przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użyty w powyższym unormowaniu zwrot "może" oznacza, iż decyzja organu administracji publicznej w przedmiocie zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Powoduje to, co wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza jeszcze automatycznego przyznania tego świadczenia osobie zainteresowanej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2004 r. I SA 2859/2003, wyrok NSA z dnia 9 lutego 2001 r. I SA 2116/00-nie publikowane). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmawiając przyznania H. T. zasiłku celowego na uregulowanie składek ZUS w miesiącu czerwcu 2008 r. nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Z akt administracyjnych oraz uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia wynikają przesłanki, jakimi kierowały się organy administracyjne odmawiając przyznania przedmiotowego zasiłku. Przede wszystkim w motywach decyzji organ orzekający wyjaśnił na jaki cel skarżąca zamierza przeznaczyć świadczenie pomocowe, oraz prawidłowo ustalił i przeanalizował w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy sytuację rodzinną i majątkową rodziny H.T. Omówił również szczegółowo wysokość środków finansowych będących w dyspozycji MOPS Filia [...], podkreślając iż w 2008 r. na realizację świadczeń w formie zasiłków celowych, organ dysponuje kwotą 682.633,00 zł, co daje miesięcznie kwotę 56.886 zł. W okresie od stycznia do maja tego roku wydatkowano już kwotę 217.150,10 zł z czego przeznaczono na: zasiłki w szkołach - 77.516,00 zł, pogrzeby - 56.900,00 zł, zasiłki celowe – 74.497,10 zł, zobowiązania - 8.237,00 zł. Średnia wysokość zasiłków celowych w tym okresie wyniosła 126 zł. Pomoc przyznawano na zaspokojenie takich potrzeb jak zakup opału - 13.454,53 zł oraz zasiłki celowe specjalne – 13.457,57 zł (w tym zdarzenia losowe takie jak kradzieże i pożary - 1.300 zł) Pozostałą kwotę przeznaczono na wyrobienie dowodów osobistych, zakup żywności, odzieży i leków, czyli jak trafnie podkreślił organ na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb bytowych osób i rodzin bez dochodu. A zatem, podstawowym kryterium odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, jak to już wcześniej zostało zauważone były ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, wobec stale wzrastającej liczby osób, które potrzebują tej pomocy. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela przy tym stanowisko organów orzekających, iż konieczność uregulowania zaległych składek ZUS nie może być traktowana, jako niezbędna potrzeba bytowa, która uzasadniałyby przyznanie zasiłku celowego. Jak bowiem trafnie ustaliło Kolegium i dało temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, H.T. nie odwołała się od decyzji ZUS z dnia 9 listopada 2007 r. kończącej postępowanie w sprawie wyrażenia zgody na opłacenie po terminie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i orzekającej, iż w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 marca 2007 r. nie podlegała ona dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu. Organy pomocowe nie mogą zaspokajać wszystkich roszczeń zgłaszanych przez wnioskodawców, bowiem niejednokrotnie prowadziłoby to do nadużywania instytucji pomocy społecznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ przyznający zasiłek celowy nie jest zobowiązany do spełniania wszelkich żądań strony, ma on obowiązek realistycznie ocenić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspakajania innych niezbędnych potrzeb sfinansowanie to może nastąpić ze środków własnych wnioskodawcy (por. wyrok WSA z dnia 19 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 786/07- Lex nr 372467). Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 - LEX nr 299415). Prezentowane wyżej poglądy skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela i aprobuje, uznając iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz organ I instancji, zasadnie odmówiły H.T. przyznania zasiłku celowego na spłatę zaległych składek ZUS. Podkreślić przy tym trzeba, iż zarzut skarżącej dotyczący błędnego uzasadnienia decyzji organu I instancji nie mógł zadecydować o wyeliminowaniu spornego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Kwestionowane przez stronę uzasadnienie decyzji I instancji jest dość krótkie i ogólnikowe, jednak nie można mu zarzucić, że jest błędne. Wskazane uchybienie nie miało zatem istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). B.C.