II SA/Łd 80/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia [...]. wydanego w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji stwierdzającej nieważność decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. AC M. R. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji stwierdzającej nieważność decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką i synem. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę oraz z działalności gospodarczej, osiągając 3150 zł dochodu miesięcznie. Posiada 60-metrowe mieszkanie, nieruchomość o powierzchni 1,7 ha oraz samochód osobowy. Wskazując na swoje koszty utrzymania skarżąca stwierdziła, ze nie stać jej na pokrycie kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawczyni okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. wnioskodawczyni została wezwana do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącą w 2015 r. oraz w 2016 r. (w przypadku ich złożenia) – ze wszystkich źródeł, - zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego za trzy ostatnie miesiące, - odpisów deklaracji podatkowych składanych na potrzeby podatku od towarów i usług (w ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżącej) z okresu ostatnich 3 miesięcy, - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (w tym z rachunku prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej), w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca wezwanie odebrała w dniu 10 kwietnia 2017 r., a pismem z dnia 17 kwietnia 2017 r. wystąpiła o przedłużenie terminu na złożenie wymaganych dokumentów i informacji. Zarządzeniem Starszego referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r. termin na wykonanie zarządzenia z dnia 21 marca 2017 r. został skarżącej przedłużony do dnia 12 maja 2017 r. Postanowieniem z dnia [...] roku starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W ocenie referendarza skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Oświadczenie wnioskodawczyni, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznał za niewystarczające, jako że zawierało niepełne informacje o stanie majątkowym, sam wniosek zaś uzasadniony został lakonicznie. W ocenie referendarza, zasadne było wezwanie wnioskodawczyni do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej realnych możliwości płatniczych. Jednakże strona nie przedstawiła żadnej z żądanych informacji, na skutek czego uniemożliwiła ocenę jej sytuacji majątkowej, co wiązało się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Referendarz zaznaczył, że wprawdzie skarżąca informację o wydłużeniu do dnia 12 maja 2017 r. terminu na wykonanie zarządzenia z dnia 21 marca 2017 r. odebrała dopiero w dniu 22 maja 2017 r., to jednak podkreślił, że mimo upływu kolejnego miesiąca, wymaganych informacji i dokumentów nie złożyła. Kwestionując prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia M. R. wniosła sprzeciw zarzucając, iż skoro odebrała list zawierający przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia z dnia 21 marca 2017 roku, 22 maja 2017 roku – nie można uznać, iż nie wykonała poleceń w nim zawartych i winna zostać zobligowana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy nowym terminem procesowym, realnym do spełnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zatem zasadnym jest utrzymanie go w mocy. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, stosownie do art. 255 p.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z treścią art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie zauważyć trzeba, że skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt IGZ 151/14, Lex nr 1484807). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca znając powody odmowy przyznania prawa pomocy, w sprzeciwie nie uzupełniła braków, do których uzupełnienia została wezwana zarządzeniem z dnia 21 marca 2017 roku. Wciąż zatem nie jest wiadome, jakie skarżąca ponosi wydatki na swoje utrzymanie i w jaki sposób pozyskuje na nie środki. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Przepis art. 255 p.p.s.a wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Konstrukcja tej regulacji ma umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Strona winna wniosek o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09). W ocenie Sądu, wniosku skarżącej do rzetelnych nie sposób zaliczyć, albowiem pomija on istotne informacje dotyczące źródła utrzymania i wysokości ponoszonych wydatków. Wobec tego niemożliwe jest dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącej, niezbędnej dla ustalenia, czy słuszne jest przyznanie jej prawa pomocy. Uwzględniając powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia. AC