II SA/Łd 801/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant: St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze i ustalenie obowiązku zwrotu 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. M., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych i ich zwrotu. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że na wniosek strony Burmistrz Miasta K. decyzją z dnia [...] r. uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej jako: ustawa) przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K. M. na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. Weryfikując sytuację materialną i rodzinną strony na potrzeby kolejnego wniosku organ uzyskał informację z ZUS, iż syn strony A.M. jest zatrudniony na umowę o pracę od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. Wobec uzyskanych danych organ I instancji ponownie przeliczył dochód na członka rodziny strony w okresie na jaki przyznane zostało świadczenie wychowawcze i ustalił, iż od miesiąca listopada 2017 r. nie należało się świadczenie wychowawcze na dziecko w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego na jednego członka rodziny. Mając powyższe na uwadze, decyzją z dnia [...] r. Burmistrz K. uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w okresie od 1 listopada 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. w kwocie 2000zł wraz z odsetkami i ustalił obowiązek jego zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wyjaśniła, iż pobranych kwot świadczenia nie jest w stanie zwrócić, gdyż zostały wydatkowane na dziecko. Nadto syn A. M. nie powinien być uwzględniany przy obliczeniach, gdyż nie mieszka we wspólnym gospodarstwie domowym. Syn mieszka u babci, którą się zajmuje, a zarobione pieniądze przeznacza na studia. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazując na zapisy art. 2 pkt 19 i 20, art. 5 ust. 4, art. 18 ust. 6, art. 25 ustawy podkreślił, iż podziela ocenę organu I instancji, iż od miesiąca listopada 2018 r. stronie nie należało się świadczenie wychowawcze na dziecko w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. Organ przypomniał, iż świadczenie wychowawcze przyznane zostało na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. W dniu 13 kwietnia 2018 r. podczas elektronicznej weryfikacji w ZUS, na potrzeby kolejnego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, uzyskano informację, iż syn strony jest zatrudniony na umowę o pracę na okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. W odpowiedzi na wezwanie organu pracodawca syna dostarczył zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia netto za październik 2017 r. Wobec powyższego organ ponownie dokonał weryfikacji dochodów rodziny strony za 2016 rok z uwzględnieniem dochodu uzyskanego przez syna i ustalił, że w rodzinie strony w miesiącu październiku 2017 r. dochód na jednego członka rodziny wyniósł 1245,44zł i przekroczył kryterium dochodowe. W następstwie poczynionych ustaleń organ ocenił, iż ma do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Dodał przy tym, iż strona była poinformowana o konieczności poinformowania o zmianach mających wpływ na ustalone prawo. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium zwróciło uwagę, iż fakt, że syn nie prowadzi z rodziną strony wspólnego gospodarstwa domowego od dnia 1 kwietnia 2018 r., zatem nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie. Niewątpliwie zaskarżona decyzja obejmuje okres od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r., kiedy to syn strony mieszkał z rodziną i wedle oświadczenia strony wchodził w skład rodziny. Podniósł, iż bez znaczenia pozostaje także sposób wydatkowania pieniędzy przez syna, wynagrodzenie syna stanowi dochód, który podlega wliczeniu do dochodu rodziny strony do dnia 1 kwietnia 2018 r. M. M. nie podzielając stanowiska organu odwoławczego złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca nie zgodziła się z wyliczeniem dochodu na osobę w rodzinie, jaki przedstawił organ i w oparciu o który ocenił, iż strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze. Zdaniem strony okoliczność, iż syn zajmuje się chorą babcią winno być dodatkowym argumentem na to, że strona nie jest w stanie zwrócić pobranych kwot. Skarżąca przedstawiła własne wyliczenie, w którym uwzględniła także dochód syna, przy czym do wyliczenia przyjęła średnie wynagrodzenia wszystkich członków rodziny z okresu XI.2017r.-II.2018r., załączając stosowne zaświadczenia od pracodawcy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. Tytułem wstępu wskazać należy, iż w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt: II FSK 1665/06 – dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organy w niniejszej sprawie, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. W ocenie Sądu, organ prowadzący postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić również trzeba, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób wystarczający wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględnił stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśnił podstawę prawną decyzji oraz przytoczył przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż strona skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organ podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Przechodząc do oceny merytorycznej przypomnieć należy, iż przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji uznającą za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej za okres od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 28 lutego 2018 r. Opisane świadczenie wychowawcze było stronie wypłacane na mocy decyzji organu I instancji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko K. M. na okres od dnia 1 października 2017r. do dnia 28 lutego 2018 r. Aktualnie kontrola obejmuje ustalenie organu, iż w okresie na jaki stronie przyznane zostało świadczenie wychowawcze wystąpiła okoliczność mająca wpływ na to prawo, gdyż spowodowała przekroczenie kryterium dochodowego na jednego członka rodziny (art. 5 ust. 4 ustawy). Zdaniem Sądu, analizując argumenty stron postępowania w świetle obowiązujących przepisów prawa należy podzielić stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W sytuacji, gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200 zł ( art. 5 ust. 4 ustawy). Ustawodawca wprowadził w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci definicję legalną (to jest na potrzeby tej ustawy) rodziny (art. 2 pkt 15 ustawy). W jej skład zaliczył m.in. rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. Skarżąca, opierając się o wskazany przepis, we wniosku z dnia 4 sierpnia 2017 r. do członków rodziny oprócz siebie zaliczyła męża R. M., córkę K. M. i syna A.M. Biorąc pod uwagę tak określony przez stronę skład rodziny, organy dokonały wyliczenia dochodu rodziny. Mając na uwadze okoliczność, iż syn skarżącej wchodził w skład rodziny, organ prawidłowo ustaliwszy, iż syn zawarł w dniu 1 września 2017 r. umowę o pracę, przeliczył dochód na członka rodziny za okres, na jaki zostało ustalone prawo do świadczenia wychowawczego. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skoro umowę o pracę syn zawarł w dniu 1 września 2017 r. a prawo do świadczenia wychowawczego zostało ustalone od dnia 1 października 2017 r. to organ obowiązany był uwzględnić dochód uzyskany przez syna (art. 2 pkt 20 ustawy). W niniejszej sprawie podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego stanowiły dochody z 2016 roku. Z kolei na podstawie art. 7 ust. 1-3 w związku z art. 2 pkt 1 ustawy, przy ustalaniu dochodu rodziny bierze się pod uwagę utratę bądź uzyskanie dochodu, które miały miejsce zarówno w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia, jak i utratę bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po roku kalendarzowym, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Istotą tego rozwiązania ustawowego jest zweryfikowanie sytuacji dochodowej rodziny w danym okresie świadczeniowym. Tak ustalony dochód rodziny skarżącej w dacie przyznania stronie świadczenia został ustalony zgodnie z powyższymi zasadami i był niższy od kryterium ustawowego (art. 5 ust. 4 ustawy). Uzyskanie natomiast dochodu przez syna A. M. z tytułu podjęcia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę z dniem 1 września 2017 r., rodziło konieczność ponownego przeliczenia dochodu rodziny, co w przypadku skarżącej wiązało się z utratą prawa do pobierania świadczenia od dnia 1 listopada 2017 r. (art. 18 ust. 6 ustawy). Organ prawidłowo przyjął do wyliczenia dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu – w niniejszej sprawie zatem wynagrodzenie za miesiąc październik 2017 r. (art. 7 ust. 3 ustawy). Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, zasadnie organ orzekł, iż strona od miesiąca listopada 2017 r. nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, stosownie bowiem do art. 18 ust. 6 ustawy w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Tym bardziej, iż jak przewidział ustawodawca w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. I jak wynika z akt administracyjnych we wniosku z dnia 4 sierpnia 2017 r., które strona osobiście wypełniła i opatrzyła podpisem, zamieszczona była informacja, iż "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze." Stosowne pouczenie organ zamieścił także w samej decyzji z dnia [...] ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego, Sąd staje na stanowisku, iż strona była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia, jak wymaga tego zapis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, co uprawniało organ, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, do jego zastosowania. Odpowiadając na zarzuty strony, po pierwsze, zasadnie organ wliczył w poczet członków rodziny skarżącej syna, gdyż - jak oświadczyła sama strona - syn mieszka u babci, ale od dnia 1 kwietnia 2018 r. Zatem w okresie podlegającym kontroli był członkiem rodziny skarżącej, a co za tym idzie dochód przez niego uzyskany prawidłowo wchodził w skład dochodu rodziny. Po wtóre, okoliczność, iż syn mieszka i opiekuje się schorowaną babcią, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Ustawodawca w sposób jednoznaczny uregulował wszystkie kwestie związane z ustalaniem dochodu i określił sytuacje, które należy kwalifikować jako spełniające przesłanki do orzeczenia o nienależnie pobranym świadczeniu. Nie pozostawił organom żadnego luzu decyzyjnego, w ramach którego organ mógłby uwzględnić postawę społeczną wnuczka. Ponadto, wobec jasnych reguł dotyczących sposobu wyliczenia dochodu rodziny nie sposób podzielić zarzutu strony, iż organ dokonał wadliwego wyliczenia. Strona przedstawiając własne wyliczenia uwzględniła w nich średni miesięczny dochód swój, męża i syna, ustalony na podstawie zaświadczeń pracodawcy, gdzie wskazano wynagrodzenie za cztery miesiące – od 11.2017 r. do 02.2018 r. Dochód osiągnięty w roku bazowym zawsze podlega obliczeniu w sposób, o którym mowa w art. 2 pkt 2 ustawy - dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Może to być dochód osiągany przez mniej niż dwanaście miesięcy, ale z woli ustawodawcy zawsze podlega podziałowi na 12 miesięcy i następnie na liczbę osób w rodzinie. W sytuacji, jaka wstąpiła w niniejszej sprawie organ zasadnie przyjął do wyliczenia dochód osiągnięty przez skarżącą w 2016 roku i podzielił przez 12 miesięcy i to samo prawidłowo uczynił z dochodem osiągniętym w tym roku bazowym przez męża strony. Z kolei w odniesieniu do dochodu syna, zastosowanie słusznie znalazł art. 7 ust. 3 ustawy, ponieważ syn uzyskał dochód po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, w następstwie organ przyjął do wyliczenia dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu – zatem za miesiąc październik 2017r. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie skarżącej, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego, co zasadnie prowadziło do orzeczenia, iż strona od listopada 2017 r. nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze. W tym stanie rzeczy, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w pkt 1 sentencji orzeczono o oddaleniu skargi. Rozstrzygnięcie o przyznanym pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu (pkt 2 sentencji wyroku) znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.). A.B.