II SA/Łd 802/20

Dnia 17 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 roku sprawy ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta O. z dnia [...], nr [...]. a.bł. Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." - art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. b), art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r., poz. 111) - powoływanej jako: "u.ś.r." - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta O. z [...] r., nr [...], o odmowie przyznania S. A. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę M. A. Kolegium wyjaśniło, że w S. A. 24 sierpnia 2020 r. złożył w organie l instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na żonę – M. A., do którego załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na podstawie którego Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył M.A. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do 31.08.2021 r. i wskazano w nim, że daty powstania niepełnosprawność nie da się ustalić, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności określono od 19 czerwca 2018 r. Nadto S. A. załączył do powyższego wniosku decyzję z [...] lipca 2020 r., nr [...], mocą której organ l instancji odmówił świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na M.A. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 22 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. oraz przyznał świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na M.A. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2020 r. do 31 października 2020 r. S.A. załączyły także oświadczenie oraz kserokopię świadectwa pracy, z którego wynika, że zrezygnował z pracy w związku z koniecznością stałej opieki nad żoną M.A. Kolegium wyjaśniło, że w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji organ I instancji uznał, że fakt pozostawania przez M.A. w związku małżeńskim oraz moment powstania niepełnosprawności stanowią przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji wskazał następnie, że w sprawach dotyczących ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia bądź 25 roku życia jeżeli powstała w trakcie nauki w szkole wyższej należy uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sadów administracyjnych, a będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym organ odwoławczy wskazał, że nie stanowi przeszkody data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto nie stanowi jej, również, biorąc pod uwagę, ugruntowane już orzecznictwo sadów administracyjnych fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ( art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że organ l instancji słusznie wskazał na zaistnienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie S. A. wnioskowanego świadczenia jaką jest pobieranie przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego, przy braku wniosku strony o rezygnacji z jego pobierania wraz ze złożonym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji z wynagrodzenia z tego tytułu w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oraz brak ustalonego prawa np. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę nad osoba niepełnosprawną. Jednak osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu ze specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wprost wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń. Przepisy art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. - jako norma bezwzględnie obowiązująca - nie pozostawiają organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. Ustawodawca wprost wyłącza osobę uprawnioną do specjalnego zasiłku opiekuńczego z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej organ II instancji wskazał, że akta przedmiotowej sprawy nie zawierają oświadczenia strony o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Natomiast złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy braku ww. oświadczenia nie jest podstawą do automatycznego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać stronie przyznane, bez równoczesnej rezygnacji z przyznanego już pierwszego świadczenia. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że została spełniona przesłanka wynikająca z 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., co skutkowało odmową przyznania S.A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną M. A. Zdaniem organu II instancji przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie było zgodne z obowiązującymi zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Kolegium organ l instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył S. A., że odmawiając mu prawa do przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz opieki nad niepełnosprawną żonę M.A., w związku z pobieraniem przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę, organ nie dał mu tym samym możliwości i prawa do wyboru świadczenia. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i przyznanie mu prawa do ww. świadczenia od 24 sierpnia 2020 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Przy piśmie z dnia 12 marca 2021 r. organ przesłał do wiadomości tut. Sądu kopię decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] stycznia 2021 r. orzekającą o uchyleniu decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę skarżącego M. A. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia ich uchylenie. Na wstępnie należy dodatkowo wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a. W pierwszej kolejności podkreślić, że z akt sprawy bezspornie wynika, że skarżący spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodzić się również należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że wbrew stanowisku organu I instancji nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ani data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.), ani fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). Przywołane w tym zakresie przez organ II instancji orzecznictwo sądów administracyjnych jest już utrwalone i nie ma potrzeby ponownego przytaczania i wyjaśniania tego zagadnienia. Kwestią sporną w niniejszej sprawie było natomiast to, czy pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną jest przesłanką negatywną, wykluczającą możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się jednak, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. powinien być wykładany przy jednoczesnym uwzględnieniu brzmienia przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Oczywistym jest bowiem, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie może on uniemożliwiać wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór ustawowo zagwarantowany stronie, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Przepis ten stanowi tylko o dokonaniu wyboru świadczenia przez osobę uprawnioną (nie ma w nim mowy o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie). Wymaganie zatem przez organ, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (por. wyrok NSA z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19 – orzeczenie dostępne w CBOSA). W ocenie sądu, do zastosowania przez organ przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stanowi przeszkody okoliczność, że skarżący wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożył oświadczenia, że zrezygnuje z przyznanego wcześniej zasiłku pielęgnacyjnego po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem już sam fakt złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oznacza, że strona wybrała korzystniejsze dla niej finansowo świadczenie. W konsekwencji fakt wydania złożenia formalnego wniosku dopiero w dniu 7 stycznia 2021 r. pozostaje bez znaczenia w kontekście powstania prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w momencie wystąpienia z takim żądaniem. Poza sporem pozostaje, że decyzja o przyznaniu uprawnień z art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie może funkcjonować w obrocie prawnym jednocześnie z decyzją o przyznaniu uprawnień z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zatem zdaniem sądu, w dniu wydania orzeczenia o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylić ostateczną decyzję o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie bowiem do powołanego przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. To właśnie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi inną okoliczność mającą wpływ na dalsze prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym, jeżeli obie decyzje zostaną wydane jednocześnie i będą wywoływały skutki prawne od tego samego dnia, to z jednej strony będzie skarżącemu zagwarantowana kontynuacja zabezpieczenia finansowego i społecznego (przez opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) w formie odpowiedniego świadczenia opiekuńczego, a z drugiej strony zostanie wyeliminowane ryzyko, że w obrocie prawnym będą funkcjonować dwie wykluczające się wzajemnie decyzje. Nadto w takiej sytuacji biegnie jednakowy termin do ewentualnego zaskarżenia obu decyzji. Reasumując sąd stwierdził, że organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie nieprawidłowej interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem dokonały jej z pominięciem przepisu art. 27 ust. 5 tej ustawy i de facto uniemożliwiły skarżącemu zrealizowanie przysługującego mu prawa wyboru świadczenia bardziej korzystnego już w momencie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni zawarte powyżej rozważania. dc