II SA/Łd 82/08

Dnia 7 marca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2008 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Wójta Gminy R. na podstawie art. 104 kpa, art. 3 pkt 23 lit. a, art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 8, ust. 8a, ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 17 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) odmówił A.G. przyznania: zasiłku rodzinnego na dzieci J. G. i K. G. na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na K. i J. G. z tytułu opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, że rodzina wnioskodawczyni w roku 2006 osiągnęła dochód w wysokości 31.234,45 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie (po odliczeniu dochodu utraconego przez skarżącą w wysokości 485,88 zł, spowodowanego uzyskaniem od dnia 24 stycznia 2006 r. prawa do urlopu wychowawczego) stanowiło kwotę 640,59 zł miesięcznie. W świetle art. 5 ust.1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalona kwota przekracza kwotę uprawniającą do świadczeń rodzinnych tj. 504 zł, o kwotę wyższą niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego (48 zł), co uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji A. G. zarzuciła organowi, iż niesłusznie doliczył do dochodu jej rodziny dochód z gospodarstwa rolnego. Podniosła, iż umowa dzierżawy, którą zawarła z dzierżawcą jest zgodna nie tylko z przepisami Kodeksu Cywilnego, ale także z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż jest zawarta w formie pisemnej na okres 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w P. w dniu 24 marca 2000 r. Poza tym, jest umową zawartą z dzierżawcą, który nie zalicza się do żadnej z kategorii osób przewidzianych przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jej zdaniem, sporna umowa spełnia wszystkie warunki określone przepisami art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Co więcej, o zgodności zawartej umowy dzierżawy z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczy dodatkowo fakt, że na jej podstawie dzierżawca gospodarstwa rolnego na mocy decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego został objęty na podstawie art. 7 i 16 tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1, 3, 8 i 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód rodziny odwołującej za 2006 r., doliczając do niego dochód z gospodarstwa rolnego. Podkreśliło przy tym, iż na podstawie zaświadczenia Urzędu Gminy w R. z dnia 25 lipca 2007 r. organ I instancji ustalił, że A. G. w 2006 r. figurowała w podatkowych rejestrach wymiarowych Urzędu Gminy w R., jako właścicielka gospodarstwa rolnego o pow. 11,62 ha (2,68 ha przel.). W dniu 20 marca 2000 r. zawarła na okres 10 lat umowę dzierżawy ze Z.J. F., której przedmiotem były wskazane grunty, ustalając, że dzierżawca przyjmuje wszystkie zobowiązania określone nakazem płatniczym i inne zobowiązania płatnicze wynikające z uchwał Rady Gminy w R., oraz wobec Skarbu Państwa. W dniu 24 marca 2000 r. niniejszą umowę zgłoszono do operatu ewidencji gruntów i budynków Starostwa Powiatowego w P. W ocenie Kolegium, bezspornym jest, że przedmiotowa umowa nie została zawarta celem objęcia wydzierżawiającej ubezpieczeniem emerytalno - rentowym. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika ponadto, że A.G. została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego od dnia 1 listopada 2002 r., a do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 maja 2002 r. z tytułu zatrudnienia w firmie A.F. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy nie budził wątpliwości fakt, że przedłożona przez odwołującą umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a zatem dochód z gospodarstwa rolnego musiał zostać wliczony do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych. W rozumieniu art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a - d ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) umowa dzierżawy zawierana jest wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. Wnioskodawczyni nie jest zaś rencistką, ani emerytką i dlatego też ustalony przez organ I instancji dochód rodziny za 2006 r. w wysokości 31.234,45 zł, nie budził żadnych wątpliwości. Na ogólną kwotę dochodu składały się: dochód męża R. G. - 25.661,93 zł, dochód wnioskodawczyni - 485,88 zł, oraz dochód z gospodarstwa rolnego obliczony na podstawie zaświadczenia Urzędu Gminy w R. o wielkości gospodarstwa rolnego - 5.086,64 zł. Miesięczny dochód rodziny A.G. stanowił zatem kwotę 2.602,87 zł (31.234,45 zł : 12). Dochodem utraconym w omawianym przypadku był dochód odwołującej utracony w związku z uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego - 485,88 zł, co miesięcznie dawało kwotę 40,49 zł. Zatem, dochód rodziny po odliczeniu dochodu utraconego wyniósł - 2.562,38 zł (2.602,87 zł - 40,49 zł), a to w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło kwotę 640,59 zł (2.562,38 zł : 4 osoby). Kwota ta przekraczała kwotę określoną w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniającą do świadczeń rodzinnych, wynoszącą miesięcznie 504 zł na osobę, o kwotę 136,59 zł, a zatem o kwotę znacznie wyższą od najniższego zasiłku rodzinnego (48 zł). Skarżąca nie spełniała więc przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy, co uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższą decyzję A.G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o uchylenie decyzji organu II i I instancji. W uzasadnieniu skargi, oprócz argumentów podniesionych w odwołaniu zarzuciła naruszenie art. 5 ust. 8 i 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, 8, 11 kpa. Zdaniem skarżącej, organ orzekający nieprawidłowo obliczył dochód jej rodziny za 2006 r., doliczając do niego dochód z gospodarstwa rolnego, które zostało wydzierżawione zgodnie z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Błędnie przyjął bowiem, że rodzina skarżącej utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. Na poparcie swojego stanowiska załączyła pismo Departamentu Świadczeń Socjalnych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2007 r., decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] r. określającą podatek rolny, leśny i od nieruchomości oraz decyzję KRUS z dnia 17 kwietnia 2000 r., na mocy której dzierżawca został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia), czyli jego zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy organ orzekający, badając przesłanki przyznania A.G. zasiłku rodzinnego wraz dodatkiem do tego zasiłku na dzieci J. i K. G. i ustalając w związku z tym dochód rodziny skarżącej, zasadnie uwzględnił w jego globalnej kwocie dochód z oddanego w dzierżawę gospodarstwa rolnego. Aby odpowiedzieć na tak postawione pytanie wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że istotą zasiłku rodzinnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) jest częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Prawo do otrzymania tego świadczenia i związanych z nim dodatków przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka albo osobie uczącej się. W rozumieniu art. 5 w/w ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł -ust. 1. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje - ust. 3. Jeśli jednak rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969) - ust. 8. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego - ust. 8a pkt 1. W przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się - ust. 9. W świetle powołanej wyżej ustawy, przez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2), natomiast pod pojęciem gospodarstwa rolnego - gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6). Dochód z gospodarstwa rolnego wlicza się do dochodu (art. 3 pkt 1). Sąd analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w kontekście cytowanych wyżej przepisów uznał, że organy orzekające prawidłowo, ustaliły, iż dochód czteroosobowej rodziny wnioskodawczyni w roku 2006 wyniósł - 31.234,45 zł. Na tak ustaloną kwotę składały się: dochód męża – R. G. w wysokości – 25.661,93 zł (wynikający z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w P. – k. 4 akt administracyjnych), dochód wnioskodawczyni w wysokości - 485,88 zł (wynikający z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w P. – k. 4 akt administracyjnych) oraz dochód z gospodarstwa rolnego, obliczony na podstawie zaświadczenia Urzędu Gminy w R. o wielkości gospodarstwa rolnego w wysokości - 5.086,64 zł (k. 8 i 9 akt administracyjnych). Miesięczny dochód rodziny skarżącej stanowił zatem kwotę 2.602,87 zł. Po odliczeniu od powyższej kwoty, miesięcznego dochodu utraconego przez skarżącą w związku z uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego w wysokości - 40,49 zł (485,88 :12= 40,49) dochód rodziny A. G. w 2006 r. wyniósł 2.562,38 zł, a to w przeliczeniu na osobę dało kwotę 640,59 zł. Kwota ta przekraczała ustalone w art. 5 ust. 1 kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ zasadnie ustalił, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły przesłanki do przyznania świadczenia w oparciu o ust. 3 art. 5, albowiem różnica pomiędzy miesięcznym dochodem na osobę w rodzinie a kryterium dochodowym ustalonym w ust. 1 art. 5 wyniosła 136,59 zł i znacznie przekraczała kwotę najniższego zasiłku rodzinnego, wynoszącą w dacie orzekania 48 zł. Jak zostało to już wcześniej zaakcentowane skarżąca zakwestionowała prawidłowość uwzględnienia w globalnej kwocie dochodu jej rodziny za 2006 r. dochodu osiągniętego z wydzierżawionego przez nią gospodarstwa rolnego. W jej przekonaniu zawarta przez nią umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego odpowiada w rozumieniu art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych - przepisom ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i wobec tego, dochód osiągnięty z tego gospodarstwa nie powinien zostać wliczony do dochodu jej rodziny za rok 2006. Takie stanowisko, w ocenie Sądu, jest błędne. Otóż, jak wynika z cytowanego na początku rozważań art. 5 ust. 8 i 8a pkt 1 w/w ustawy, jeżeli rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia Prezesa GUS. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę – z wyjątkiem oddanej w dzierżawę – na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników – części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007 r. sygn. I OSK 321/07, w którym wyrażony został pogląd, w pełni aprobowany zresztą przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego otrzymuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Wobec tego, ustalając, czy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, trzeba, zdaniem składu orzekającego, mieć na uwadze dyspozycję art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Wspomniany przepis stanowi bowiem, iż uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając: gruntów wydzierżawionych, na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej małżonkiem emeryta lub rencisty (lit. a), jego zstępnym lub pasierbem (lit. b), osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym (lit. c) oraz małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym (lit. d). Umowa dzierżawy, w świetle tych przepisów zawierana jest w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała. Co więcej, jest ona zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. Jeżeli bowiem emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu (art. 28 ust. 1). Natomiast, zawarcie przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (art. 28 ust. 4). Badanie celu umowy dzierżawy nie jest w tym wypadku zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli przy zachowaniu pozostałych warunków, wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Z powyższym stanowiskiem koresponduje również dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych. Na uwagę zasługują tu chociażby wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 listopada 2006 r. sygn. I OSK 603/2008- nie publikowany, 22 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1492/06- nie publikowany i 22 czerwca 2007 r. sygn. I OSK 1496/06- nie publikowany, czy też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. IV SA/Po 178/07 –nie publikowany. W tej sytuacji, mając na uwadze fakt, że skarżąca A. G. nie jest emerytką, ani też rencistką i zawarta przez nią umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego, nie miała na celu zaprzestania prowadzenia przez nią działalności rolniczej, organy administracyjne zasadnie doliczyły do dochodu jej rodziny za 2006 r. także dochód z wydzierżawionego przez nią gospodarstwa rolnego. Wbrew stanowisku skarżącej, w toku postępowania wyjaśniającego nie zostały zatem naruszone przepisy art. 5 ust. 8 i 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani też przepisy art. 7, 8 i 11 kpa, gdyż organy rzetelnie ustaliły i udokumentowały stan faktyczny sprawy. Godzi się przy tym zauważyć, iż Sąd nie kwestionuje ważności przedmiotowej umowy dzierżawy. Na marginesie powyższych rozważań dodać jeszcze trzeba, że zarzut skarżącej, iż dzierżawca gospodarstwa rolnego, mocą decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 kwietnia 2000 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników nie miał żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, skoro jak zostało to już zauważone, zawarcie umowy dzierżawy powinno mieć ma na celu zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej i stroną wydzierżawiającą w każdym wypadku powinien być emeryt lub rencista. Dodać trzeba, że nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy były również załączone przez skarżącą pisma Departamentu Świadczeń Socjalnych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, w których Ministerstwo wyraża pogląd odmienny od prezentowanego przez organy administracji publicznej i skład orzekający w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Chodzi tu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego, do których z pewnością nie można zaliczyć załączonych dokumentów. Podsumowując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. odpowiada przepisom prawa materialnego i procedury administracyjnej, wobec czego Sąd zobligowany był oddalić skargę A. G. O powyższym, Sąd orzekł w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). B.C.