II SA/Łd 835/13

Dnia 3 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. LS Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 8 maja 2014 r. oddalił skargę B. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W dniu 26 maja 2014 r. skarżąca zwróciła się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 26 lipca 2014 r. B. G. ponownie zwróciła się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Rodzina utrzymuje się z emerytur małżonków w łącznej kwocie 2.529,81 zł i renty inwalidzkiej syna w wysokości 608,96 zł. Skarżąca posiada 81-metrowy dom i 63-metrowe mieszkanie. Na wydatki związane z utrzymaniem domu składają się opłaty za energię elektryczną – 222,92 zł, wywóz śmieci - 27 zł, podatek od nieruchomości - 171 zł, wodę – 107,64 zł, gaz - 118 zł, ubezpieczenie PZU męża – 69 zł i skarżącej – 38,70 zł, zakup opału na zimę – 3600 zł, telefon – 87,48 zł. Skarżąca podała, że choruje na zaawansowaną cukrzycę i jaskrę, a wydatki na jej leki to około 640 zł. Wydatki na leczenie męża to 320 zł. Z kolei syn wymaga specjalistycznego aparatu słuchowego, którego koszt to 2800 zł. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, argumentując, że skarżąca nie powołała się na żadne nowe okoliczności, które dawałyby możliwość odmiennej oceny sytuacji osobistej i rodzinnej niż dokonana we wcześniejszym postanowieniu. W dniu 20 sierpnia 2014 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2014 r. podnosząc, że stan majątkowy skarżącej i jej rodziny zmienił się znacząco od czasu wydania poprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd przyjął wówczas, że w skład dochodów skarżącej i wspólnie zamieszkujących z nią członków rodziny wchodzi wynagrodzenie z umowy o pracę syna skarżącego J. G. Tymczasem umowa o pracę J. G. była umową na czas określony na okres 3 miesięcy. Umowa ta nie została przedłużona i uległa rozwiązaniu z dniem 31 stycznia 2013 r. Syn skarżącej wciąż jest bezrobotny. Ponadto uszczuplenie majątku rodziny skarżącej spowodowane jest toczeniem się innego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie ze skargi męża skarżącej, który nie został zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i które musiała ponieść. Zdaniem pełnomocnika przy ocenie sytuacji finansowej strony i jej rodziny nie można pominąć oczywistych wydatków takich jak koszt zakupu żywności, odzieży, obuwia, środków chemicznych i kosmetycznych, które ponosi każdy przeciętny człowiek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oznacza to, iż skarżąca była zobowiązana do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść częściowych kosztów postępowania. Jednakże przedstawione przez skarżącą informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżąca nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych w całości. Wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącej sytuacja materialna strony i jej rodziny nie uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do stanu podlegającego ocenie uprzednio przez sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Tymczasem po analizie informacji wynikających z formularza PPF stwierdzić należy, że rodzina skarżącej nadal dysponuje kwotą przekraczającą 3.000 zł, uzyskiwaną ze stałych źródeł. Pomimo tego, że część dochodów rodziny przeznaczana jest na zakup leków, a także na utrzymanie mieszkania oraz na zaspokajanie bieżących wydatków związanych z zakupem żywności, środków czystości itp., to jednak trzeba przyjąć, że pozostała część dochodu w rodzinie skarżącej pozwala na opłacenie kosztów sądowych w całości. Nie można w żaden sposób uznać, że skarżąca jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać bowiem należy, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Wskazać również należy, iż okoliczność prowadzenia przez stronę licznych postępowań nie stanowi sama z siebie przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona decydując się na prowadzenie postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 290/11; z dnia 1 lipca 2011r., sygn. akt II OZ 546/11; z dnia 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z dnia 3 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Na koniec wskazać należy, że skarżąca w toczącym się postępowaniu otrzymała już pomoc w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, która nadal pozostaje adekwatna do jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. LS