II SA/Łd 840/12

Dnia 20 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA: Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska Sędzia WSA: Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu P. C. prowadzącemu Kancelarię Prawną A w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], która przyznano T. R. zasiłek celowy w maju 2012 roku z przeznaczeniem na zakup leków i środków czystości. Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 7 pkt 4 i pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Odwołanie od w/w decyzji organu pierwszej instancji wniósł T. R. wnosząc alternatywnie o uchylenie owej decyzji w całości i orzeczenie o przyznaniu przedmiotowego zasiłku celowego w kwocie 661,00 złotych na zakup leków oraz w kwocie 50,00 złotych z przeznaczeniem na zakup środków czystości lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Odwołujący się podkreślił, iż w jego ocenie zaskarżonym rozstrzygnięciem naruszono art. 7 K.p.a. oraz art. 3 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem biorąc pod uwagę wskazane regulacje przyznana mu pomoc społeczna nie jest wystarczająca dla zaspokojenia jego potrzeb życiowych, w tym przede wszystkim potrzeb zdrowotnych. Odwołujący się wyjaśnił, że organ pierwszej instancji, wydając w/w decyzję nieprawidłowo ustalił stan faktyczny będący podstawą orzekania i pominął szereg istotnych okoliczności, uzasadniających przyznanie zasiłku celowego we wnioskowanej wysokości. Zdaniem wnioskodawcy organ nie wziął pod uwagę jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, bowiem jedyny miesięczny dochód strony stanowi kwota 464 złotych, na którą składa się zasiłek stały w wysokości 444 złotych oraz zasiłek okresowy wynoszący 20 złotych miesięcznie. Odwołujący się podkreślił, że wydatki, które obowiązany jest ponosić co miesiąc znacznie przekraczają uzyskiwaną pomoc społeczną. Wskazał, że miesięczna należność z tytułu czynszu mieszkaniowego to 427 złotych, ponadto, ze względu na liczne schorzenia i dolegliwości zdrowotne, jest zmuszony do comiesięcznego zakupu przepisanych przez specjalistów, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania leków. Łączny koszt ich zakupu przekracza kwotę 600 złotych. W konsekwencji, zdaniem strony organ, ustalając wysokość zasiłku celowego, nie uwzględnił konieczności ponoszenia opisanych kosztów związanych w szczególności z zakupem leków, koniecznych w szczególności do zapobieżenia skutkom cukrzycy. Nadto stwierdzono u odwołującego się poważne zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, został także uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Zdaniem wnioskodawcy opisany w dokumentacji medycznej, poważny stan zdrowia, uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Podkreślił, iż otrzymywana pomoc społeczna jest niewystarczająca, co potwierdza okoliczność, że łączna kwota zasiłku celowego przyznanego w okresie od grudnia 2011r. do kwietnia 2012 r. wyniosła 620 złotych, podczas gdy tylko w maju 2012r. koszt zakupu leków to ponad złotych. Odwołujący się dodał, że w związku z koniecznością przeznaczania wszelkich dochodów na zakup leków, został zmuszony do zaprzestania opłacania czynszu mieszkaniowego, co skutkowało powstaniem zadłużenia wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w kwocie prawie 4.000 złotych, zaś organ w uzasadnieniu decyzji winien dokładnie wskazać, jakie okoliczności stanowiły podstawę przyznania zasiłku w określonej wysokości oraz jakie przeszkody uniemożliwiają uwzględnienie żądań strony w całości. Tymczasem z decyzji z dnia [...] w żaden sposób nie wynika jakimi względami kierował się organ przyznając zasiłek celowy w kwocie 150 złotych . W dalszej części wskazanej na wstępie decyzji z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło, że z materiału zgromadzonego w aktach tej sprawy wynika, że T. R. ma orzeczony na stałe lekki stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkując w lokalu spółdzielczym (pokój + kuchnia). Lokal jest zadłużony, a stan należności głównych w opłatach czynszu na koniec lutego 2012r. wynosił 3.762,45 złotych. T. R. utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 444 złotych oraz zasiłku okresowego w wysokości 20 złotych miesięcznie. Dalej Kolegium przypomniało, iż organ pierwszej instancji w dniu 10 maja 2012r. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości 150 złotych na zakup leków i środków czystości, podkreślając, iż jak wynika z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...] średnia wysokość przyznawanego zasiłku celowego wynosi 132,73 złotych. Kolegium zauważyło ponadto, że rozmiar przyznanej pomocy uzależniony od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, co oznacza, iż nie wszystkie potrzeby, nie zawsze w pełnym zakresie, mogą być zaspokojone w drodze przyznania świadczenia ze środków pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej, uwzględniając wielkość posiadanych środków finansowych oraz potrzeby innych osób, musi bowiem limitować rozmiar przyznawanych świadczeń. Zatem sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - nie oznacza automatycznego przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego w wysokości zgodnej z oczekiwaniami beneficjenta. Odnosząc się do argumentów podniesionych przez T. R. w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy jest świadczeniem sporadycznym, przyznawanym w wyjątkowych sytuacjach, nie może więc stanowić stałego źródła dochodu dla wnioskodawcy, poprawiając w ten sposób jego trudną sytuację materialną. Wbrew opinii strony nie jest to świadczenie należne. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż dołączona do odwołania specyfikacja sprzedaży nr [...] nie jest fakturą wystawioną na imię i nazwisko strony. Tym samym nie stanowi dowodu potwierdzającego wysokość średnich miesięcznych kosztów ponoszonych przez stronę na zakup leków. Zdaniem organu nie można w tym zakresie uwzględnić wyjaśnienia T. R., iż nie może rozliczyć się fakturami, zażywa leki wskazane przez szpital, a pomagają mu w tym inni chorzy, złożonego w dniu 9 maja 2012r. Powyższą decyzję T. R. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Łodzi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż zadaniem sądów administracyjnych jest badanie zgodności z prawem kwestionowanych aktów i czynności (bezczynności) organów administracji publicznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż nie narusza ona prawa. Przede wszystkim należy zwrócić uwagą na to, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i 4 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma zatem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to jedynie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudnych sytuacji życiowych, a nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Artykuł 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej natomiast stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 tego przepisu, stanowiącego podstawę prawną orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "może być przyznany" w treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, oznacza, iż zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej przez organ administracji na podstawie decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1464/06 – Lex nr 299415, wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006r., w sprawie o sygn. akt I OSK 777/05 – Lex nr 194414, wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981r., w sprawie o sygn. akt SA 820/81 – Lex 9626). Natomiast, jak wskazano wyżej, kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana przez sąd ogranicza się wyłącznie do zbadania jej zgodności z prawem, a nie jej celowości, czy też słuszności. Natomiast w przypadku decyzji uznaniowej kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy przy jej wydaniu organ administracji nie przekroczył granic uznania, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie i wreszcie, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie, zostało prawidłowo przeprowadzone, w szczególności zaś, czy stan faktyczny został ustalony w prawidłowy sposób. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący z uwagi na swoją trudną sytuację życiową jest osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Z pomocy takiej w formach: zasiłku stałego w wysokości 444 zł miesięcznie, zasiłku okresowego po 20 zł miesięcznie korzysta. Poza sporem pozostaje również sam stan zdrowia skarżącego, w szczególności konieczność przyjmowania przez niego insuliny w związku z cukrzycą, na którą choruje, jak również to, że otrzymał on w maju 2012 roku pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków i środków czystości w kwocie 150 złotych, przyznaną decyzją pierwszej instancji, podczas gdy jak wynika z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia 29 maja 2012r. średnia wysokość przyznawanego zasiłku celowego wynosi 132,73 złotych. W owym piśmie, a także w załączonej do odwołania decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] przekonująco wyjaśniono, że organ pomocowy dysponuje ograniczonymi środkami na zasiłki celowe. W tych okolicznościach, mając na względzie w szczególności to, że skarżący mocą kwestionowanej decyzji otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 150 złotych, która właściwie wyczerpała możliwości jej przyznania przez organ administracji, stwierdzić należy, że skarżona decyzja, nie przekroczyła granic uznania administracyjnego, gdyż nie został on gorzej potraktowany niż inni podopieczni. W świetle tych uwag, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). m.o.