II SA/Łd 851/11

Dnia 31 sierpnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H.R. i T.S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia 3 czerwca 2011 roku Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie doprowadzenia budynku mieszkalnego do stanu zgodnego z przepisami prawa postanawia odmówić T.S. przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 851/11 Uzasadnienie T.S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie doprowadzenia budynku mieszkalnego do stanu zgodnego z przepisami prawa. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.S. oraz 27-letnią córką I.S. T.S. otrzymuje rentę w wysokości 498,72 zł netto (560,13 zł brutto). Z kolei mąż skarżącej prowadzi firmę transportową (posiada samochód Mercedes Sprinter), z której zadeklarował 1648 zł dochodu, a I.S. pracuje na etacie z wynagrodzeniem 1386 zł brutto. Rodzina mieszka w 120-metrowym domu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jej mąż zaciągnął kredyt na wykonywanie działalności gospodarczej, którego rata wynosi 1199,22 zł. Ponadto I.S. również spłaca kredyt z miesięczną ratą 502 zł. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącej okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2011 r., wezwano T.S. do złożenia: 1/ zaświadczenia o wysokości renty otrzymywanej przez skarżącą, 2/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez I.S., 3/ odpisów deklaracji w podatku od towarów i usług złożonych na potrzeby działalności prowadzonej przez A.S. za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe, 4/ odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą, A.S. oraz I.S. w 2010 roku, 5/ wyciągów z posiadanych przez skarżącą, A.S. (w tym rachunku prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej) oraz I.S. rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, 6/ podania informacji o kredytach zaciągniętych przez A.S. i I.S. (w jakiej wysokości, w jakiej instytucji, na jak długi okres, jaka jest wysokość miesięcznych rat, itp.), w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedstawiła zaświadczenia z banku, że I.S. skorzystała z pożyczki ekspresowej w kwocie 13 958,40 zł, zaciągniętej w lipcu 2011 r., z terminem spłaty do lipca 2015 r., której miesięczna rata wynosi 426,55 zł. Z kolei T. i A. S. korzystają z dwóch produktów bankowych: pożyczki w koncie udzielonej w 2002 r. w kwocie 5300 zł (do spłaty pozostało 1403,19 zł) oraz z pożyczki ekspresowej udzielonej w listopadzie 2009 r. w kwocie 32 000 zł, z terminem spłaty do listopada 2012 r., której miesięczna rata wynosi 1199,22 zł. Ponadto z przedstawionej deklaracji PIT 28/A (informacja o przychodach podatnika z działalności gospodarczej prowadzonej na własne nazwisko oraz z najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze) wynika, że A.S. z prowadzonej działalności gospodarczej (transport towarowy) uzyskał w 2010 roku przychód 101 995,94 zł, opodatkowany ryczałtem 8,5 %. Z kolei z deklaracji VAT-7 (deklaracja dla podatku od towarów i usług) wynika, że w kwietniu 2011 r. osiągnął przychód liczony do podstawy opodatkowania w kwocie 11 674 zł, nabywając jednocześnie towary i usługi o wartości 7 619 zł netto, w maju 2011 r. – odpowiednio 10 080 zł i 7 994 zł, a w czerwcu 2011 r. – 7 981 zł i 8 372 zł. Skarżąca złożyła jednocześnie oświadczenie, że A.S. nie posiada konta firmowego, a także, że I.S. przez ostatnie dwa lata nie pracowała, dlatego nie składała zeznań rocznych o wysokości osiągniętych dochodów. Do dnia dzisiejszego skarżąca nie złożyła pozostałych dokumentów, zakreślonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2011 r., czyli odpisu zeznania rocznego o wysokości dochodów osiągniętych przez T.S. w 2010 r. oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej męża i córkę rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do powołanych przepisów warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Mając na uwadze przedstawioną przez skarżącą sytuację rodzinną i materialną, należy stanąć na stanowisku, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Przede wszystkim oświadczenie skarżącej, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie wysokości dochodów skarżącej i jej rodziny oraz lakoniczne uzasadnienie, w którym skarżąca powołała się przede wszystkim na konieczność spłaty kredytów bankowych. Nie wskazano w nim natomiast na inne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji życiowej czy materialnej. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawczyni do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej realnych możliwości płatniczych. Jednakże skarżąca nie przedstawiła części z żądanych informacji (zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącą w 2010 r., jak też wyciągów z rachunków bankowych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącej, w tym własnych), na skutek czego pozbawiła referendarza możliwości obiektywnej oceny jej sytuacji majątkowej. Oznacza to brak wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji części obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Oceniając sytuację majątkową skarżącej i jej rodziny podnieść należy przede wszystkim, iż osiągają oni stałe dochody, a zasadność swojego wniosku skarżąca upatruje przede wszystkim w fakcie ponoszenia wysokich kosztów spłaty zobowiązań zaciągniętych w instytucjach finansowych (łącznie raty wynoszą ponad 1600 zł miesięcznie). Tym niemniej podkreślić należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o tak znacznej wysokości (ponad 30 000 tys. zł) wskazuje na zdolności płatnicze skarżącej i jej męża oraz córki, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytów. Po drugie - sama okoliczność spłacania kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą – pożyczki bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, że były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty pożyczek) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Zasadne jest również stwierdzenie, że zaciągając pożyczki na takich, a nie innych warunkach (np. z dłuższym okresem spłaty), skarżąca czuła się na siłach by je spłacić, a instytucja finansowa, która ich udzieliła – niewątpliwie sprawdziła zdolność pożyczkobiorców do terminowego regulowania przez nich zobowiązań. Tak więc niewiarygodnie brzmią w tym kontekście argumenty o trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Nie bez wpływu na dokonaną przez referendarza sądowego ocenę możliwości finansowych wnioskodawczyni był również fakt niedesłania, mimo doręczonego stronie wezwania, odpisu zeznań rocznych skarżącej za 2010 r., jak również wyciągów z rachunków bankowych. Tymczasem z przedstawionych zaświadczeń z banku o udzielnych skarżącej i jej mężowi pożyczkach znajduje się choćby informacja, że jednym z produktów, z których skarżąca skorzystała, jest pożyczka w koncie, która nie został wciąż spłacona. Jest oczywiste zatem, że skarżąca i jej mąż posiadają konto bankowe, z którego wyciągi stanowiłyby najpełniejszy obraz wszelkich przepływów finansowych w ostatnich miesiącach, co z kolei pozwoliłoby na najbardziej obiektywną ocenę sytuacji finansowej skarżącej. Tym bardziej, że mąż skarżącej oświadczył, że nie posiada konta firmowego, co budzi uzasadnione wątpliwości referendarza sądowego. Zgodnie bowiem z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca. Powyższy przepis wprowadził obowiązek dokonywania bezgotówkowych rozliczeń pieniężnych pomiędzy przedsiębiorcami. Przy czym samo pojęcie "transakcja" na gruncie art. 22 ust. 1 pkt 1 powoływanej ustawy oznacza klasyczny stosunek zobowiązaniowy, czyli w praktyce każdą umowę w sensie cywilnoprawnym. Tym niemniej, skoro mąż skarżącej twierdzi, że nie ma konta firmowego, zasadne jest domniemanie, że na potrzeby działalności gospodarczej korzysta z osobistego konta, którego historia jest w tej sytuacji konieczna do obiektywnej oceny zdolności płatniczych wnioskodawczyni. Oceniając zatem sytuację majątkową, rodzinną i osobistą wnioskodawczyni stwierdzić należy, że skarżąca, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie (spłata pożyczek bankowych) oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego (w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego doradcy), postanowiła priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły.. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę jej możliwości płatniczych, nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. lf