II SA/Łd 855/18

Dnia 29 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2018 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. a.bł. Decyzją z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." – oraz art. 8 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.w.d." po rozpoznaniu odwołania J. K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...], nr [...], odmówił J. K. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę O. K. w okresie od 1 listopada 2017 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 2 pkt 13, art. 4, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 8 ust. 2, art. 13 ustawy "p.p.w.d." W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka o jakiej mowa w art. 8 ust. 2 ustawy "p.p.w.d." ponieważ zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. z dnia [...], sygn. akt [...] ustalono, iż miejscem zamieszkania córki O. K. jest każdorazowe miejsce zamieszkania J. K., jednakże nie zostały zasądzone świadczenia alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców. W odwołaniu J. K. wniósł o przyznanie świadczenia wskazując, że córka w ciągu tygodnia zamieszkuje z ojcem, zaś weekendy spędza u mamy – S. K., która nie pobiera świadczenia wychowawczego i nie stara się o jego przyznanie. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium, przywołując treść art. 4 ust. 1, ust. 2, ust. 3 oraz art. 5 ust. 1, a także art. 4 ust. 2 i art. 8 ust. 2 wyjaśniło, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek pozytywnych wskazanych w ustawie, zaś zaistnienie choćby jednej z przesłanek negatywnych jest równoznaczne z powstaniem przeszkody prawnej w nabyciu prawa do tego świadczenia. Organ stwierdził także, że mając na uwadze treść art. 8 ust. 2 ustawy "p.p.w.d." wskazać należy, iż od początku nowego okresu świadczeniowego, który rozpoczął się 1 października 2017 roku, prawo rodziców samotnie wychowujących dzieci do świadczenia wychowawczego zostało uzależnione od ustalenia alimentów od drugiego rodzica. Obowiązek ustalenia alimentów od drugiego rodzica dotyczy wszystkich samotnych rodziców, starających się o świadczenie wychowawcze, bez znaczenia jest czy wnioskodawca ubiega się o świadczenie na pierwsze czy na drugie i kolejne dzieci. Rodzic samotnie wychowujący dziecko powinien dołączyć do wniosku o świadczenie wychowawcze pochodzący od sądu lub zatwierdzony przez sąd tytuł wykonawczy, potwierdzający ustalenie świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od drugiego rodzica. Chodzi tu o: - odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty; - odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty; - odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem bądź umowę o alimenty w formie aktu notarialnego, w której dłużnik poddaje się egzekucji, ale tylko wtedy, gdy sąd - po spełnieniu warunków przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego -nadał takiej umowie klauzulę wykonalności. Z akt sprawy wynika, że J. K., występując w dniu 21 listopada 2017r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko – O. K. (ur. [...]) wskazał, iż rodzina składa się z 3 osób. Organ wyjaśnił, że sytuacja rodzinna strony została ustalona m.in. w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z [...], sygn. akt [...] orzekający o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego J. K. i S. K., ograniczeniu władzy rodzicielskiej nad małoletnimi M. K., J. K. i O. K. przez nadzór kuratora sądowego, przy czym jako miejsce zamieszkania M. i J. K. ustalono miejsce zamieszkania ojca, zaś O. K. miejsce zamieszkania matki. Ponadto oboje rodzice zostali zobowiązani do ponoszenia kosztów utrzymywania i wychowywani dzieci i w ramach tego obowiązku Sąd zasądzono od S. K. na rzecz M. K. alimenty w kwocie po 300 zł miesięcznie płatne do rąk ojca J. K., który z kolei został zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania J. K. a S. K. do ponoszenia kosztów utrzymania O. K.. Następnie postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł. – W. postanowił pozostawić bez zmian dotychczasowy sposób ograniczenia władzy rodzicielskiej S. K. nad córką O. K., wynikający z wyroku w sprawie [...], a ponadto przywrócił władzę rodzicielską J. K. nad córką O. K.. Ponadto postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. postanowił, że na czas trwania postępowania w sprawie o ustalenie miejsca zamieszkania O. K. w okresie od poniedziałku do piątku miejscem tym będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ojca, zaś w weekendy małoletnia będzie zamieszkiwać z matką S. K.. Podsumowując powyższe, organ stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym sprawy J. K. jest rodzicem samotnie wychowującym dzieci, a ponadto mimo wezwania nie przedstawił dokumentów potwierdzających istnienie obowiązku alimentacyjnego od drugiego z rodziców względem O. K., a zatem na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie spełnia w ogóle przesłanki do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. K., bowiem jako osoba samotnie wychowująca dziecko nie ma zasądzonych alimentów na to dziecko i tym samym wystąpiła negatywna przesłanka, o jakiej mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co skutkować musi odmową prawa do świadczenia wychowawczego. W ocenie organu, z zebranego materiału dowodowego nie wynika, że dziecko – O. K. jest pod naprzemienną opieką obojga rodziców, zwłaszcza, że nie jest to zagadnienie podlegające interpretacji organu, czy też stron, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu, zaś organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Reasumując wystąpienie przesłanki negatywnej o jakiej mowa w art. 8 ust. 2 ustawy "p.p.w.d." stanowiło podstawę do odmowy J. K. prawa do świadczenia wychowawczego na córkę O. K. w okresie od 1 listopada 2017r. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję J. K. argumentował, że stara się o świadczenie wychowawcze na córkę od listopada 2017 r. bezskutecznie, była żona nie pobiera tego świadczenie i nie stara się o jego uzyskanie, zaś sprawa o przyznanie władzy rodzicielskiej nad córką O. K. toczy się wolno. Skarżący wyjaśnił, że na razie nie starał się o alimenty od byłej żony i podkreślił, że ktoś z rodziców powinien otrzymać świadczenie wychowawcze, które nie powinno przepaść. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Podczas rozprawy 29 listopada 2018 r. skarżący złożył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. W. w Ł. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...], sygn. akt [...] w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych małoletnich powódek O. i J. K.. Oświadczył nadto, że w poprzednim okresie zasiłkowym otrzymywał świadczenie na rzecz małoletniej O.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 2188.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018r., poz. 1302), powoływanej dalej jako p.p.s.a. sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi sad skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji zaskarżonej jaki i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko. Z akt sprawy wynika, że skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 listopada 2017r. na O. K., jako drugie dziecko w rodzinie. Na wstępie przypomnieć należy, że w świetle art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 ustawy). Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie to przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800zł (art. 5 ust.3 ustawy). W niniejszej sprawie organ I instancji uznał, iż skarżący spełnia ustawową definicję osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy, natomiast nie zostało ustalone na rzecz tego dziecka świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, co w świetle treści art. 8 ust 2 ustawy eliminuje skarżącego spośród osób uprawnionych do świadczenia. Organ II instancji, co do zasady, stanowisko to podzielił, zawierając również w treści uzasadnienia obszerny akapit, co do braku możliwości wywiedzenia, "iż dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców." W istocie nie jest zatem jasne, czy, w ocenie organów (w każdym zaś razie organu odwoławczego), skarżący jest czy też nie osobą samotnie wychowującą dziecko (przy przyjęciu tej koncepcji wszelkie rozważania na temat opieki naprzemiennej przestają mieć jakiekolwiek znaczenie) oraz jaka jest w istocie podstawa do odmowy przyznania świadczenia. Ma to natomiast w rozpoznawanej sprawie znaczenie niebagatelne, bowiem ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w postanowieniu zabezpieczającym z dnia [...], wydanym w sprawie o sygn. akt [...] ustalił, że na czas trwania postępowania "miejscem zamieszkania małoletniej O. K. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca J. K. w okresie od poniedziałku do piątku, zaś w weekendy (tj. od piątku po zakończeniu zajęć lekcyjnych do niedzieli do godziny 20.00) małoletnia będzie zamieszkiwać z matką S. K.". Rzecz zatem nie w opiece naprzemiennej, regulowanej w art. 5 ust. 2a ustawy, lecz w określeniu miejsca zamieszkania małoletniej. Tego zagadnienia zaś organ odwoławczy nie analizował w żadnym zakresie, podczas gdy treść powołanego rozstrzygnięcia, choć nie do końca fortunna, zdaje się wskazywać, że owym miejscem zamieszkania jest "każdorazowe miejsce zamieszkania ojca", podczas gdy w weekendy małoletnia będzie jedynie "zamieszkiwać" z matką. Co się natomiast tyczy kwestii alimentacyjnych wskazać należy, iż rozstrzygnięcie rozwodowe tj. wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...], sygn. akt [...], określa je kompleksowo w punkcie 3. sentencji. W odniesieniu do O. K. - koszty jej utrzymania ponosić ma S. K.. Niezależnie więc od tego, że zmianie uległy okoliczności faktyczne – formalnie orzeczenie alimentacyjne w stosunku do O. K. istnieje a koszty jej utrzymania ponosić winna w całości S. K.. "Alimenty" bowiem to nie wyłącznie środki pieniężne lecz obowiązek dostarczania środków utrzymania a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) – art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 682 ze zm.). Skoro zaś sąd rozwodowy zobowiązał do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania małoletniej jednego z rodziców (S. K.) i nie zobowiązywał drugiego z rodziców (J. K.) do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka, oznacza to, iż wyczerpana została dyspozycja art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy, zwalniająca z obowiązku legitymowania się tytułem wykonawczym pochodzącym od sądu lub zatwierdzonym przez sąd, ustalającym alimenty. Powoływanie się przeto na brak owego orzeczenia jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia uznać należy za całkowicie błędne. Biorąc pod uwagę powyższe, wobec naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego tj. art. 8 ust. 2, poprzez jego wadliwą wykładnię i niezastosowanie normy art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie, organ podejmując rozstrzygnięcie uwzględni sformułowane powyżej poglądy prawne. ał