II SA/Łd 858/17

Dnia 8 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w zakresie odmowy przyznania świadczenia. LS Decyzją z dnia [...]., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. 2017r., poz. 1257), powoływanej dalej jako "k.p.a.", art. 2 pkt 1, 2, 13, 16, 19 i 20, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 2, art. 13 ust. 18, art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195) – powoływanej dalej jako: "p.p.w.d." – oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), zwanej: dalej "p.p.s.a." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], w sprawie ustalenia dla B.S. prawa do świadczenia wychowawczego. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że Prezydent Miasta Ł. decyzją wydaną w dniu [...], nr [...], odmówił B.S. prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2016r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Łd 758/16, uchylił zaskarżoną decyzję [...] z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. stał się prawomocny z dniem 21 lutego 2017 roku. Konsekwencją powyższego było ponowne wydanie w dniu [...] przez Prezydenta Miasta Ł. decyzji nr [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego na dziecko wnioskodawczyni - J. S.. Organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016r. do 31 października 2016r. i jednocześnie przyznał prawo do świadczenia na ww. dziecko na okres od 1 listopada 2016r. do 30 listopada 2016r. Dalej organ odwoławczy zaznaczył, że w dniu [...]. Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję, nr [...] na mocy, której przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko – J.S. w okresie od 1 grudnia 2016r. do 30 września 2017r. w związku z kolejnym wnioskiem złożonym przez B. S. . Następnie organ II instancji wyjaśnił, że pismem z dnia 9 maja 2017 roku B. S. złożyła odwołanie, wskazując, iż przedmiotem zaskarżenia jest decyzja nr [...]. Jednocześnie w treści ww. pisma B. S. wniosła o wyjaśnienie, dlaczego świadczenie przyznano jej od grudnia 2016r. choć wyrok sprawy separacyjnej uprawomocnił się w listopadzie 2016r. Pismem z dnia 30 czerwca 2017r. Kolegium wezwało stronę do złożenia jednoznacznego oświadczenia woli, co do której z wymienionych decyzji składa ona odwołanie. W odpowiedzi na wezwanie Kolegium strona pismem z dnia 25 lipca 2017r. roku wskazała, iż wnosi o rozpatrzenie decyzji Sądu Administracyjnego w Ł., który uwzględnił jej faktyczne warunki i sytuację finansową, natomiast Centrum Świadczeń Socjalnych pominęło każdy punkt opisany w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na względzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, iż odwołanie z dnia 9 maja 2017r. stanowi wyraz niezadowolenia z decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], bowiem decyzja ta jest konsekwencją wyroku WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2016r. Organ II instancji wyjaśnił następnie, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., rozpoznając ponownie sprawę, związany był wykładnią prawną przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Łd 758/16. Dalej organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 pkt 19 i pkt 20, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 2 i ust. 3, art. 13 ust. 18, art. 48 ust. 1 i 2 p.p.w.d. oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 1518 ze zm.) i stwierdził, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż B. S. jest matką J. S. oraz, że ubiega się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. Nie budzi wątpliwości również fakt, iż w niniejszej sprawie z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego odmówiono przyznania świadczenia na pierwsze dziecko w okresie od 1 kwietnia 2016r. do 31 października 2016r. i jednocześnie przyznano świadczenie na pierwsze dziecko na okres od 1 listopada 2016r. do 30 listopada 2016r. Ponadto decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...], przyznano stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J. S. w okresie od 1 grudnia 2016r. do 30 września 2017r. Tym samym B.S. de facto przyznano świadczenie wychowawcze na łączny okres od 1 listopada 2016r. do 30 września 2017r. Kolegium wyjaśniło następnie, że w rodzinie wnioskodawczyni nastąpiła zmiana w zatrudnieniu, powodująca uznanie dochodu za utracony i uzyskany. Zgodnie ze wskazaniami sądu przedstawionymi we wskazanym powyżej orzeczeniu organ I instancji uzupełnił postępowanie wyjaśniające w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej strony w dacie orzekania o świadczeniu oraz odczytał normę art. 7 ust. 3 p.p.w.d. zgodnie z wykładnią zaprezentowaną przez sąd. Prezydent Miasta Ł. ustalił, iż zarówno podjęcie przez męża strony, tj. W.S. zatrudnienia w firmie A od 1 kwietnia 2015r., jak również podjęcie przez stronę zatrudnienia w firmie B od 8 października 2015r., są kontynuowane w dacie orzekania. O powyższym świadczą znajdujące się w aktach sprawy informacje z systemu informatycznego ZUS z dnia 30 marca 2017 roku. Kwestią sporną było zatem ustalenie, czy w odniesieniu do przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dochód rodziny B.S. w 2014r., będącym zgodnie z art. 48 ust. 2 p.p.w.d. rokiem, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 800,00 zł i tym samym uprawnia jej rodzinę do przyznania świadczenia wychowawczego na syna J. Jednocześnie z uwagi na fakt, iż na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Ł. [...] Wydział Rodzinny z dnia [...] sygn. akt [...] orzeczono separację związku małżeńskiego W. i B. S. kwestię ustalania sytuacji dochodowej strony należało podzielić na dwa okresy - do dnia separacji oraz po jej orzeczeniu. Kolegium wyjaśniło zatem, że w odniesieniu do okresu od 1 kwietnia 2016r. do 31 października 2016r., jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, mając na uwadze przytaczane powyżej przepisy, miesięczny dochód netto na członka rodziny wyniósł w analizowanym okresie 1163,95 zł, a zatem kryterium dochodowe zostało przekroczone. Dochód uzyskany przez rodzinę B.S. jest następujący: - dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę za rok 2014 - 15.457,70 zł (w tym dochód B.S. 10.890,02 i dochód W.S. 4.577,68 zł); - dochód utracony przez stronę oraz jej męża w 2014r. - 15.457,70 zł; - dochód uzyskany przez W.S. w 2015r. - 2.205,68 zł (dochód netto za maj 2015r.); - dochód uzyskany przez stronę w 2015r. - 1.286,16 zł (dochód netto za listopad 2015r.). Miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego wyniósł w okresie od 1 kwietnia 2016r. do 31 października 2016r. - 3.491,84 zł: 3 osoby w rodzinie = 1.163,95 zł. Tym samym zasadna była odmowa przyznania prawa do świadczenia wychowawczego ww. okresie. Organ odwoławczy podkreślił, że odrębną kwestią wymagającą rozważenia była zmiana sytuacji rodzinnej, która nastąpiła w wyniku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami i ewentualnego jej wpływu na sytuację finansową rodziny. Podstawową kwestią warunkującą możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia na pierwsze dziecko jest kryterium dochodowe, zakreślone na kwotę 800 zł. Zgodnie z art. 2 p.p.w.d., przy ustalaniu uprawnień na pierwsze dziecko, brany jest pod uwagę przeciętny miesięczny dochód (w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych) wszystkich członków rodziny. Przepisy nie przewidują odrębnego traktowania małżonków w trakcie toczącej się sprawy o separację. Zatem do czasu prawomocnego orzeczenia separacji, męża strony należy wliczać do rodziny, a jego dochód winien być brany pod uwagę podczas wyliczenia kryterium dochodowego rodziny. Przepisy w tym zakresie są jednoznaczne i nie przewidują żadnych odstępstw w tym zakresie. Do czasu prawomocnego orzeczenia separacji strona nie może się uważać za samotnego rodzica (art. 2 ust. 13 p.p.w.d.). Dopiero po orzeczonej separacji strona może ubiegać się o świadczenie jako samotna matka. Taka też sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Dopiero w listopadzie 2016 roku sąd orzekł o separacji B.S. i W. S. Tym samym dopiero począwszy od listopada 2016r. strona mogła zostać potraktowana jako samotna matka. W takim przypadku miesięczny dochód rodziny począwszy od listopada 2016 roku wynosi 1.286,16 zł, a zatem miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 643,08 zł (1.286,16 : 2 osoby w rodzinie = 643,08). Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo zastosował normy zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a tym samym brak było podstaw do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 kwietnia 2016r. do 31 października 2016r. oraz zasadnym jest przyznanie tego prawa począwszy od 1 listopada 2016r., co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Stąd też nie było najmniejszych podstaw do uwzględnienia odwołania wniesionego przez B. S. . Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła B. S., która nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustosunkowało się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sygn. akt II SA/Łd 758/16 z dnia 7 grudnia 2016r. Zarówno Centrum Świadczeń Socjalnych jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nigdy nie sprawdziły warunków materialnych jak i mieszkaniowych skarżącej, choć w każdym odwołaniu pisała, że od kwietnia 2016r. mieszka sama i sama też wychowuje syna, bez pomocy męża. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017r. skarżąca oświadczyła, że nie kwestionuje ciągłości zatrudnienia swojej i męża, natomiast kwestionuje wysokość przyjętych do wyliczenia dochodów męża, które były nieregularne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja naruszała prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, obligując do jej wyeliminowania z obrotu prawnego w części, w której rozstrzyga o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. W pierwszej kolejności wskazać należy na prawomocny wyrok tutejszego Sądu z dnia 7 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Łd 758/16, który uchylał poprzednio wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów administracji. Stosownie natomiast do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena prawna dotyczyć może również samej wykładni prawa procesowego. Zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje natomiast na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej, pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. (por. T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 472 i 473). Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie, bez względu na poglądy prawne wyrażane w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1998r., sygn. akt I SA 977/98, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 44656, z dnia 22 marca 1999r., sygn. akt IV SA 527/97 Lex nr 47275) Oznacza to, iż za przesądzone uznać należało, że przy ustalaniu dochodu uzyskanego przez członków rodziny po roku bazowym, gwarancją uwzględnienia realnej zmiany dochodów osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze i ich aktualności w dacie orzekania jest ostatni akapit art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, który uzależnia uwzględnienie dochodu jako uzyskanego od otrzymywania go także w dacie orzekania o świadczeniu. Istotne jest przy tym potwierdzenie, że dochód ten (uzyskany) uzyskiwany jest również w dacie przyznania świadczenia i to w tej samej wysokości, jak w miesiącu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy. Tylko wówczas bowiem w pełni zostaje spełniona przesłanka uwzględnienia realnego poziomu dochodów potencjalnych świadczeniobiorców (str. 6 uzasadnienia wyroku z dnia 12 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Łd 758/16). Tymczasem, ponownie rozpoznając sprawę, organy ustaliły, że skarżąca i jej mąż pozostają w zatrudnieniu. Potwierdzenie powyższego stanowić mają wydruki z systemu informatycznego ZUS. Załączone do akt sprawy arkusze (dwa), dotyczą jednakże jedynie W.S., zawierając wyłącznie informację o uzyskaniu przezeń uprawnienia (tj. podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu od 1 kwietnia 2015r.) oraz opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wysokości 2198,09,-zł. w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2016r. oraz 488,76 zł. w okresie od 1 stycznia 2017r. do 29 marca 2017r. O ile zatem można przyjąć jako niesporne, że W. S. kontynuuje zatrudnienie uzyskane dnia 1 kwietnia 2015r. o tyle wysokość uzyskiwanego przezeń dochodu w dacie orzekania przez organ w dalszym ciągu pozostaje nieustalona. Podobnie jak nieustalona pozostaje wysokość dochodu skarżącej w tejże dacie, bowiem materiał dowodowy, zgromadzony w aktach sprawy okoliczności tej nie wyjaśnia. Podkreślić natomiast należy, iż w świetle zacytowanych wyżej wytycznych, sformułowanych w prawomocnym wyroku z dnia 7 grudnia 2016r., obowiązkiem organów było ustalenie nie tylko kontynuowania zatrudnienia przez członków rodziny skarżącej, ale również ustalenie wysokości dochodu uzyskiwanego w dacie orzekania o świadczeniu. Jak bowiem wywiódł Sąd poprzednio orzekający w sprawie, dla uwzględnienia dochodu uzyskanego niezbędne jest potwierdzenie, że dochód ten jest uzyskiwany w dacie przyznawania świadczenia i to w tej samej wysokości. Wskazane wyżej braki przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, które nie pozwalają na ocenę prawidłowości uznania przez organ dochodów skarżącej i jej małżonka, uzyskanych w 2015r. za dochody uzyskane w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy, stanowią o nieprawidłowym wykonaniu wytycznych, sformułowanych w prawomocnym wyroku z dnia 8 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Łd 758/15 a w konsekwencji o naruszeniu art.153 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Nie są natomiast zasadne zarzuty skargi, związane z nieustaleniem sytuacji faktycznej skarżącej. Trafnie bowiem organy przyjęły, iż dopiero od daty prawomocnego orzeczenia o separacji, może być ona traktowana jako osoba samotnie wychowująca dziecko w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Okoliczność przeto gdzie i z kim skarżąca zamieszkiwała poczynając od 14 marca 2016r., pozostaje prawnie irrelewantna. Prowadząc ponownie postępowanie, organ odwoławczy prawidłowo wykona wytyczne, sformułowane w prawomocnym wyroku z dnia 7 grudnia 2016r., sygn. akt II SA/Łd 758/16, rozważając ewentualnie możliwość uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w trybie art. 136 k.p.a. W związku ze zmianą sytuacji prawnej skarżącej, spowodowaną orzeczeniem separacji, za datę orzekania w przedmiocie świadczenia wychowawczego, na którą winna być ustalona wysokość osiąganych przez skarżącą i jej małżonka dochodów (uzyskanych) przyjąć należy miesiąc październik 2016r. Na tę datę bowiem, konkretyzacji podlegają uprawnienia do świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia do 31 października 2016r. IB