II SA/Łd 891/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del.Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, del. Sędziowie NSA: A. Stępień, E. Markiewicz (spr.), Protokolant ref.staż. T. Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego M. M. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. M. M. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § l pkt l kpa w zw. z art. 22 ust. l oraz art. l ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 z późn.zm.) po rozpoznaniu wniosku M. M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień określonych w w/w ustawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że M. M. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w ZWZ - AK w okresie od stycznia 1941 r. do 1944 r. W dniu [...] Kierownik Urzędu odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na brak wiarygodnych dowodów na pełnienie służby w organizacji. Wnioskodawca, zgodnie z pouczeniem, złożył wniosek w trybie art. 127 § 3 kpa o ponowne rozpatrzenie sprawy. Urząd przy ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, iż wnioskodawca do odwołania nie dołączył żadnych nowych dowodów a jedynie prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy. Urząd ponownie rozpatrzył wniosek na podstawie art. l ust. 2 pkt 3, który za działalność kombatancką uznaje pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Ponadto w decyzji Urząd uwzględnił art. 22 ust. l, nakładający na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania wniosku i uzyskania rekomendacji stowarzyszenia. Zgodnie z cytowanym artykułem ustawy, za uczestników ruchu oporu należy uznawać żołnierzy konspiracyjnych sił zbrojnych, którzy stawali się nimi po złożeniu przysięgi, przyjęciu pseudonimu i włączeniu do odpowiedniej struktury konkretnej organizacji funkcjonującej na zasadach dyscypliny i odpowiedzialności wojskowej. Urząd nie uznał za wiarygodny fakt złożenia przysięgi w organizacji konspiracyjnej przez 13-letnie dziecko. Działalność w organizacji wymagała od jej członków wielkiej odporności zarówno fizycznej jak i psychicznej. Żaden odpowiedzialny dowódca nie podjąłby decyzji o przyjęciu do organizacji 13-letniego dziecka, którego uczestnictwo w działaniach konspiracyjnych mogło stanowić zagrożenie dla pozostałych członków organizacji. Ponadto organ orzekający powołał się na Instrukcję Generała K. S. z dnia 4 grudnia 1939 roku, określającą granicę wieku dla osób, wstępujących do organizacji (początkowo - 17 lat, a następnie - 16 lat). W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący M. M. zarzucił naruszenie art. 1 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 1 powołanej ustawy o kombatantach... oraz w szczególności art. 77 § 1 kpa. Uzasadniając wniesioną skargę, M. M. podniósł, że ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przynależności w czasie okupacji do Armii Krajowej, dopełnił wymaganych formalności. Zdaniem skarżącego, fakt ten udowodnili świadkowie: E. S. i S. C., z którymi skarżący współpracował w służbie. Jedynym argumentem odmownej decyzji Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych jest powołanie się na jego młody wówczas wiek i na obowiązujące w konspiracji przepisy, które określały granicę wieku jej członków przynajmniej na 16 lat. Zdaniem skarżącego, Kierownik Urzędu, w uzasadnieniu swojej decyzji nie dopuszcza w ogóle myśli, że tego rodzaju wytyczne, dotyczące wieku członków konspiracji, mogłyby być nie respektowane, a mogło tak być i było, wskazał skarżący. Nie przestrzeganie tej zasady nie było zapewne nagminne, ale były sytuacje które w praktyce wymagały odstępstwa od niej. Zapewne takim odstępstwem był przypadek skarżącego, jak podniósł w skardze. M.M. wyjaśnił, że jako syn żołnierza AK, ojciec powoli i systematycznie wdrażał go do służby, powierzając z czasem coraz większe tajemnice. Tajemnic poważnych zapewne nie powierzył nigdy, ale jeżeli już prawie od pierwszych miesięcy służby miał stały i systematyczny kontakt z ustalonymi członkami organizacji oraz kontakt z bronią, to nie była to tylko pomoc, może sporadyczna, jak to widzi Urząd d/s Kombatantów. Skarżący podał, że przystępując do służby, nie znał tych zawiłości formalnych. Dzisiaj to może sobie tłumaczyć tylko w ten sposób, że skoro jego ojciec zdecydował się, ażeby czynnie włączył się razem z nim do walki o niepodległość to wolał, ażebym tą "moją determinację poparł przysięgą." Skarżący wyjaśnił, że podnosił te okoliczności w odwołaniu, gdzie podał, że jest w tym dobrym położeniu, że jego świadkowie, współtowarzysze broni, żyją jeszcze. Dlatego wyraził zdziwienie, że Urząd ten nie kwestionuje wszystkich przytoczonych przez nich faktów dotyczących służby skarżącego skupiając się wyłącznie na złożeniu przysięgi i w tym akurat miejscu nie dając im wiary. Urząd ten miał oczywiście prawo ocenić moc dowodową zeznań świadków, ale odmawiając im wiary uczynił to dowolnie, bez przekonywującego uzasadnienia. Urząd ten nie przychylił się do wniosku skarżącego, by przesłuchać ich we własnym zakresie albo w miejscu zamieszkania. Dlatego też ocenił postępowanie dowodowe w tej sprawie jako niewyczerpujące. W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając to stanowisko, organ podał, że M. M. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi skargę na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] Nr [...] w sprawie utrzymania w mocy decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r Nr 142, poz.950 z późn. zm.). W sprawie okoliczności podnoszonych przez skarżącego w skardze organ podniósł, że M. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w organizacji ZWZ-AK w latach 1941-1944. Kierownik Urzędu na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalił, że opisywana przez wnioskodawcę działalność nie była służbą konspiracyjną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. wyżej ustawy. Zdaniem organu orzekającego, M. M. znajdował się w środowisku konspiracyjnym, ale sam nie był żołnierzem ruchu oporu. Z dokumentów wynika, że skarżący pomagał oddziałom partyzanckim jako chłopiec, mający wówczas 13-16 lat. Nie służył więc w organizacji niepodległościowej, a jedynie pomagał jej członkom na zasadach "współpracy ludności cywilnej". Ponadto z treści instrukcji gen. K. S. z 4 grudnia 1939 r., wynika wyraźnie, że "członkiem ZWZ może być każdy Polak (każda Polka), nieposzlakowanej czci, poczynając od wieku lat 17-u, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi, oraz złoży przepisaną przysięgę" (Armia Krajowa w dokumentach, Londyn 1970 r., T. 1, str. 12). Złożenie przysięgi wojskowej przez trzynastolatka wydaje się nieprawdopodobne. Podobne stanowisko przy porównywalnym stanie faktycznym zajął Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie w wyroku z dnia 22.03.2000 r. (sygn. akt SA/Sz 675/99). Uznaje bowiem, iż osoby poniżej 17 roku życia mogły pomagać partyzantom jedynie na zasadach "współpracy ludności cywilnej", natomiast nie mogły uczestniczyć czynnie w pełnej działalności partyzanckiej w rozumieniu artykułu 1 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy. Organ orzekający stwierdził, że powyższe stanowisko Kierownika Urzędu zostało zajęte po bardzo wnikliwym przeanalizowaniu materiału dowodowego, zaś szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne znajduje się w decyzji z dnia [...] i [...] Ocena przedstawionych dokumentów pozostała wciąż aktualna, gdyż skarga nie wniosła żadnych nowych elementów, w ocenie organu orzekającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało wskazać, że organ administracji publicznej ma obowiązek czuwania "z urzędu" nad całym postępowaniem dowodowym, będąc w szczególności obowiązany do podejmowania "wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" (art. 7 kpa) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 kpa). W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę zaistnienia (bądź wykluczenia) przesłanek do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z tytułu, o którym mowa w zaskarżonej decyzji. Organ orzekający był też obowiązany do należytego wyjaśnienia i rozważenia okoliczności sprawy, w aspekcie przesłanek, określonych w przepisach powołanej ustawy. Nie można natomiast uznać za zgodną z prawem decyzję wydaną bez wyjaśnienia okoliczności objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie. Postępowanie administracyjne prowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji, powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym okoliczności podnoszonych przez składającego wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7, 77 § l i art. 80 kpa. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i uniemożliwia często prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Postępowanie wszczęte z wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym według zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem konieczne jest prawidłowe i rzetelne stosowanie przepisów proceduralnych, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania, w tym przepisów regulujących postępowanie dowodowe (art. 75-88 kpa). Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty i zeznania świadków - art. 75 § l kpa, przy czym skarżący świadków tych wskazał i wnosił o ich przesłuchanie przez organ orzekający. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę - (art. 86 kpa). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 1990 roku - III ARN 9/90 - oświadczenie składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawione przez nią dokumenty korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Organy administracji państwowej obowiązane są stosować się do zasad przeprowadzenia dowodów określonych w rozdziale 4 działu II Kodeksu postępowania administracyjnego (OSNCP z 1991 roku, z. 10-12, poz. 127). Organ orzekający, w sprawie niniejszej w żaden sposób nie wskazał, w sposób określony w art. 78 § 2 kpa, dlaczego nie uwzględnił żądania skarżącego w przedmiocie przeprowadzenia dowodu ze zgłoszonych świadków, mimo, iż przedmiotem tego dowodu była niewątpliwie okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 kpa). W postępowaniu wyjaśniającym w rozważanej sprawie organ orzekający, mimo posiadania dokumentów i szczegółowych informacji, z naruszeniem art. 7, 77 § l i 80 k.p.a. nie poczynił wyczerpujących ustaleń w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustosunkował się do dowodów, znajdujących się w aktach sprawy i nie wskazał przyczyn, z powodu których odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej. Tym samym uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji daje podstawę do stwierdzenia, że poza rozważaniami organu pozostały okoliczności przedstawione w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący w toku postępowania administracyjnego wskazywał natomiast konkretne okoliczności i składał określone środki dowodowe mające świadczyć, iż mimo młodego wieku, pełnił służbę w ZWZ-AK w podanym okresie. Okoliczności te nie zostały w żaden sposób rozważone przez organ orzekający, który nie uwzględnił żądań dowodowych skarżącego, odmawiając w istocie oceny dowodów, przedłożonych przez stronę. Organ właściwy do spraw kombatantów, ma zatem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), a decyzja tego organu, która zawiera rozstrzygnięcie sprawy oraz uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, powinna odpowiadać wymaganiom stawianym przez przepis art. 107 § 3 kpa, tzn. składać się z uzasadnienia faktycznego i prawnego, odpowiadającego wszystkim okolicznościom faktycznym i prawnym indywidualnie określonej sprawy konkretnego podmiotu. Postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone w sprawie niniejszej oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiadają powyższym standardom prawnym, a nadto nie zostały ustalone bez żadnej wątpliwości, wyżej wymienione okoliczności tej sprawy, ważne dla jej końcowego załatwienia. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku. ls/