II SA/Łd 892/17

Dnia 19 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 roku sprawy ze skargi Ł. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem uchyla zaskarżoną decyzję. LS Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania Ł. M. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak: [...] o uchyleniu z dniem [....] r. decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak: [...] przyznającej Ł. M. prawo do: • zasiłku rodzinnego na dziecko J. M. w wysokości 124 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 października 2017 r., • dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 na dziecko J. M. w wysokości 150 zł w miesiącu wrześniu 2017r, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r., poz.1257, dalej jako : "k.p.a."), w zw. z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. znak: [...] orzekł o uchyleniu z dniem 1 czerwca 2017r. decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak: [...] przyznającej Ł. M. prawo do: • zasiłku rodzinnego na dziecko: J. M. w wysokości 124 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2016r. do dnia 31 października 2017r., • dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 na dziecko: J.M. w wysokości 150 zł w miesiącu wrześniu 2017r. Ł. M. skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do złożenia środka zaskarżenia i pismem z dnia 20 lipca 2017r., z zachowaniem terminu przewidzianego prawem, złożył odwołanie od powyższej decyzji. W treści odwołania wyrażając niezadowolenie z jej wydania podniósł, iż od dnia 14 stycznia 2014 r. J. M. jest na utrzymaniu odwołującego się i wspólnie z mim zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jedyną zmianą jest to, iż strona od dnia 26 stycznia 2017 r., zgodnie z wyrokiem Sądu, przebywa w izolacji penitencjarnej w Areszcie Śledczym w Ł., co w żadnej mierze nie oznacza, iż odwołujący się zaprzestał sprawowania opieki nad synem J. M. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie nie jest spornym, iż Prezydent Miasta Ł. - po rozpatrzeniu wniosku z dnia 24 października 2016r. - decyzją z dnia [...] r. znak: [...] przyznał Ł. M.: • zasiłek rodzinny na dziecko: J. M. w wysokości 124 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2016r. do dnia 31 października 2017r., • dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018 na dziecko: J. M. w wysokości 150 zł w miesiącu wrześniu 2017r. Nie jest również spornym, iż Ł. M. od dnia 26 stycznia 2017r. przebywa w izolacji penitencjarnej w Areszcie Śledczym w Ł., co jednoznacznie wynika z akt sprawy. Przytaczając treść art. 4 oraz 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy podkreślił, iż zasiłek rodzinny przysługuje osobom wskazanym w art. 4 ust. 2 ustawy, pod warunkiem, że opiekują się dziećmi, na które otrzymują zasiłek rodzinny. Mając na względzie cel, na jaki przysługuje zasiłek rodzinny stwierdzić należy zatem, że warunkiem koniecznym do jego pobierania jest sprawowanie opieki nad dzieckiem, na które przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego. Kolegium wyjaśniło nadto, iż zaprzestanie sprawowania opieki w związku z przebywaniem w areszcie śledczym jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (ustaje prawo do zasiłku rodzinnego) i zaistnienie tejże okoliczności w trakcie trwania okresu na jaki zostało ustalone prawo do świadczeń rodzinnych powoduje konieczności weryfikacji tego prawa. Reasumując powyższe organ stwierdził, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, co w konsekwencji stanowi o podjętym w sprawie rozstrzygnięciu. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył Ł. M., wnosząc o wypłatę zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku za okres wskazany w decyzji organu I instancji opiekunowi faktycznemu dziecka, tj. ojcu skarżącego, sprawującemu faktyczną opiekę nad dzieckiem J. M. w okresie pobytu skarżącego w Areszcie Śledczym w Ł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako - "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o uchyleniu z dniem 1 czerwca 2017 r. decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. przyznającej Ł. M. prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko J. M. i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2017/2018. Jako podstawę do działań w powyższym zakresie organ wskazał przepis art. 32 ust. 1 ustawy stanowiący, iż organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Uregulowanie, na które powołały się organy, jako na podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, pozwala zmienić lub uchylić ostateczną decyzję przyznającą prawo do świadczeń - nawet bez zgody osoby uprawnionej - wyłącznie w trzech wypadkach: 1) jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, 2) jeżeli członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo 3) jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W przedmiotowej sprawie uzyskana przez organ I instancji wiadomość, iż skarżący od dnia 26 stycznia 2017 r. przebywa w izolacji penitencjarnej w Areszcie Śledczym w Ł., stała się podstawą do uznania, że ma miejsce pierwszy z wymienionych w przepisie wypadków. Istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy fakt izolacji penitencjarnej skarżącego powoduje zmianę sytuacji rodzinnej i czy ma ona wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych stosownie do wymagań ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu do zmiany sytuacji rodzinnej mającej wpływ na prawo do świadczeń, tak jak wskazuje to przepis art. 32 ust. 1 ustawy, nie doszło. Sąd nie podzielił argumentacji organu, iż zaprzestanie sprawowania opieki nad dzieckiem w związku z przebywaniem w areszcie śledczym jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego (ustaje prawo do zasiłku rodzinnego) i zaistnienie tejże okoliczności w trakcie trwania okresu na jaki zostało ustalone prawo do świadczenia rodzinnego powoduje konieczność weryfikacji tego prawa. Organ błędnie uznał bowiem, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom wskazanym w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pod warunkiem, że opiekują się dziećmi, na które otrzymują zasiłek. Zgodnie z regulacją art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (ust. 1). Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku stosownie do ust. 2 przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. W myśl komentowanego przepisu zasiłek rodzinny ma być przeznaczony na utrzymanie dziecka, a więc wydatkowanie uzyskanej kwoty tego świadczenia ma być nakierowane wyłącznie na uzasadnione potrzeby dziecka. Nie można jednak wyprowadzić wniosku, że świadczenia nie może otrzymać osoba uprawniona, która w istocie nie sprawuje osobistej pieczy nad dzieckiem. Brzmienie art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje wyłącznie na obligatoryjny sposób rozdysponowania uzyskanego świadczenia - pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Oznacza to w praktyce bądź bezpośredni obowiązek spożytkowania otrzymanego zasiłku rodzinnego na potrzeby dziecka, bądź w konkretnej sytuacji przekazania tej kwoty osobie, która faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i ponosi wydatki z tym związane. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje natomiast konsekwencje nieprawidłowego dysponowania uzyskaną kwotą zasiłku rodzinnego, tj. wydatkowania jej niezgodnie z przeznaczeniem lub marnotrawstwa, przewidując w takich sytuacjach przekazanie należnego osobie świadczenia rodzinnego w całości lub w części w formie rzeczowej ( por. Katarzyna Małysa-Sulińska (red.), Anna Kawecka, Joanna Sapeta, Komentarz do art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, LEX). Stosownie do definicji zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy rodzinę tworzą m.in. rodzice i pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do 25 roku życia. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt [...] wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim J. M. powierzono ojcu Ł M., co niewątpliwie przesądza, że w okolicznościach sprawy tworzy on z dzieckiem rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzecznictwie utrwalił się przy tym pogląd, że ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny. W szczególności przepisy ustawy nie przewidują możliwości badania okoliczności faktycznych dotyczących na przykład wspólnego gospodarowania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela poglądy, iż przy stosowaniu przepisów regulujących przyznawanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, istotny jest status prawny osoby wnioskującej, a nie sytuacja faktyczna w jakiej się znajduje (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1128/09, LEX nr 594909, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 627/17, Lex nr 2338299). Dlatego też fakt, że skarżący przebywał okresowo w izolacji penitencjarnej nie miał znaczenia z punktu widzenia jego sytuacji prawnej jako rodzica, w szczególności pozostawał bez wpływu na obowiązek utrzymania małoletniego a tym samym na prawo do omawianych świadczeń rodzinnych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w art. 7 ustawodawca przewidział przypadki, kiedy zasiłek rodzinny nie przysługuje, a żadna ze wskazanych w tym przepisie okoliczności w sprawie nie wystąpiła. Powyższe przesądza o wadliwości rozstrzygnięcia poddanego kontroli. Na marginesie powyższych rozważań dla porządku należy jeszcze wskazać, iż w myśl art. 32 ust. 1c wszczęcie postępowania, o którym mowa w ust. 1b, nie wymaga zawiadomienia strony. A contrario wszczęcie postępowania na niekorzyść strony, takiego zawiadomienia wymaga. Organy natomiast temu obowiązkowi w przedmiotowej sprawie uchybiły. Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ winien zastosować się do powyżej przedstawionej oceny prawnej i stosując właściwą wykładnię prawa materialnego, wydać stosowne rozstrzygniecie. Z przedstawionych przyczyn orzeczono o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. A.B.