II SA/Łd 899/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz radcy prawnego P. C., prowadzącego kancelarię w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu T. R. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 39 ust. 2, art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. – Dz.U. z 2008r., nr 115, poz. 728), Prezydent Miasta Ł. odmówił przyznania T. R. pomocy w formie zasiłku celowego w maju 2010r. na zakup leków. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niepracującą, otrzymującą zasiłek stały z MOPS w wysokości 444 zł oraz okresowy po 20 zł. Korzysta bezpłatnie z trzech posiłków dziennie w Domu Dziennego pobytu. Dodatkowo w styczniu, lutym, marcu, kwietniu i maju otrzymał zasiłki celowe na zakup leków na łączną kwotę 1.062 zł (w tym w maju w wysokości 220 zł na zakup miesięcznej dawki insuliny, który został wypłacony w dniu 7 maja 2010r.). Plan finansowy na 2010r. dla MOPS Filia Ł. – W. określono na kwotę 674.891 zł. Po zabezpieczeniu środków na sprawienie pogrzebów (zadania obligatoryjne), kwota na zasiłki celowe wynosi 574.000 zł (około 47.800 zł miesięcznie). Po pomoc zgłasza się średnio po 200 osób miesięcznie uprawnionych do pomocy celowej. W związku z tym średnia miesięczna wysokość zasiłku celowego może wynieść około 230 zł. W maju T. R. otrzymał już pomoc w formie zasiłku celowego na zakup miesięcznej dawki insuliny w kwocie 220 zł. W dniu 20 maja 2010r. zgłosił się on ponownie po pomoc na zakup leku, na który w dniu 7 maja 2010r. pomoc już otrzymał. W odwołaniu od tej decyzji T. R. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 39 w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niezastosowanie oraz przepisów prawa procesowego – art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu powołał się na swoją trudną sytuację życiową. Wyjaśnił, iż w dniu 7 maja 2010r. otrzymał pomoc w wysokości 220 zł, która to kwota wystarczyła mu na zakup 1 jednostki insuliny A (cena 199 zł). Jest to ilość wystarczająca na 2 tygodnie, a więc w momencie wydawania zaskarżonej decyzji już mu się kończyła. Wnosił wówczas o pomoc na zakup 2 jednostek insuliny, której nie otrzymał. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Ustosunkowując się do argumentacji zawartej w odwołaniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż w maju 2010r. T. R. korzystał już z pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 220 zł. W dniu wydania zaskarżonej decyzji dysponował jeszcze zapasem insuliny, ponieważ zakupiony w dniu 10 maja 2010r. lek – zgodnie z jego twierdzeniem – miał wystarczyć na dwa tygodnie. Nie dysponuje on żadnym własnym dochodem, korzysta z środków finansowych pomocy społecznej. Zgodnie z informacją podaną przez organ pierwszej instancji przyznanie stronie w maju 2010r. kolejnego zasiłku celowego na zakup leków nie mieściło się w możliwościach pomocy społecznej. W skardze na powyższą decyzję T. R. zarzucił, iż jest ona niezgodna z prawem i stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. W piśmie z dnia 19 stycznia 2011r. pełnomocnik skarżącego, w osobie radcy prawnego wyznaczonego z urzędu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1, ust. 3 – 4, art. 8 ust. 1 oraz art. 36 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż nie należy mu się zasiłek celowy na zakup leków, pomimo tego, że spełnia on kryterium dochodowe, a świadczenie mieści się w celach pomocy społecznej. W piśmie tym zawarto również wniosek o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego na zakup leków, co zostało potwierdzone faktem otrzymywania przez niego zasiłku celowego na zakup leków w miesiącach od stycznia do maja 2010r. Odmowa przyznania zasiłku opierała się wyłącznie na braku wystarczających środków na jej przyznanie. Organy administracji pominęły w całości sytuację materialną i zdrowotną skarżącego i nie ustaliły jego całkowitego zapotrzebowania na insulinę. Nie wykazały w pełny sposób ilości środków przeznaczonych na pomoc potrzebującym i sposobu ich redystrybucji w odniesieniu do rocznych i miesięcznych możliwości organu, a zgłaszanych wniosków o udzielenie zasiłków. Posługiwanie się wskaźnikami, odnoszącymi się do średniej wysokości zasiłku celowego i zgłaszanych zapotrzebowań, nie oddaje obiektywnie możliwości finansowych organów administracji. Przyjmując jednak uśrednione wskaźniki, to za pierwsze 5 miesięcy 2010r. skarżący mógłby liczyć na średnią wysokość zasiłku łącznie w wysokości 1150 zł. Tymczasem otrzymał taką pomoc w wysokości 1062 zł. Oznacza to tyle, że mógł uzyskać chociażby częściową refundację zakupionych leków w kwocie 88 zł. Skarżący korzysta z zasiłku stałego, okresowego oraz całodziennego wyżywienia. Korzystanie z zasiłku celowego na zakup leków umożliwia mu zapobieganie skutkom bardzo poważnej choroby, tak aby nie postępowała i nie wymagała jego hospitalizacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż zadaniem sądów administracyjnych jest badanie zgodności z prawem kwestionowanych aktów i czynności (bezczynności) organów administracji publicznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż nie narusza ona prawa. Przede wszystkim należy zwrócić uwagą na to, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i 4 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma zatem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to jedynie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudnych sytuacji życiowych, a nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Artykuł 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej natomiast stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 tego przepisu, stanowiącego podstawę prawną orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "może być przyznany" w treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, oznacza, iż zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej przez organ administracji na podstawie decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (vide: wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007r., I OSK 1464/06 – Lex nr 299415, wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006r., I OSK 777/05 – Lex nr 194414, wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981r., SA 820/81 – Lex 9626). Natomiast, jak wskazano wyżej, kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana przez sąd ogranicza się wyłącznie do zbadania jej zgodności z prawem, a nie jej celowości, czy też słuszności. Natomiast w przypadku decyzji uznaniowej kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy przy jej wydaniu organ administracji nie przekroczył granic uznania, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie i wreszcie, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie, zostało prawidłowo przeprowadzone, w szczególności zaś, czy stan faktyczny został ustalony w prawidłowy sposób. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący z uwagi na swoją trudna sytuację życiową jest osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Z pomocy takiej w formach: zasiłku stałego w wysokości 444 zł miesięcznie, zasiłku okresowego po 20 zł miesięcznie oraz trzech posiłków dziennie - korzysta. Poza sporem pozostaje również sam stan zdrowia skarżącego, w szczególności konieczność przyjmowania przez niego insuliny w związku z cukrzycą, na którą choruje, jak również to, że w styczniu, lutym, marcu, kwietniu, a także maju 2010r. otrzymał on już pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków na łączną kwotę 1.062 zł. Przy czym w dniu 7 maja 2010r. wypłacono już skarżącemu na zakup insuliny kwotę 220 zł. Zaskarżona decyzja została natomiast wydana na skutek kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie mu pomocy w na zakup leków z dnia 20 maja 2010r. Był to zatem drugi wniosek skarżącego o przyznanie mu tej formy pomocy w tym samym okresie ( maj 2010r.). Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] z kolei przekonująco wyjaśnił, że dysponuje ograniczonymi środkami na zasiłki celowe w wysokości około 47.800 zł miesięcznie. Po pomoc w tej formie zgłasza się średnio po 200 osób miesięcznie. W związku z tym średnia, miesięczna wysokość zasiłku celowego może wynieść około 230 zł. W tych okolicznościach, mając na względzie w szczególności to, że w miesiącu maju 2010r. skarżący skorzystał już z pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 220 zł, która właściwie wyczerpała możliwości jej przyznania w tym miesiącu przez organ administracji, stwierdzić należy, że decyzja z dnia [...], wydana na skutek jego kolejnego wniosku, nie przekroczyła granic uznania administracyjnego, gdyż nie został on gorzej potraktowany niż inni podopieczni. W świetle tych uwag, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). A.D.