II SA/Łd 906/04

Dnia 7 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.), Asesor WSA Ewa Alberciak, Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2005 roku sprawy ze skargi K.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. II SA/Łd 906/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...], powołując się na art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz na art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił K.W. przyznania świadczenia pieniężnego. W lakonicznym uzasadnieniu stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni doznała prześladowań w okresie czasu wskazanym we wniosku, jednakże nieobjętych przepisami powyższej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K.W. stwierdziła, że podlegała represjom określonym w ustawie i powinna mieć przyznane świadczenie pieniężne. Wyjaśniła, że urodziła się w niemieckiej niewoli w miejscowości V., dokąd deportowano jej matkę na roboty przymusowe. Zaraz po urodzeniu została oddzielona od matki i umieszczona w obozie (szpitalu) dla dzieci do lat pięciu w miejscowości U., gdzie testowano na niemowlętach szczepionki i leki. Później została przez matkę wykupiona z obozu i do końca wojny przebywała z nią na robotach. Decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Kierownik UdSKiOR utrzymał własną decyzję z dnia [...]. Stwierdził, że pojęcie represji w rozumieniu w/w ustawy z dnia 31 maja 1996 r. określone zostało w art. 2 pkt 2 lit a ustawy. Stosownie do tej regulacji, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni urodziła się w czasie deportacji jej matki na teren III Rzeszy. Nie został więc w stosunku do niej spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej. W skardze na powyższą decyzję K.W. zarzuciła Kierownikowi UdSKiOR błędne przyjęcie, że nie podlegała represjom określonym w ustawie. Represje te polegały na oddzieleniu od matki, krótko po urodzeniu i umieszczeniu w obozie. W odpowiedzi na skargę Kierownik UdSKiOR podtrzymał swoje stanowisko. Przyznał, że skarżąca urodziła się w dniu 24 marca 1944r. w miejscowości V. podczas pobytu jej rodziców na robotach przymusowych. Jednakże urodzenie się i pobyt wraz z rodzicami na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu ustawy, a zatem świadczenie z tego tytułu nie mogło być przyznane. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ust. 1 w/w ustawy z dnia 31 maja 1996 r. osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium RP, przysługuje świadczenie pieniężne obliczane jako ułamek przeciętnego wynagrodzenia i waloryzowane według zasad określonych w art. 3 tej ustawy. W art. 2 ustawy określono, że represją w jej rozumieniu jest : 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Na tle stosowania powyższych unormowań w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ujawniły się pewne rozbieżności. W szczególności dotyczyły one możliwości przyznawania świadczeń określonych ustawą osobom, które deportowane zostały jako dzieci i w związku z tym z racji wieku nie były zdolne do świadczenia pracy. W kwestii tej zarysowały się dwa stanowiska. Według pierwszego, sama deportacja nie uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, bowiem niezbędnym warunkiem było też wykonywanie pracy przymusowej (zob. np. wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., V SA 239/99, LEX nr 50021). Konsekwencją takiej interpretacji powyższych unormowań jest wniosek, że osobom, które przebywały w miejscu deportowania rodziców, bowiem zostały z nimi wywiezione jako małe dzieci i z racji wieku nie były zdolne do pracy nie przysługuje świadczenie pieniężne. Według drugiego stanowiska, faktyczne świadczenie pracy przymusowej nie jest warunkiem koniecznym uznania, że dana osoba podlegała represjom określonym w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Przepis ten takiego warunku nie przewiduje. Konieczne jest natomiast ustalenie, że dana osoba została wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, choćby z różnych przyczyn pracy przymusowej nie wykonywała. Na poparcie takiej wykładni przepisu powoływano brzmienie art. 2 ustawy i wskazywano, że definicja represji w rozumieniu ustawy określona została w tym właśnie przepisie. Wskazywano też, że art. 3, który traktuje o czasie trwania pracy przymusowej, wprowadza jedynie kryterium obliczania wysokości świadczenia pieniężnego. Zatem w przypadku deportowanego z rodzicami małego dziecka, niezdolnego do pracy ze względu na wiek, kryterium obliczenia świadczenia jest czas pobytu dziecka w miejscu deportacji (zob. wyrok NSA z dnia 16 maja 2002 r., V SA 2633/01, LEX nr 81826, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2001 r., V SA 987/01, LEX nr 84353, wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2001 r., V SA 921/00, LEX nr 79627, wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99, OSNP 2000/20/736. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela ten drugi kierunek wykładni art. 2 pkt 2 lit. a ustawy i prezentowane w w/w wyrokach argumenty. Wobec tego należy stwierdzić, że sam wiek dziecka małoletniego wywiezionego razem z rodzicami deportowanymi do pracy przymusowej nie wyklucza uznania, iż dziecko to podlegało represjom w rozumieniu ustawy. Po pierwsze bowiem jest faktem historycznie znanym i udokumentowanym, że małoletnie dzieci były zmuszane przez okupantów do pracy, a po drugie, co podkreślono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r., III RN 120/02, nie sposób racjonalnie zakładać, że cel wywiezienia dziecka razem z rodzicami deportowanymi do pracy przymusowej był inny niż w stosunku do rodziców. Mając na uwadze powyższe argumenty należy stanąć na stanowisku, że deportowanym w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy jest także osoba, która urodziła się w miejscu deportowania swej matki, wywiezionej na roboty przymusowe, o ile przebywała w miejscu deportacji w okresie wojny w latach 1939-1945 przez okres co najmniej 6 miesięcy. Za takim stanowiskiem przemawiają następujące argumenty: - warunkiem zastosowania tego przepisu nie jest faktyczne wykonywanie pracy przymusowej przez osobę deportowaną do pracy, nie mają też znaczenia przyczyny niewykonywania pracy przymusowej, może to być faktyczna niezdolność do pracy powodowana wiekiem dziecka, - sytuacja dziecka, które urodziło się w miejscu deportacji matki jest taka sama, jak sytuacja dziecka wywiezionego razem z rodzicami na roboty przymusowe. Dzieci takie podlegały takim samym uciążliwościom i niebezpieczeństwom związanym z faktem "przebywania na deportacji", a zatem zasady równego traktowania osób znajdujących się w takiej samej sytuacji nakazują uznać, że dziecko urodzone przez kobietę deportowaną podlega przepisom w/w ustawy z dnia 31 maja 1996 r., - biorąc pod uwagę cele przedmiotowej ustawy - częściowe zrekompensowanie przez państwo polskie cierpień doznanych w czasie wojny przez własnych obywateli na skutek określonych w ustawie represji, ze strony okupantów - należy przyjąć, że istotą deportacji określonej w art. 2 pkt 2 lit. a było zmuszenie do przebywania poza granicami ojczyzny, w celu świadczenia, choćby w przyszłości, pracy przymusowej, a zatem represja taka dotykała także dzieci, które urodziły się w miejscu deportacji ich rodziców. Nie ma więc znaczenia, że dzieci te nie były, w odróżnieniu od swych rodziców, przewożone z kraju do Rzeszy lub na tereny przez nią okupowane. Stanowisko takie, będące kontynuacją linii orzecznictwa zmierzającej do uwzględnienia wykładni celowościowej art. 1 i 2 przedmiotowej ustawy, zajęte zostało ostatnio w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r., OSK 135/04, ONSA 1(4)2005. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela to stanowisko i zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku argumenty. W związku z powyższym należy stwierdzić, że Kierownik UdSKiOR naruszył art. 2 pkt 2 lit a ustawy przez błędną wykładnię. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, bowiem odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pieniężnego organ powoływał się tylko na fakt jej urodzenia w miejscu deportacji rodziców. Z uwagi na powyższe należało uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), a na podstawie art. 200 tej ustawy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania. Mając na względzie fakt, że przyczyną uwzględnienia skargi było naruszenie prawa materialnego przez wadliwą interpretację i zastosowanie, Sąd objął wyrokiem poza decyzją zaskarżoną także wcześniejszą decyzję Kierownika UdSKiOR wydaną w tej sprawie, stosując w tym zakresie art. 135 cyt. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.