II SA/Łd 911/13

Dnia 22 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2013 roku sprawy ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. znak: [...] z dnia [...]. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku C. C. o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 5 października 2012 r. (ponowionym w dniu 15 stycznia 2013 r.) C. C. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o rozłożenie jego zadłużenia z tytułu wypłaconej J. C. zaliczki alimentacyjnej w kwocie 6.373,50 zł na raty po 50 zł miesięcznie. Zwrócił się także o wstrzymanie egzekucji komorniczej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Z., działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w tej sprawie. Organ stwierdził, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem C. C. jest dłużnikiem alimentacyjnym z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych realizowanych na podstawie nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. "Powyższa ustawa została uchylona ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która nie wprowadziła możliwości rozłożenia na raty długu powstałego z tytułu wypłacania na rzecz uprawnionych zaliczek alimentacyjnych." Brak jest zatem podstawy prawnej, na mocy której organ mógłby rozłożyć zadłużenie na raty. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W sprawie mają zatem zastosowanie stare przepisy. Zgodnie z art. 16 starej ustawy, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Organ stwierdził, że z treści tego przepisu wynika wyłącznie prawo do umorzenia zadłużenia, co skutkuje brakiem możliwości rozłożenia należności na raty. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł C. C., który oświadczył, że co miesiąc dokonuje wpłat na konto MOPS, a mimo to Ośrodek nie chce "zdjąć komornika i prowadzi egzekucję". Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzieliło w całości ustalenia i rozważania organu I instancji podkreślając, że C.C. jest dłużnikiem alimentacyjnym z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a ustawa ta nie przewiduje możliwości rozłożenia spłaty zadłużenia na raty. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wniósł C.C., powielając argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, ale nie z przyczyn w niej wskazanych. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. o umorzeniu postępowania w sprawie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 105 § 1 k.p.a. W myśl przywołanego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. zachodzi, gdy brak jest jednego z elementów stosunku materialnoprawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Może mieć ona charakter podmiotowy lub przedmiotowy. Pierwszy z przypadków zachodzi wtedy, gdy z żądaniem występuje podmiot, któremu nie służy przymiot strony w postępowaniu, drugi - gdy sprawa nie ma charakteru administracyjnego, albo gdy nastąpiło przedawnienie żądania lub gdy brak jest przedmiotu żądania. Bezprzedmiotowym może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Umorzenie postępowania w przypadku bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, zaś decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. W przedmiotowej sprawie organy uznały, że powodem bezprzedmiotowości postępowania jest brak podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Powołały treść art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), wedle którego sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. A przepisy dotychczasowe nie przewidywały możliwości rozłożenia spłaty na raty. Artykuł 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86 poz. 732 ze zm.) przewidywał, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę nie podziela stanowiska organów administracji, iż w sprawie znajduje zastosowanie art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zaliczki alimentacyjne, z tytułu których skarżący stał się dłużnikiem, były wypłacane na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Rację przyznać trzeba organom, że powołany art. 41 nowej ustawy ma charakter przepisu przejściowego, jednakże w ocenie Sądu nie odnosi się do należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" oznacza, że chodzi tu o postępowanie rozpoznawcze prowadzone stricte w sprawach o zaliczki alimentacyjne, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Przepis ten nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący np. sprawy dotyczące należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy, jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas uczyniłby to w taki sposób jak w kolejnych przepisach przejściowych. Bowiem reguły intertemporalne zawarte zostały również w przepisach art. 42 i 43 tej ustawy. Pierwszy z nich, w ust. 2 stanowi, że sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych, zgodnie zaś z art. 43 ust. 1 egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. Powołane przepisy wskazują zatem do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, a mianowicie są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawy egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Podobne stanowisko, które tutejszy Sąd w pełni podziela, zajął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach I OSK 31/11 (wyrok z dnia 14 kwietnia 2011 r.) i I OSK 618/12 (wyrok z dnia 2 października 2012 r.). Zdaniem składu rozpoznającego przedmiotową sprawę w przepisach art. 41, art. 42, art. 43, wśród wymienionych tam rodzajów spraw, nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, stąd też nie stosuje się do nich przepisu przejściowego - art. 41 ustawy, a tym samym przepisów dotychczasowych. Zastosowanie znajdują zatem aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie przedmiotem inicjującym postępowanie administracyjne jest wniosek dłużnika o rozłożenie na raty należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (nie sprawa o zaliczkę alimentacyjną), a zastosowanie znajduje nowa ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to możliwości rozpatrzenia wniosku dotyczącego rozłożenia tej należności na raty poszukiwać należy właśnie w tym akcie prawnym. Przepisy obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 września 2007 r. przewidują możliwość rozłożenia na raty wspomnianej należności w art. 30 ust. 2. Dokonana analiza przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie wskazuje zatem, że organy niezasadnie uznały, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy i błędnie umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. m.ch.