II SA/Łd 912/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. znak: [...] Starosta [...]na podstawie art. 136 ust. 3 i nast., art. 216, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił J. B. zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako części działek o numerach 29/3, 31/6, 31/7, 31/8, 31/9. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż postępowanie wszczęte zostało na wniosek J. B., do którego przyłączyli się M. B., J. G., I. R., A.B. i M. B. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż aktem notarialnym z dnia [...]r. współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości T. B., I. R., M. B., J. G. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa – A, w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, część nieruchomości położonej przy ul. A [...], oznaczonej nr 14/2 oraz całą działkę 14/1. Organ podniósł, iż T. B. nie żyje, natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w A. z dnia [...]r. spadek po T. B. nabyli M. T. B., A. J. B. oraz J. B. po 1/3 części każde z nich. M. B. złożyła oświadczenie, iż zrzeka się roszczenia o zwrot na rzecz brata J. B. Starosta wskazał, iż obecnie w skład wykupionej nieruchomości wchodzą działki o ewidencyjnych numerach 30/15, 30/14, 30/20, 30/9, 30/19, 30/21, 30/22, 30/16, 30/13, część działki 31/6, część działki 31/7, część działki 31/8, część działki 31/9, część działki 29/3. Podkreślił, iż niniejsza decyzja dotyczy działek o numerach 29/3, 31/6, 31/7, 31/8, 31/9, gdyż w odniesieniu do pozostałych zostanie wydane odrębne rozstrzygnięcie. Wyjaśniając stan prawny tych działek Starosta ustalił, iż : - działka 29/3 oddana została w użytkowanie wieczyste I. M. i M. B.-M. aktem notarialnym z dnia [...]r., obecnie stanowi własność Spółki z o.o. B i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej; - działka 31/6 oddana została w użytkowanie wieczyste P. i Z. małżonkom Z. aktem notarialnym z [...]r. i obecnie stanowi własność Wytwórni C spółka jawna L. W., L. W.-B.; - działka 31/7 oddana została w użytkowanie wieczyste W. i K. małżonkom Ś., aktem notarialnym z dnia [...]r., obecnie stanowi własność H. W. w 1/3 części, Wytwórni C w 2/3 części i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej; - działka 31/8 oddana została w użytkowanie wieczyste K. i D. małżonkom J. aktem notarialnym z dnia [...]r. i obecnie stanowi własność A. i G. małżonków B. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej; - działka 31/9 oddana została w użytkowanie wieczyste J. i E. małżonkom W. i obecnie stanowi ich własność i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przechodząc do ustalenia podstaw prawnych roszczenia o zwrot Starosta przywołał treść art. 136, art. 137 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaznaczył, iż stosownie do art. 229 ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ustawy, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Podkreślił, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie to uregulowanie, gdyż działki, których dotyczy niniejsza decyzja zostały oddane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym w 1985 roku i w tym też roku prawa te zostały ujawnione w księgach wieczystych. Prawa te powstały zatem przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998r. Reasumując, Starosta, opierając się na potwierdzonym stanowisku sądów administracyjnych, wskazał, iż wobec zaistnienia negatywnej przesłanki do zwrotu nieruchomości, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje okoliczność, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, czy też nie, stosownie do art. 137 ustawy. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji złożył J. G., wskazując na naruszenie art. 136, art. 137 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu odwołujący wywiódł, iż przepis art. 136 ust. 1 w/w ustawy nakłada kategoryczny zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny, niż w decyzji o wywłaszczeniu, cel, jeśli nie zostaną spełnione określone przesłanki. Dokonanie obrotu nieruchomością, do której prawo zwrotu zostało zastrzeżone w ustawie jej byłemu właścicielowi, bądź jego spadkobiercom, bez ich zgody, jest działaniem niezgodnym z prawem, naruszającym chronione prawem interesy wywłaszczonego. Decyzją z dnia [...]r. znak: [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r. Wskazując na zasadność wydanej decyzji organ odwoławczy przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania i ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji. Przechodząc do istoty sprawy wskazał, iż organ I instancji podjął czynności zmierzające do przywrócenia władania przedmiotowymi nieruchomości przez Gminę Ł., ponieważ pismem z dnia 21 stycznia 2009r. Starosta [...] wystąpił do Prezydenta Miasta Ł. z prośbą o rozważenie możliwości przywrócenia władania nieruchomością – działki nr 30/15, części działki 29/11, działki 30/19, 30/20, 30/22 - przez Gminę Ł. W odpowiedzi Prezydent poinformował, iż nie ma możliwości przywrócenia władania w stosunku do działek nr 30/20, 30/22, ponieważ nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Kolejnym pismem z dnia 21 stycznia 2009r. organ I instancji zwrócił się do J. i E. W. z prośbą o rozważenie możliwości przywrócenia władania działką nr 30/22 przez Gminę Ł., jednakże w odpowiedzi państwo W. nie wyrazili woli dobrowolnego przywrócenia własności działki 30/22 i części działki 31/9. Z podobnym pismem organ wystąpił do Spółki C z zapytaniem o możliwość przywrócenia władania działką nr 30/20. Spółka poinformowała, iż takiej możliwości nie ma, gdyż nieruchomość stanowi majątek spółki niezbędny do jej funkcjonowania. Reasumując, Wojewoda powtórzył za organem I instancji wyliczenie podmiotów, którym obecnie przysługuje prawo własności przedmiotowych nieruchomości i wskazał, powołując się na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wykształcone na jego tle orzecznictwo sądowe, iż nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie spornych nieruchomości wobec zaistnienia negatywnej przesłanki, o której mowa wprost w art. 229 ustawy. W terminie prawem przewidzianym J. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, formułując zarzut niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji, w szczególności z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy Wojewodzie [...] do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 16 listopada 2010r. uczestnik postępowania Gmina-Miasto Ł. przyłączyła się do stanowiska i argumentacji Wojewody [...], wnosząc o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 19 listopada 2010r. uczestnik postępowania J. G. przyłączył się do zarzutów i wniosków skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Badając legalność zaskarżonej decyzji Wojewody [...] w tak zakreślonych granicach sąd doszedł do wniosku, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Istotą sprawy jest rozstrzygnięcie, czy w ustalonym przez organ stanie faktycznym i prawnym, w szczególności w świetle przesłanek określonych w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603) organ zasadnie odmówił skarżącemu zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako części działek o numerach 29/3, 31/6, 31/7, 31/8, 31/9. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż podstawę wniosku strony skarżącej, jak i pozostałych współwłaścicieli, którzy się do niego przyłączyli, stanowił przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z jego treścią poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ustawy. Przytoczone uregulowanie prawne stanowi swego rodzaju zasadę, od której ustawodawca przewidział wyjątek, wskazując w art. 229 wyżej powołanej ustawy, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Na bazie przytoczonego uregulowania prawnego zarówno doktryna, jak i orzecznictwo, wypracowały jednolite stanowisko, iż jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 roku rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy ( por. np. wyrok WSA z dnia 29 lipca 2008r., II SA/Kr 520/07, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 565988; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2007r., I OSK 386/06, niepubl., dostępny Lex nr 290617). Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, określający przypadki kiedy dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Dla byłych właścicieli lub spadkobierców stanowi jednocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, od której ustawodawca nie przewidział wyjątków. Istotne jest, iż omawiane uregulowanie prawne nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego. Istotny jest bowiem sam fakt ustanowienia prawa i wpisania go do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy. Z punktu widzenia tego przepisu obojętne jest, czy prawo to powstało ex lege, na mocy decyzji administracyjnej, czy umowy cywilnoprawnej - ważne jest jedynie, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, prawo takie powinna posiadać osoba trzecia. Na uwagę zasługuje również okoliczność, iż w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2009r., I OSK 648/08, niepubl., dostępny Lex nr 552324; wyrok NSA z dnia 15 maja 2009r., I OSK 722/08, publ. Wspólnota 2009/30/27). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie składu orzekającego, w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ administracji zasadnie odmówił zwrotu wyszczególnionych we wniosku skarżącego nieruchomości. Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 229 powołanej ustawy nie pozwala organowi na odmienne rozstrzygnięcie i nie dopuszcza działania w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, iż niekwestionowane przez skarżącego ustalenie, iż wszystkie wywłaszczone nieruchomości zostały w 1985 roku oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz osób fizycznych, zatem przed dniem 1 stycznia 1998r., tj. wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, i prawo tych podmiotów ujawnione zostało w księgach wieczystych, czyni niedopuszczalnym orzeczenie o zwrocie przedmiotowych nieruchomości na rzecz skarżącego, jak również pozostałych spadkobierców byłych właścicieli. W ocenie Sądu podzielić należy także stanowisko wypracowane w orzecznictwie, iż organy państwowe dokonujące wywłaszczenia, powinny liczyć się z ewentualnością zwrotu nieruchomości w razie, gdy odpadnie cel wywłaszczenia, i dokładać staranności, aby zadośćuczynić roszczeniu byłego właściciela. Obowiązek ten nie wyczerpuje się w zrealizowaniu powinności zwrotu nieruchomości zbędnej na potrzeby określone w wywłaszczeniu, ale obejmuje także podejmowanie czynności zmierzających do skutecznego zapobieżenia aktom zadysponowania taką nieruchomością, które na podstawie art. 229 w/w ustawy prowadziły w rezultacie do utraty roszczenia o jej zwrot. Z kolei w sytuacji, gdy do takiego zadysponowania już doszło, organ obowiązany jest podjąć działania zmierzające do odzyskania faktycznego władztwa nad taką nieruchomością (por. wyrok SN z dnia 12 sierpnia 2009r., IV CSK 187/09, niepubl., dostępny w Lex nr 529690; wyrok WSA z dnia 29 stycznia 2009r., II SA/Kr 1233/08, niepubl., dostępny w Lex nr 531023). Lektura akt administracyjnych niniejszej sprawy nie pozostawia wątpliwości, iż organ administracji występował do aktualnych właścicieli przedmiotowych nieruchomości z prośbą o rozważenie możliwości przywrócenia władania poszczególnymi działkami. Jednakże w pisemnych odpowiedziach żaden z obecnych właścicieli nie przychylił się do prośby organu. Organ administracji nie ma natomiast prawnej możliwości nałożenia na nowych właścicieli obowiązku zwrotu przedmiotowych nieruchomości, może wystąpić jedynie z propozycją, której właściciele nie muszą przyjąć, jak to uczynili to w niniejszej sprawie. Dla spadkobierców byłych właścicieli tych nieruchomości oznacza to, iż nie mogą liczyć na ich zwrot wobec zaistnienia negatywnej przesłanki, o której mowa wprost w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Reasumując powyższe, stwierdzić należy, iż zbycie wywłaszczonych nieruchomości na rzecz osób trzecich, z pominięciem prawa pierwszeństwa byłych właścicieli, nie czyni nieważnym takiego zbycia. Byli właściciele lub ich następcy prawni nie mogą zatem oczekiwać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Mogą natomiast żądać odszkodowania za szkody, które zostały im wyrządzone na skutek naruszenia ich prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeśli stała się zbędna na cel wywłaszczenia (por. wyrok SN z dnia 21 czerwca 2007r., IV CSK 81/07, publ. Biul.SN 2007/12/11, M.Prawn. 2007/14/765, dostępny w Lex nr 274567). W świetle powyższego, w ocenie Sądu, organy prowadzące postępowanie administracyjne prawidłowo przyjęły, iż stan prawny nieruchomości, o których zwrot występował skarżący, czyni niedopuszczalnym orzeczenie o ich zwrocie. Z tych wszystkich względów uznać należy, iż organy obu instancji odmawiając skarżącemu zwrotu nieruchomości, prawa nie naruszyły, w związku z czym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi. ar