II SA/Łd 914/12

Dnia 6 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania W. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta Ł. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia [...], znak: [...], orzekającej o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. Organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] znak: [...] Dyrektor MOPS w Ł. orzekł o obowiązku zwrotu przez W. M. należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione: J. M. i T. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 5 250,13 zł wraz z odsetkami. Decyzja ta stała się ostateczna. Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2012 r. W. M. wystąpił do MOPS w Ł. o umorzenie swojego zadłużenia wynikającego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 5 250,13 zł. w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. wskazując, ze nie pracuje i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki z którą wspólnie zamieszkuje. Decyzją z dnia [...], znak: [...] Dyrektor MOPS w Ł., działając na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił W. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5 250,13 zł wraz z odsetkami. W wyniku wniesionego przez stronę odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] nr [...], uchyliło w całości decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadnieniem dla tej decyzji była konieczność ustalenia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także naruszenie przepisów postępowania, które pozostawały w bezpośrednim związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy w oparciu o art. 30 ust. 2 tej ustawy. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, przywołaną wyżej decyzją z dnia [...] Dyrektor MOPS w Ł., w oparciu o art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił W. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: J. M. i T. M. w kwocie 5 250,13 zł, która po uwzględnieniu spłat na dzień [...] wynosi 3 373,99 zł oraz ustawowe odsetki w kwocie 725,13 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odwołując się do przepisów prawa, wskazanych w podstawie prawnej rozstrzygnięcia i ustalonego stanu faktycznego wskazał, że okoliczność braku stałego zatrudnienia jest sytuacją przejściową i nie może być uznana za wyjątkową, uzasadniającą zastosowanie wnioskowanej ulgi. Podobnie należy ocenić sytuację zdrowotną tym bardziej, że na te okoliczność nie została przedstawiona stosowna dokumentacja. Zdaniem tegoż organu w podobnej sytuacji pozostaje wiele osób, co nie zwalnia ich z obowiązku łożenia na utrzymanie dzieci. W. M. wniósł odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., wnosząc o dokładne sprawdzenie i przeanalizowanie, czy w jego sprawie nie będzie miał zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r., ponieważ od początku wpłaca alimenty do komornika. Podtrzymał również wcześniej podnoszone argumenty dotyczące wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego w okresie, kiedy posiadał stałe zatrudnienie, wskazując również na konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie tylko u dłużnika, ale również u wierzycieli w celu sprawdzenia, czy pozostają oni w niedostatku, skoro matka dzieci posiada duży majątek Wspomnianą na wstępie decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, odwołując się do treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaakcentował uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, oczywiście po prawidłowym, szczegółowym zbadaniu i poddaniu analizie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Następnie Kolegium podniosło, iż z akt sprawy wynika, że wnioskodawca ma 40 lat, jest rozwiedziony, mieszka z matką i pozostaje aktualnie na jej utrzymaniu. Nie posiada on również żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani też przedmiotów wartościowych. Dochodem matki wnioskodawcy – T. M. jest emerytura w wysokości 733, 97 zł, z której dokonuje bieżących wydatków w kwocie 364 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest z wykształcenia technikiem rolnikiem. W dniu 4 lipca 2011 r. stracił pracę, następnie pobierał z PUP w Ł. zasiek dla bezrobotnych, a od stycznia 2012 r. pozostaje bez prawa do zasiłku i ma trudności ze znalezieniem pracy. W 2007 r. przebył operację przepukliny i od tej pory nie może ciężko pracować, bo odczuwa dolegliwości. Jest on zobowiązany ugodą sadową do płacenia alimentów na dwoje dzieci po 250 zł miesięczne. Z nałożonego obowiązku nie wywiązywał się w całości, wobec czego zastępczo wypłatę świadczeń przejął organ właściwy wierzyciela tj. MOPS w Ł., przyznając dzieciom: J. M. i T. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] znak: [...] należność główna dłużnika została ustalona na kwotę 5 250,13 zł, jednakże w dacie orzekania przez organ I instancji kwota ta uległa zmniejszeniu na skutek wpłat dokonywanych przez dłużnika i obecnie wynosi 3 373,99 zł. Analizując tak ustalony stan faktyczny, Kolegium doszło do przekonania, że należy podzielić stanowisko organu I instancji, że sytuacja dochodowa oraz rodzinna wnioskodawcy rozpatrywana w kontekście przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 7 K.p.a. nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako że nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające zwrot należności. Zdaniem organu, szczególne sytuacje to okoliczności wyjątkowe, losowe, których dłużnik nie może sam pokonać, przy wykorzystaniu własnych możliwości i zasobów. Sam fakt przejściowego braku zatrudnienia w zestawieniu z charakterem zobowiązania alimentacyjnego wobec dzieci, jest niewystarczający do umorzenia długu. Występująca okoliczność nie ma charakteru trwałego, której strona nie może z przyczyn obiektywnych pokonać, lecz ma charakter tymczasowy, przemijający. Nie można bowiem przyjąć, że dłużnik, który jest w wieku największej aktywności zawodowej oraz posiada średnie wykształcenie rolnicze, nie będzie mógł podjąć pracy zarobkowej. Odwołując się do orzecznictwa sądowo administracyjnego, organ wskazał dalej, że brak dochodu nie jest jedynym wyznacznikiem zastosowania wobec dłużnika najdalej idącej ulgi w postaci umorzenia, gdyż istotne są również inne szczególne okoliczności takie jak nagłe wypadki losowe, długotrwała choroba w rodzinie lub niepełnosprawność, wymagające dodatkowych nakładów finansowych. Na ocenę sytuacji dochodowej składa się również stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu, jak również i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług. Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie również stan zdrowia wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia należności, albowiem zgłaszane przez niego dolegliwości, choć uciążliwe i być może powodujące ograniczenia ciężkiej pracy nie stanowią bezpośredniej przeszkody do podjęcia zatrudnienia. W rodzinie nie ma zaś żadnych nadzwyczajnych sytuacji, których dłużnik z powodów obiektywnych nie mógłby przezwyciężyć. Dopóki istnieją niewykorzystane możliwości wyegzekwowania należności, polegające na możliwości uzyskiwania jakichkolwiek środków finansowych, dopóty ich umorzenie przed wyczerpaniem tych możliwości byłoby nieuzasadnione. Organ zaznaczył również, że w przypadku decyzji uznaniowych, organ administracji zobowiązany jest wyważyć zarówno słuszny interes obywatela ale i również interes społeczny. Niewątpliwie umorzenie należności leży w interesie wnioskodawcy. Z kolei niedochodzenie przez organ zwrotu należności alimentacyjnych narusza z zasady interes publiczny i to zarówno interes fiskalny państwa jak i wartości wspólne dla całego społeczeństwa. Zdaniem organu nie można zapomnieć o istocie zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego mają charakter obligatoryjny, a zobowiązany powinien mieć świadomość konsekwencji wynikających z uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Odnosząc się do wniosku strony o zbadanie sytuacji materialnej wierzycieli organ wskazał, że w toku postępowania zmierzającego do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, organ nie bada sytuacji wierzycieli, gdyż ich sytuacja materialna nie ma jakiegokolwiek wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Przepis art. 30 ust. 2 przywoływanej ustawy, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia odwołuje się wyłącznie do sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, nie zaś wierzyciela. Natomiast podnoszona przez dłużnika okolicznośc związana z częściowym regulowaniem alimentów może mieć znaczenie przy rozpatrywaniu ulgi w spłacie w trybie art. 30 ust. 1 ustawy z tym, że wówczas do rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie właściwy jest inny organ, bo organ właściwy dłużnika nie zaś wierzyciela jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Jak wynika to z akt sprawy wniosek dłużnika w trybie art. 30 ust. 1 ustawy został przekazany do rozpatrzenia organowi dłużnika. Dalej Kolegium pouczyło wnioskodawcę, że odmowa umorzenia należności alimentacyjnych nie przekreśla możliwości uwzględnienia podobnego wniosku w przyszłości, nadto dłużnik może ubiegać się o odroczenie terminu spłaty lub o rozłożenie należności na raty. Ponieważ jednak w przedmiotowej sprawie wniosek dotyczył jedynie umorzenia, dlatego też w takim zakresie został rozpoznany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W. M. wniósł o uchylenie wyżej wymienionej decyzji a w przypadku nieuwzględnienia jego żądania domagał się rozłożenia należności na raty. W uzasadnieniu skargi powtórzył dotychczas przywoływane argumenty dotyczące trudnej sytuacji materialnej i faktu uiszczania należności alimentacyjnych u komornika, co uzasadnia zastosowanie art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do wniosku o zastosowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ wskazał, że w tymże zakresie, wyniku złożenia odwołania od rozstrzygnięcia pierwszo instancyjnego Kierownika GOPS w C. tj. organu właściwego dłużnika, sprawa jest obecnie w toku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji Sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd nie przejmuje natomiast sprawy do jej merytorycznego rozstrzygnięcia, dlatego też nie mógł podlegać rozpoznaniu i uwzględnieniu alternatywny wniosek zawarty w skardze, a dotyczący rozłożenia należności na raty. W tym zakresie strona winna zwrócić się z wnioskiem do właściwego organu, stosownie zresztą do pouczenia zawartego w treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Sąd, badając w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych: J. M. i T. M. Podstawę materialno-prawną podjętej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Jak słusznie wskazał to organ, zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 2 tejże wymienionej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności labo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Istotny, z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia jak i procedowania organu, jest zapis zawarty w cytowanym przepisie art. 30 ust. 2, iż " organ może umorzyć należności" co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza, jak wskazuje orzecznictwo, całkowitej dowolności, co podkreślało również Kolegium w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Do tego typu decyzji, jak słusznie podnosił organ, zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Oznacza to, iż organy administracji publicznej obowiązane są, w szczególności w odniesieniu do decyzji uznaniowych, do przestrzegania wszystkich zasad postępowania administracyjnego, które są następstwem zasady określonej w art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 1981r., sygn. akt SA 234/81, publ. ONSA 1981/1/23; wyrok NSA z dnia 21 lipca 1998r., sygn. akt II SA 506/98, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, LEX nr 41383). Zdaniem sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ rozważył wszelkie istotne okoliczności także te, wskazywane przez stronę, dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego z punktu widzenia zarówno interesu strony jak i interesu społecznego. Organ wskazał, że obiektywnie sytuacja materialna W. M. jest obecnie trudna, jako że pozostaje on bez pracy na utrzymaniu matki emerytki, nie posiadając również innego majątku. Niewątpliwie jednak z uwagi na wiek, wykształcenie i sytuację osobistą skarżącego nie można, jak słusznie przyjął to organ, uznać za stan stały jego aktualnej sytuacji. Obecna trudna sytuacja mająca charakter przejściowy, nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Zważyć przy tym należy bowiem, że również przepisy Kodeksu rodzinnego, regulujące obowiązek alimentacyjny wobec dzieci odwołują się do możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego (art. 135 § 1 K.r.o.), nie zaś do jego aktualnej sytuacji. Nadto, co słusznie akcentował organ, z punktu widzenia ochrony interesu społecznego, nie można premiować (poprzez umorzenie należności) niezgodnych z prawem zachowań, które doprowadzają do powstania zadłużenia wobec własnych dzieci i państwa, a więc w konsekwencji obciążających społeczeństwo. Wskazana przez organ argumentacja w pełni znajduje oparcie w judykaturze. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje, że umorzenie należności, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma żadnego wpływu i tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności o charakterze alimentacyjnym. Nie jest zaś taką sytuacją okresowe pozostawanie bez pracy. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy w jakimkolwiek zakresie. Zdaniem sądu, kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie prawa nie narusza, a wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. Organ orzekający w sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., sygn. akt SA 810/81, publ. ONSA 1981/1/4.). Odnosząc się do argumentów ponoszonych przez skarżącego, organ słusznie wskazał, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie ma żadnego znaczenia sytuacja materialna matki wierzycieli alimentacyjnych, jako że nie jest to przesłanka podlegająca badaniu przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W sposób prawidłowy ustosunkował się również organ co do argumentu skarżącego, dotyczącego rozpatrzenia jego sprawy z punktu widzenia art. 30 ust. 1 ustawy informując, że w tym zakresie toczy się odrębne postępowanie, jako że w art. 30 ust. 2 ustawy ustawodawca wskazał organ właściwy wierzyciela, zaś w art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika. Reasumując, w ocenie sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. j.m.