II SA/Łd 932/17

Dnia 13 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] o zmianie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. znak: [...] w sprawie świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 z późn. zm.) zmienił własną ostateczną decyzję z dnia [...] r. w sprawie przyznania M. Z. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. S. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w części dotyczącej okresu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. S. i orzekł o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego od dnia 1 lipca 2017 r. W odwołaniu od powyższej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez błędną wykładnię i złe zastosowanie przepisu i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy. Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 27 ust 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.) i podkreślił, że przepis ten stanowi podstawę do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na podstawie decyzji ostatecznej po ustaleniu, że zachodzą przesłanki w tym przepisie wskazane, skutkujące uchyleniem bądź zmianą decyzji ostatecznej. Jednocześnie Kolegium wskazało, że wydane na podstawie art. 27 ust. 1 ww. ustawy rozstrzygnięcie skutkuje zaprzestaniem wypłaty świadczenia wychowawczego od dnia wydania decyzji o uchyleniu lub zmianie prawa do wnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy strona nie spełnia warunków do jego pobierania. W ocenie organu odwoławczego z powyższą sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Kolegium wyjaśniło, że Prezydent Miasta Ł., po rozpatrzeniu wniosku M. Z. i uznaniu, że zostały spełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, decyzją z dnia [...] r. orzekł o przyznaniu M.Z. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. S. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. oraz prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K.W. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. W dniu 17 lipca 2017 r. do organu I instancji wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...], potwierdzające, że w trybie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, do czasu jego prawomocnego zakończenia, miejscem zamieszkania małoletniej O.S. będzie każdorazowo miejsce zamieszkania jej ojca – P. S. W dalszej kolejności Kolegium przywołało treść art. 2 pkt 16 oraz art. 4 ust.1 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i wskazało, że bezspornie od dnia 19 czerwca 2017 r. miejscem zamieszkania małoletniej O.S., zgodnie z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2017 r., sygn. akt [...], jest każdorazowo miejsce zamieszkania jej ojca – P. S. Konsekwencją powyższego jest zaś brak prawa do pobierania świadczenia wychowawczego przez M., bowiem O. S. nie jest w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci członkiem rodziny M.Z. Kolegium podkreśliło, że zmiana sytuacji rodzinnej M.Z. stanowi przesłankę, na podstawie której organ może zastosować normę art. 27 ust. 1 ww. ustawy i bez zgody strony uchylić lub zmienić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego. Kolegium dodało przy tym, że powyższe postanowienie Sądu określa miejsce zamieszkania dziecka O.S., natomiast nie orzeka o sprawowaniu opieki naprzemiennej. Zgodnie z art. 2 ust. 16 ww. ustawy, fakt sprawowania opieki naprzemiennej powinien wynikać wprost z orzeczenia sądu. W ocenie organu odwoławczego nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie opieka na dzieckiem O.S. sprawowana jest naprzemiennie, a sama okoliczność utrzymywania kontaktów z dzieckiem pozostaje bez wpływu na prawo do świadczenia wychowawczego. Podsumowując, Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła M.Z., podnosząc jej niezgodność z prawem materialnym, tj. art 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta Ł. orzekającej o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O.S. od dnia 1 lipca 2017 r. i orzeczenie co do istoty sprawy. Ponadto wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy orzekające w sprawie odmówiły prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. S. od dnia 1 lipca 2017 r. w oparciu o art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich. Skarżąca podkreśliła, że nie podano ani sygnatur akt sprawy, ani nie określono, że jest to postanowienie o zabezpieczeniu w toku toczącego się procesu i tytko na czas tego procesu, nieprawomocne z uwagi na fakt, że wniesiono na nie zażalenie. Skarżąca dodała również, że w świetle przepisów kodeksu postępowania cywilnego postanowienie o zabezpieczeniu może być w każdym czasie zmienione. Wyjaśniła, że przepis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi o zamieszkiwaniu wspólnym z dzieckiem i według niej nie oznacza to zamieszkiwania przez okres jednego czy dwóch miesięcy, a zamieszkiwanie stałe, więc nie na podstawie incydentalnego postanowienia o zabezpieczeniu. W ocenie skarżącej tylko po rozstrzygnięciu całości sprawy spornej między rodzicami powinna zapaść decyzja o świadczeniu wychowawczym. Ponadto skarżąca podkreśliła, że dziecko zamieszkuje naprzemiennie zarówno u ojca, jak i matki, która utrzymuje dziecko, chodzi z dzieckiem do stomatologa i innych prywatnych lekarzy. Dodała, że kupowała ostatnio dla dziecka m. in. biurko, krzesło, ubrania oraz wniosła opłatę za świetlicę i obiady w szkole. Zdaniem skarżącej z powyższych względów zaskarżona decyzja jest bezzasadna i pozbawia dziecko pieniędzy gromadzonych na koncie na jego edukację. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o zmianie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. przyznającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko O.S. w części dotyczącej okresu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko i o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko od dnia 1 lipca 2017 r. Podstawę prawną zmiany ww. decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego stanowił przepis art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci". Z przepisu tego wynika, że organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie uznały, że za koniecznością zmiany decyzji z dnia [...] r. przyznającej świadczenie wychowawcze przemawia zmiana sytuacji rodzinnej skarżącej. Zmiana ta w ocenie organów wynika z faktu, iż od 19 czerwca 2017 r. miejscem zamieszkania małoletniej O.S., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2017 r., sygn. akt [...], jest każdorazowo miejsce zamieszkania jej ojca – P. S. Konsekwencją powyższego, w ocenie organów, jest zaś brak prawa do pobierania świadczenia wychowawczego przez skarżącą, bowiem O. S. nie jest w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci członkiem rodziny skarżącej. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów jako wadliwe nie zasługuje na aprobatę. W tym względzie zauważyć przede wszystkim należy, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3). Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art.5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Jednocześnie podkreślić należy, że art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wprost stanowi, iż świadczenie przysługuje na dziecko w rodzinie. Natomiast świadczenie wychowawcze przysługuje temu z kręgu osób wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, który wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby, wychowuje je i utrzymuje. Pogląd taki jest zresztą prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 257/17, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 543/16, dostępne w CBOSA pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto dodać należy, że w świetle art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016r., poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie faktem jest, iż w toku postępowania przed organem I instancji do akt wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.z dnia [...] maja 2017 r. sygn. akt [...] (choć organ nie podał w uzasadnieniu decyzji ani jego sygnatury, ani daty) wskazujące, że miejscem zamieszkania małoletniej O.S. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca –P. S. Nie ulega przy tym wątpliwości, że było to nieprawomocne postanowienie podjęte w trybie zabezpieczenia, jedynie na czas trwania postępowania sądowego i jako takie, jak podnosi strona, mogło być w każdym czasie zmienione w toku tego postępowania, co powoduje, że do dnia uzyskania przymiotu prawomocności nie mogło ono stanowić podstawy do przyjęcia ustaleń dotyczących zmiany dotychczasowego miejsca zamieszkania córki skarżącej. Ponadto, jak wynika ze złożonej do akt sprawy kserokopii postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] r., sygn. akt [...], ww. postanowienie wydane w trybie zabezpieczenia, w wyniku złożonego przez skarżącą zażalenia, zostało uchylone, a wniosek o udzielenie zabezpieczenia został przekazany Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i co z całą mocą należy podkreślić, w dacie wydawania przez organ odwoławczy decyzji postanowienie to zostało usunięte z obrotu prawnego w drodze wskazanego postanowienia z dnia [...] września 2017 r., sygn. akt [...]. W tej sytuacji w ocenie Sądu organy błędnie przyjęły, że w sprawie nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej skarżącej wynikająca ze zmiany miejsca zamieszkania jej córki. Organ I instancji oparł w tym względzie swoje ustalenia na nieprawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego dla Ł. z dnia [...] maja 2017 r. sygn. akt [...], podjętym w trybie zabezpieczenia, jedynie na czas trwania postępowania sądowego do czasu jego prawomocnego zakończenia. Natomiast organ odwoławczy podzielając stanowisko organu I instancji nie dopełnił obowiązku zweryfikowania poprawności tych ustaleń i nie dokonał właściwej oceny powyższego dowodu, mającego niewątpliwie istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, bowiem odnoszącego się do kwestii miejsca zamieszkania córki skarżącej. Uchybienia te w konsekwencji doprowadziły do przyjęcia błędnych ustaleń, iż córka O.S. nie tworzy ze skarżącą rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, bowiem na podstawie ww. postanowienia – jak przyjęły organy - jej miejscem zamieszkania jest każdorazowo miejsce zamieszkania jej ojca. Na podstawie powyższych rozważań, w ocenie Sądu, należy stwierdzić, że organy błędnie ustaliły, iż sprawie wystąpiła podstawa do weryfikacji ostatecznej decyzji z dnia [...] r. w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a jedynie wystąpienie tej podstawy uprawniało organy do wydania decyzji zmieniającej rozstrzygnięcie przyznające prawo do świadczenia wychowawczego. Jednocześnie wskazane powyżej uchybienia, których dopuściły się organy w toku prowadzonego postępowania, nie pozostawiają wątpliwości, że rozpoznanie sprawy nastąpiło z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na jej wynik. Konsekwencję zaś wadliwe ustalonego stanu faktycznego w niniejszej sprawie stało się niewłaściwie zastosowanie normy prawa materialnego zawartej w art. 27 ust. 1 powołanej ustawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji uwzględni wyżej przedstawioną ocenę prawną i przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające, z zachowaniem wymogów płynących z regulacji zawartych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a następnie stosownie do ustaleń poczynionych w oparciu o prawidłową ocenu całokształtu materiału dowodowego wyda rozstrzygnięcie odpowiadające regulacjom prawa materialnego znajdującym zastosowanie w sprawie, uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714) – pkt 2 sentencji wyroku. dc