II SA/Łd 948/10

Dnia 12 października 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] (znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę wieży stacji bazowej telefonii cyfrowej postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. LF II SA/Łd 948/10 Uzasadnienie I.R. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę wieży stacji bazowej telefonii cyfrowej. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że I.R. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca podała, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3000 zł. Ze złożonego na wezwanie referendarza sądowego zeznania o wysokości dochodu (PIT-37) wynika, że w 2009 r. osiągnęła 50335,50 zł przychodu, co przy kosztach jego uzyskania w wysokości 1668,72 zł dało 48666,78 zł dochodu brutto. Z przedstawionych wyciągów z konta skarżącej z okresu od 1 czerwca 2010 r. do 1 września 2010 r. wynika, że saldo na koncie skarżącej wahało się od maksimum 6041,85 zł (w dniu 1 czerwca) do minimum 2492,06 zł (w dniu 1 sierpnia). Na konto skarżącej wpływa również co miesiąc kwota 200 zł, tytułem "mieszkanie". Skarżąca przedstawiła umowę kredytu hipotecznego, z którego wynika, że w 2008 r. zaciągnęła kredyt na zakup mieszkania (na 30 lat – do roku 2038 r.) w wysokości 64164 franków szwajcarskich (w dniu sporządzenia umowy stanowiło to równowartość 160 189,34 zł), którego miesięczna rata wynosi około 240 franków. Czynsz za nabyty lokal o powierzchni 36,7 m² wynosi od lipca 2010 r. – 249,20 zł. Rachunek za gaz za okres 6 miesięcy (od 1 marca do 31 sierpnia 2010 r.) wyniósł 105,61 zł netto. Opłaty za energię elektryczną to według prognoz zakładu energetycznego ok. 40-50 zł miesięcznie. Skarżąca przedstawiła również rachunki za telewizję kablową (98,90 zł miesięcznie) oraz za telefon komórkowy - ostatnia faktura za sierpień 2010 r. wyniosła 175,62 zł. Skarżąca posiada ponadto nieruchomość rolną o powierzchni 2,9207 ha, za którą w 2010 r. musi uiścić 165 zł podatku rolnego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczynił zadość tym wymaganiom. I.R. osiąga stałe, dość wysokie dochody. Z zaświadczenia od pracodawcy wynika, że w lipcu, sierpniu i wrześniu 2010 r. jej płaca wynosiła 2972 zł brutto. Jednakże z wyciągów z jej konta bankowego wynika, że w dniu 11 sierpnia 2010 r. otrzymała premię za drugi kwartał 2010 r. w wysokości 1500,62 zł netto. Ponadto co miesiąc skarżaca otrzymuje przelew zatytułowany "mieszkanie" w wysokości 200 zł. W 2009 r. skarżąca osiągnęła ponad 48 tysięcy zł dochodu, co w przeliczeniu wynosi 4 000 zł miesięcznego dochodu. Z analizy wyciągów bankowych wynika, że w okresie bezpośrednio przed i po złożeniu skargi (nadanej listem poleconym w dniu 25 sierpnia 2010 r.) wnioskodawczyni dysponowała na rachunku bankowym kwotą od 3650,48 zł (saldo z dnia 21 sierpnia 2010 r.) do 2702,64 zł (saldo z dnia 1 września 2010 r.) a więc w wysokości znacznie przekraczającej koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 500 zł). Warto również dodać, że skarżąca otrzymuje wynagrodzenie za pracę na początku każdego miesiąca (1 czerwca, 1 lipca, 2 sierpnia), a kwota znajdująca się na koncie strony w dniu 1 września 2010 r. (2702,64 zł) stanowiła saldo jeszcze przed otrzymaniem wynagrodzenia. Trudno zatem w tej sytuacji uznać, że skarżąca nie dysponowała środkami na prowadzenie postępowania sądowego. Posiadanie środków finansowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala bowiem sądzić, iż ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Z kolei fakt zaciągnięcia kredytu mieszkaniowego, którego rata wynosi ok. 700 zł (przeliczając na złotówki ratę określoną we frankach szwajcarskich), ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych. Zaciągając kredyt skarżąca czuła się na siłach by go spłacić, a instytucja finansowa, która go udzieliła – niewątpliwie sprawdziła zdolność kredytobiorcy do terminowego regulowania zobowiązań. Ponadto – w orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06) Uwzględniając zatem fakt, iż strona skarżąca, składając skargę, posiadała wolne środki finansowe na koncie bankowym oraz stały dochód, uznać należy, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF