II SA/Łd 95/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędziowie WSA: Czesława Nowak-Kolczyńska,, Jolanta Rosińska, Protokolant: asystent sędziego Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2005 roku przy udziale - na rozprawie sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzających go: decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] i postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. uchyla decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]. II SA/Łd 95/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996r., Nr 87, poz.395 z późn. zm.) uchylił decyzję własną z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na złożenie po terminie wniosku określonego w art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz odmówił przyznania J. N. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu organ wskazał, iż pismo z dnia 26 czerwca 2003 r., które w imieniu skarżącej wniosło Stowarzyszenie Kombatancki Związek A potraktowane zostało jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 1 kpa, który stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą na podstawie którego wydana została decyzja. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 r., sygn. P 24/02 (Dz. U. Z 2003r., Nr 110, poz. 1060) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 4 ust. 5 cytowanej powyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w oparciu o który wydano poprzednie decyzje z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponieważ decyzje kierowane do J. N., zostały wydane w oparciu o art. 4 ust. 5 cytowanej ustawy decyzje te należało uchylić. Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej organ wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. a powołanej ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jako że skarżąca świadczyła pracę przymusową w Zakładach Pończoszniczych w Ł., a zatem na terytorium II Rzeczypospolitej, powyższe świadczenie jej nie przysługuje. Od powyższej decyzji Stowarzyszenie Kombatancki Związek A złożyło do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z dnia 6 lipca 2004 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do J. N. z prośbą o poinformowanie czy zgodnie z art. 32 k.p.a. udzieliła w/w organizacji pełnomocnictwa do występowania w jej imieniu przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W odpowiedzi J. N. nadesłała pełnomocnictwo udzielone w dniu 13 lipca 2004 r. H. W. – przedstawicielowi Zarządu Naczelnego Kombatanckiego Związku A, jako organowi uprawnionemu do reprezentacji interesów członków związku ( wg zapisu w treści pełnomocnictwa ). Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 134 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzję z dnia [...] doręczono skarżącej w dniu 27 października 2003 r. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nadała w Urzędzie Pocztowym w dniu 19 listopada 2003 r., czym uchybiła 14 dniowemu terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku. Na powyższe postanowienie J. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotową skargę należało uwzględnić, aczkolwiek nie podzielając zarzutów w niej podniesionych. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a stosownie do § 2 tego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Zgodnie z treścią art. 145 § 2 powołanej ustawy, uwzględniając skargę, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Przesłanką nieważności rozstrzygnięcia jest m.in. stwierdzenie, iż wydane ono zostało bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Decydujące znaczenie w przedmiotowej sprawie ma fakt, że zaskarżone jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie, zapadło w wyniku wznowienia postępowania. Jak wynika to z akt sprawy, postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł na podstawie art. 145 a § 1 i 2 k.p.a. o wznowieniu na żądanie strony postępowania administracyjnego umorzonego decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] Nr [...]. Stosownie do treści art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145 a następuje tylko na żądanie strony. Nie budzi wątpliwości w przedmiotowej sprawie, co dokumentują akta administracyjne, że żądanie wznowienia postępowania zawarte w piśmie z dnia 12 czerwca 2003r. pochodzi od stowarzyszenia Kombatancki Związek A ( k. 25 akt adm.). Rozważenia wymaga więc, czy taki wniosek spełnia wymogi art. 147 k.p.a. W myśl art. 31 § 3 k.p.a. organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, gdy zostanie postanowieniem dopuszczona do udziału w postępowaniu, oczywiście o ile wystąpi z takim żądaniem a jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji oraz gdy przemawia za tym interes społeczny ( art. 31 § 1 i 2 k.p.a.). Organizacja społeczna, która nie uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, może za zgodą organu administracji publicznej przedstawić temu organowi swój pogląd w sprawie, wyrażony w uchwale lub oświadczeniu jej organu statutowego ( art. 31 § 5 k.p.a.). W sprawie zakończonej decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] brak jest postanowienia o dopuszczeniu organizacji - Kombatanckiego Związku A do udziału w postępowaniu. Nie wydano również takiego postanowienia po wznowieniu postępowania. Gdyby przyjąć, że wskazana organizacja nie brała udziału w postępowaniu a jedynie wyrażała swój pogląd w myśl art. 31 § 5 k.p.a., za czym przemawia treść dokumentów, to konsekwencją byłoby stwierdzenie o braku legitymacji organizacji do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ( por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1998r. IV SA 1180/96, podobnie postanowienie SKO w Krakowie z dnia 9 stycznia 2001r. Kol.Odw. 3524/00/Oś, OSS 2001/3/78 ). Przyjmując natomiast, jak zdaje się to uczynił organ, że wniosek o dopuszczenie do udziału wywieść można z pisma Związku A potraktowanego przez organ jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] Nr [...] ( k.19 ), to nie wydanie formalnego postanowienia o dopuszczeniu organizacji nie może uniemożliwiać wniesienia środka odwoławczego ( por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2000r. II SA/Gd 790/98, Lex nr 44215 ). Przyjmując taką interpretację uznać tym samym należy, że organizacja zgłosiła żądanie udziału w sprawie i wzięła w niej udział, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy a jedynie organ, z uchybieniem art. 31 § 2 k.p.a., nie wydał w tej kwestii postanowienia a jasnym jest, że zaniedbanie organu nie może działać na niekorzyść strony. Mając na uwadze podniesione względy rozważyć należało, czy organizacja biorącą udział w postępowaniu mogła złożyć skutecznie żądanie wznowienia postępowania. W doktrynie podkreśla się, że organizacja społeczna biorąca udział w postępowaniu na prawach strony nie może dokonywać z prawnym skutkiem czynności, które są przejawem obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady dyspozycyjności. Nie może ona w szczególności domagać się zawieszenia postępowania na podstawie art.98 § 1 k.p.a., umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 2 k.p.a., nie może zawrzeć ugody ( art. 114 k.p.a.), nie może również żądać wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 a k.p.a. w związku z art. 147 k.p.a. zdanie drugie ( por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., wyd. C.H.Beck, W-wa 1996, str. 230). Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż skarżąca J. N. nie złożyła wniosku o wznowienie postępowania. Tym samym stwierdzić należy, iż organ wznowił postępowanie z rażącym naruszeniem art. 147 k.p.a., co skutkować winno stwierdzeniem nieważności postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji wszystkie następne rozstrzygnięcia, które zapadły w toku postępowania wznowionego z rażącym naruszeniem prawa, dotknięte są tąże kwalifikowaną wadą prawną. Powyższe stwierdzenie obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia i poprzedzających go: decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] i postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Jak zaznaczono to wyżej, sąd uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a.). Należy przy tym zaznaczyć, że dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. nie ma znaczenia, ze zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 a k.p.a. następuje tylko na wniosek strony. W przypadku tej podstawy wznowienia postępowania administracyjnego, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że skoro stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego / przesłanką wznowieniową / to taka sytuacja uzasadnia uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. ( por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2002r. IIIRN 200/01 niepubl.). W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na złożenie przez J. N. po terminie wniosku określonego w art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skoro wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02 opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym... jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to należało stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. uchylić decyzję z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzającą ja decyzję z dnia [...], Nr [...]. Dodatkowo już podnieść należy, iż organ z naruszeniem art. 9 k.p.a. zwrócił się do skarżącej pismem z dnia 6 lipca 2004r. ( k. 36 akt adm.) o udzielenie informacji, czy udzieliła zgodnie z art. 32 k.p.a. organizacji – Kombatanckiemu Związkowi A – pełnomocnictwa do działania w jej imieniu, w sytuacji gdy art. 33 § 1 k.p.a. stanowi, że pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna a nie organizacja. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe. Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej w trybie art. 200 p.p.s.a., jako że korzystała ona z przyznanego jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i kosztów tych nie ponosiła.