II SA/Łd 978/09

Dnia 4 lutego 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków S.S., J.S. i S.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.S., J.S. i S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. LF II SA/Łd 978/09 Uzasadnienie S.S., J.S. i S.S. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych, w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. W uzasadnieniu wniosku J. i S. S. wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się z emerytur w wysokości odpowiednio 1990 zł netto i 3000 zł netto. Jedynym wykazanym majątkiem małżonków jest mieszkanie o powierzchni 47 m². W uzasadnieniu wniosku podali, że z emerytury J.S. ZUS potrąca co miesiąc 606 zł, do tego spłaca kredyt w wysokości 16000 zł, którego rata wynosi 1090 zł, a w banku ma debet na kwotę 2500 zł. Z kolei S.S. spłaca kredyt w wysokości 10500 zł z miesięczną ratą 936 zł. Jego debet na koncie wynosi 14000 zł. S.S. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z 19-letnim synem B.S. i 13-letnim synem S.S. Utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej od listopada 2009 r., z której zadeklarował dochód w wysokości 2500 zł miesięcznie. Mieszka w 53-metrowym mieszkaniu. W uzasadnieniu wniosku podał, że do listopada 2009 r. nie pracował i nie osiągał żadnych dochodów. Obecnie pracuje, ale musi spłacić 30000 zł kredytu zaciągniętego na zakup mieszkania w lipcu 2009 r. Starszy syn wciąż się uczy. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżących okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 grudnia 2009 r., wezwano: 1/ J. i S. S. do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów (ze wszystkich tytułów) osiągniętych w 2008 r., - zaświadczenia o wysokości otrzymywanych świadczeń, - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udzielenia informacji o kredycie zaciągniętym przez J.S. w kwocie 16000 zł (w jakiej instytucji, w jakim celu, na jakich warunkach, w jakiej wysokości, a także kto jest zobowiązany do jego spłaty), - udzielenia informacji o kredycie zaciągniętym przez S.S. w kwocie 10000 zł (w jakiej instytucji, w jakim celu, na jakich warunkach, w jakiej wysokości, a także kto jest zobowiązany do jego spłaty); 2/ S.S. do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów (ze wszystkich tytułów) osiągniętych w 2008 r., - zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o pozostawaniu do listopada 2009 r. osobą bezrobotną (z prawem bądź bez prawa do zasiłku), - wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udzielenia informacji o kredycie zaciągniętym na zakup mieszkania (w jakiej instytucji, w jakim celu, na jakich warunkach, w jakiej wysokości, a także kto jest zobowiązany do jego spłaty), - wyjaśnienia, czy pozostaje w związku małżeńskim z matką B. i S. S.; jeśli tak – podać należy wszelkie dane dotyczące jej sytuacji majątkowej, a jeśli nie - poinformować, w jakiej wysokości matka dzieci partycypuje w kosztach ich utrzymania i na jakiej podstawie (np. wyrok ustalający wysokość alimentów), w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie skarżący poinformowali, że kredyt w wysokości 10500 zł S.S. zaciągnął w lipcu 2009 r. na okres 12 miesięcy z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia u osoby fizycznej. Zgodnie z harmonogramem spłata kredytu nastąpi w sierpniu 2010 r. Z kolei z emerytury J.S. Zakład Ubezpieczeń Społecznych potrąca kwotę 603,87 zł tytułem zaległych składek zdrowotnych, należnych za okres prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Od grudnia 2007 r. pobrał kwotę 10074,46 zł. W wyniku tych potrąceń skarżąca zmuszona została zaciągnąć kredyt gotówkowy w wysokości 16000 zł na okres 18 miesięcy, który spłacony zostanie w grudniu 2010 r. Na wskazanych dwóch kontach bankowych skarżący mają debety w wysokości 2521 zł (stan na dzień 24 grudnia 2009 r.) oraz 14000 zł (stan na dzień 7 grudnia 2009 r.). Z kolei S.S. poinformował, że od dnia 6 listopada 2008 r. do listopada 2009 r. zarejestrowany był jako bezrobotny. W grudniu 2009 r. założył firmę zakresie działalności agentów i brokerów ubezpieczeniowych. Skarżący podali, ze odpisy zeznań podatkowych za lata ubiegłe zostanę doręczone w późniejszym terminie. J.S. oświadczyła również, że gdyby załączone dokumenty i wyjaśnienia nie wystarczyły do zwolnienia ich z kosztów sądowych, wpłaca żądaną przez Sąd kwotę wpisu sądowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Odnosząc się do wniosku skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Mając na uwadze przedstawioną przez skarżących sytuację rodzinną i materialną, należy stanąć na stanowisku, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącym prawa pomocy. Oceniając sytuację majątkową J. i S. S. podnieść należy przede wszystkim, iż osiągają oni stałe, wysokie dochody (łącznie około 5000 zł netto na dwie osoby w gospodarstwie domowym). Jest to kwota w zupełności wystarczająca, w ocenie referendarza sądowego, na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, w której wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł, a inne, ewentualne koszty sądowe, będą niewątpliwie rozłożone w czasie. Wnioskodawcy opierają swoje żądanie na argumentacji, iż zobowiązani są do spłaty kredytów gotówkowych, których raty wynoszą ok. 2000 zł, a także na fakcie potrącania z emerytury J.S. kwoty ponad 600 zł przez ZUS. Tymczasem z oświadczenia strony wynika, że ZUS potrącał należności za zaległe składki do końca 2009 r., a więc obecnie to obciążenie nie występuje. Z kolei fakt zaciągnięcia kredytów konsumpcyjnych, do tego na bardzo krótki okres (10500 zł na rok, 16000 zł na 1,5 roku), co oczywiście ma wpływ na wysokość raty, nie stanowi w niniejszej sprawie przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych. Zaciągając kredyt na takich, a nie innych warunkach (np. z dłuższym okresem spłaty), skarżący czuli się na siłach by go spłacić, a instytucja finansowa, która go udzieliła – niewątpliwie sprawdziła zdolność kredytobiorców do terminowego regulowania przez nich zobowiązań. Tak więc niewiarygodnie brzmią w tym kontekście argumenty o trudnej sytuacji finansowej skarżących. Po drugie – w orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Nie bez wpływu na dokonaną przez referendarza sądowego ocenę możliwości finansowych wnioskodawców był również fakt niedesłania, mimo doręczonego stronom wezwania, odpisów zeznań rocznych za 2008 r. W oczywisty sposób nie pozwoliło to na pełną ocenę zdolności płatniczych skarżących, która nie wydaje się być na tyle zła, jak to przedstawiają we wniosku. Tym bardziej, że ubiegają się przecież o wydanie im decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie domu mieszkalnego. Trudno w tej sytuacji twierdzić, że podejmując decyzję o realizacji tak kosztownej inwestycji, nie posiada się środków finansowych, w tym 500 zł na uiszczenie wpisu sądowego. Do tej argumentacji dodać należy, iż sama J.S., w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, stwierdziła, iż w przypadku wydania odmownego postanowienia – zgromadzi środki niezbędne do prowadzenia postępiania sądowego. Oceniając zatem sytuację majątkową, rodzinną i osobistą J. i S. S. stwierdzić należy, że skarżący, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowili priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację. Powyższa argumentacja w większości odnosi się również do sytuacji S.S. Dodać jedynie należy, iż nie przesłał on większości żądanych w wezwaniu referendarza sądowego informacji. Przede wszystkim brakuje odpisów zeznań rocznych, ilustrujących wcześniejsze dochody strony, nie przesłano również wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, a także zaświadczenia, iż faktycznie zarejestrowany był przez praktycznie cały 2009 r. jako osoba bezrobotna. Nie przedstawił również żadnych informacji na temat zaciągniętego w lipcu 2009 r. kredytu mieszkaniowego w wysokości 30000 zł. Tymczasem fakt jego uzyskania budzi o tyle zainteresowanie referendarza sądowego, iż udzielony mu został w sytuacji, gdy od ponad pół roku był bezrobotny. Tak więc wyjaśnienia wymagało to, że skarżący, mimo pozostawania bez pracy, zdecydował się na zakup mieszkania, oraz to, że instytucja finansowa, mimo braku zatrudnienia, zdecydowała się udzielić mu kredytu. Strona nie przekazała też informacji o partycypacji w kosztach utrzymania matki jego dwóch synów. Pozbawiła tym samym referendarza sądowego możliwości pełnej oceny jego zdolności płatniczych, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły.. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych, nie uczynili zadość tym wymaganiom. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. LF