II SA/Łd 998/13

Dnia 21 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 roku sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. T., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] roku, odmówił M. T. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – J. P. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 3, art. 5 ust. 2, 8 i 9, art. 16a, art. 20, art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako u.ś.r.). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż odwołująca się podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z mocy ustawy w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji M. T. podniosła, iż opiekuje się matką przez całą dobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując następnie, iż bezsporną w sprawie jest okoliczność, że matka odwołującej – J. P. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w przypadku odwołującej się wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., uniemożliwiająca uwzględnienie wniosku o przyznanie spornego świadczenia. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w W. wynika, że odwołująca się, jako małżonek rolnika, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim. Tymczasem warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 16a u.ś.r., przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych wymienionych w art. 16a ust. 8 u.ś.r. W sprawie jednak wystąpiła przesłanka negatywna, bowiem odwołująca się podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. W skardze na powyższą decyzję M. T. wskazała, że opiekuje się matką przez całą dobę. Niewątpliwie jest ona ubezpieczona w kasie rolniczego ubezpieczenia społecznego, ale nie pracuje w gospodarstwie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji stanowi przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – art. 16 a ust. 1. Jednocześnie ustawa wskazuje, iż zasiłek ów nie przysługuje m. in. jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów (art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r.). W sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co przesądza o tym, że jest ona wykluczona spośród beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym kontekście wskazać należy, iż zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 roku, sygn. I OPS 5/12, rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne nie mogą w równej mierze zrezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, co osoby wykonujące, określone w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, formy aktywności zawodowej. Są bowiem w innej sytuacji ekonomicznej i socjalnej, aniżeli osoby świadczące pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonujące pracę lub świadczące usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy się bierze pod uwagę sposób i warunki uzyskiwania środków utrzymania. Wyjaśniono, że w sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak więc, w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. We wskazanej uchwale wskazano także, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "rolnik", jednakże taką definicję zawiera ustawa z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 roku Nr 50, poz. 291 ze zm.), w myśl której rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego (art. 6 pkt 1). Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (tekst jedn. Dz. U. z 2006 roku Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Mając powyższe na względzie uznać należy, że nie jest możliwe uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą, która podlegając obowiązkowemu ubezpieczeniu w kasie rolniczego ubezpieczenia społecznego, jest uważana za rolnika. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, co wprost wynika z treści art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, iż okoliczność sprawowania opieki nie jest w sprawie kontestowana. Jak wskazywano wcześniej, w świetle powołanych przepisów i zacytowanej uchwały NSA, fakt podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Poza wpływem na rozstrzygniecie pozostaje zatem argument, iż opieka nad matką wyłącza możliwość pracy w gospodarstwie rolnym. Konkludując, sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. A. P.