III SA/Łd 1028/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 1028/15 Uzasadnienie A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. (dalej Spółka lub skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek Spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie wpisu od skargi jak i przyszłych opłat. Nie dysponuje również środkami trwałymi, które w tym celu mogłaby spieniężyć. Jedynymi takimi środkami są automaty do gier, w znacznej części zatrzymane przez Urzędy Celne w toku prowadzonych przez nie postępowań, przez co Spółka została także pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i zarobkowania. Spółka nie posiada również zdolności kredytowej, zaś jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość dokapitalizowania. Trudności te trwają od dłuższego czasu, co uniemożliwiło Spółce poczynienie jakichkolwiek oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów sądowych. Według wniosku wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000,00 zł, a wartość jej środków trwałych 500.850,02 zł. Spółka, jak wskazano we wniosku, w ubiegłym roku obrotowym wykazała stratę w kwocie 167.360,10 zł, a stan posiadanych przez nią rachunków bankowych jest zerowy. Jako załączniki do wniosku dołączone zostały kserokopie: - sprawozdania finansowego za rok 2013 (sporządzonego na koniec roku obrotowego, tj. 31 grudnia 2013 r.), wykazującego sumy aktywów i pasywów Spółki w kwotach po 330.392 zł oraz stratę za okres od 25 kwietnia do 31 grudnia 2013 r. w wysokości 149.368 zł, - sprawozdania finansowego za rok 2014 (sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 r.), wykazującego sumę aktywów i pasywów Spółki w kwotach po 536.474 zł oraz stratę w wysokości 167.360 zł, - zawiadomień Dyrektora Izby Celnej w W. z 17 czerwca i 21 lipca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na łączną kwotę 64.275 zł oraz z dnia 22 maja, 3 i 11 czerwca, 27 i 28 lipca oraz 10 sierpnia 2015 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnych na łączną kwotę 219.492 zł, - upomnień Dyrektora IC w T. z 21 lipca 2015 r. oraz Dyrektora IC w W. z 15 kwietnia i 8 lipca 2015 r. dot. zapłaty kar pieniężnych w łącznej wysokości 228.000 zł. Dodatkowo referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 10 dni braków formalnych wniosku, a także danych zawartych we wniosku obrazujących sytuację finansową i majątkową Spółki. Odpowiadając na wezwanie, strona skarżąca przy piśmie z dnia 2 listopada 2015 r. przekazała: kserokopie zeznania podatkowego CIT-8 za 2014 r., z którego wynikało, że przychody Spółki zamknęły się kwotą 1.688.950,20 zł, przy kosztach uzyskania w wysokości 1.745.404,46 zł, co spowodowało wykazanie straty w kwocie 56.454,26 zł; przekazała kserokopie deklaracji VAT-7 za I kwartał (podstawa opodatkowania 679.992 zł) i II kwartał 2015 r. (podstawa opodatkowania 616.482 zł). Odnośnie do rachunku bankowego przekazała jedynie ogólny wydruk z informacją o saldzie 0,00 zł i informacji o blokadzie na kwotę 544,37 zł. Brak natomiast było wykazu transakcji – standardowego wyciągu obrazującego dokonywane przez Spółkę na jej rachunkach operacjach finansowych. W załączonym oświadczeniu Spółka oświadczyła, że w ciągu ostatnich dwóch lat nie otrzymała pomocy publicznej, nie ustaliła obowiązku dopłat przez wspólników. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32 oraz postanowienia NSA z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II GZ 12/05, z dnia 13 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 679/05). Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych uprawnia jedynie sąd do udzielenia prawa pomocy. Sąd tym samym może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08). W orzecznictwie podnosi się także, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ustawy p.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09). Oceniając w tym kontekście spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 powoływanej ustawy orzeka się o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać referendarza sądowego o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii referendarza rozpoznającego wniosek pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 525/08). Dodać również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 966/07 z dnia 13 lutego 2008 r.). Zauważyć w związku z tym należy, iż przekazane dokumenty były skompletowane w sposób co najmniej niepełny, o czym świadczy przykładowo fakt przekazania przez Spółkę jedynie ogólnej informacji o saldzie na rachunku bankowym, bez jakichkolwiek wyjaśnień co do dokonywanych operacji na tym rachunku. Biorąc natomiast pod uwagę skalę prowadzonej działalności (obroty, podstawa opodatkowania VAT) nie ulega wątpliwości, że rachunek spółki winien wykazywać istotne obroty bieżące. Już zatem sam brak przedłożenia poszczególnych dokumentów, jak również sposób w jaki skarżąca wypełniła wystosowane do niej wezwanie przedkładając tylko wybrane dokumenty i to nie zawsze w pełni czyni uprawnionym wniosek, że strona nie wykazała zaangażowania w wyjaśnienie swojej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. Stwierdzić również należy, iż Spółka ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna wykazać się większą starannością w wykazaniu i udowodnieniu swoich twierdzeń. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Odnosząc się natomiast do dokumentów i oświadczeń, które zostały przedłożone, stwierdzić należy, że również nie przemawiają one za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedłożone za dwa ostatnie lata obrotowe sprawozdania finansowe wykazują co prawda stratę, niemniej trudno je traktować jako wyznacznik bieżącej kondycji Spółki, gdyż ostatnie z nich dotyczy okresu prawie 8 miesięcy wcześniejszego niż wniesienie skargi i wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strata sama w sobie nie może też być utożsamiana z wynikiem finansowym Spółki, gdyż stanowi wyliczoną dla potrzeb podatkowych różnicę przychodów oraz kosztów ich uzyskania i sama w sobie nie przesądza o wynikach prowadzonej działalności. Według rachunku zysków i strat Spółki, za lata 2013 i 2014 dokonała ona chociażby odpisów amortyzacyjnych w wysokości 283.418 zł i 519.316 zł, a więc znacznie przekraczających wysokość wykazanych strat). Przyjmując przedstawioną we wniosku argumentację o złej kondycji finansowej Spółki, zastanawiające jest przy tym także, że mimo straty za 2013 r., w 2014 r. znacząco wzrosły wydatki na wynagrodzenia (do 42.000 zł, z poziomu 3.500 zł w 2013 r.). Ponadto podkreślić również należy, iż nawet brak bieżących dochodów, czy strata wykazywana w formularzu PPPr nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z wyciągu z KRS nie zgłosiła wniosku o upadłość. Tym samym przyjąć należy, iż prowadzona działalność jej się opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przypadku skarżącej Spółki braku środków finansowych nie można także wywodzić z oświadczenia o braku środków trwałych, które mogłyby być ewentualnie w tym celu spieniężone. Ich deklarowana wartość wg bilansu za rok 2014 wynosiła ponad 500 tys. zł i tu również, mimo straty za 2013 r., nastąpił znaczny wzrost ich wartości w stosunku do okresu poprzedniego (z poziomu 298.934 zł). Potwierdzenia nie znajduje tu twierdzenie, że w wyniku zatrzymania przez Urzędy Celne automatów do gier, mających stanowić jedyne środki trwałe Spółki, doszło do rzekomego pozbawienia jej możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i zarobkowania. W tym zakresie z urzędu wzięto pod uwagę dodatkowe informacje i dokumenty przedstawione przez Spółkę na wezwanie referendarza. Z deklaracji na poczet podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2015 r. wynika m.in., że Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi na kwoty odpowiednio 679.992 zł i 548.733 zł. Świadczy to o tym, że nawet mimo ewentualnych problemów z bieżącym regulowaniem zobowiązań i wbrew temu co mają poświadczać podniesione we wniosku argumenty, nie utraciła płynności finansowej i w dalszym ciągu faktycznie funkcjonuje w obrocie prowadząc działalność gospodarczą. Bez wątpienia wymaga to odpowiedniego zaangażowania materialnego i finansowego, a zatem powinna również we własnym zakresie ponosić całość wynikających z tego kosztów, w tym związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. Ponadto Spółka działa w sprawie przez pełnomocnika – adwokata, co z natury rzeczy jest związane z określonymi wydatkami, z pokryciem których również bez wątpienia musiała się liczyć i zabezpieczyć na to odpowiednie środki, zapewne znacznie większe niż wpis od skargi. Brak jest w tej sytuacji przesłanek, by wydatki związane z jego wynagrodzeniem traktowane były w sposób priorytetowy względem kosztów sądowych. Zwrócić należy także uwagę, iż nie ma przeszkód, pomimo braku obowiązku wynikającego z treści umowy Spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, stwierdzić należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Mając na uwadze wszystkie podniesione argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.