III SA/Łd 1033/21
WyrokWSA w Łodzi2022-01-21
Skład orzekający: Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Ewa Alberciak, Asesor WSA Anna Dębowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. z powodu niezłożenia przez płatnika deklaracji rozliczeniowej w ustawowym terminie, mimo braku wcześniejszego pouczenia o tym wymogu i jego konsekwencjach?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ organ rentowy nie wywiązał się z obowiązku informacyjnego wobec strony, wynikającego z art. 9 k.p.a. Brak pouczenia o konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. i o negatywnych konsekwencjach jej niezłożenia uniemożliwił skarżącemu uzyskanie wiedzy o warunkach zwolnienia z opłacenia składek. Sąd uchylił decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem przepisów o przywróceniu terminu.Stan faktyczny
J. J. złożył wniosek o zwolnienie z opłacenia składek za marzec 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania zwolnienia, wskazując na niezłożenie przez wnioskodawcę deklaracji rozliczeniowej za ten okres do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ II instancji utrzymał decyzję w mocy. Skarżący wniósł skargę do sądu, argumentując, że przez lata prowadzenia działalności nie korzystał z pomocy i zasługuje na wsparcie w trudnej sytuacji finansowej spowodowanej pandemią. Sąd uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Alberciak Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak; [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], znak [...]. [pic]
Decyzją z dnia [...], znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], znak [...] w przedmiocie odmowy J. J. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020 r.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 13 kwietnia 2020 r. J. J. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. J. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres maj 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 cyt. ustawy).
Z analizy danych zawartych na koncie wnioskodawcy wynika, że nie złożył on deklaracji rozliczeniowej za marzec 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r.
Od powyższej decyzji J. J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał, że jest niezadowolony z wydanej decyzji, ponieważ opłaca składki od ponad 20 lat i może być raz zwolniony z obowiązku opłacenia należności wobec ZUS.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek:
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca Z020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Stosownie natomiast do treści art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266, ze zm.), dalej u.s.u.s., z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, zwolnione są osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, jeżeli do podstawy wymiaru składek w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały kwotę w wysokości najniższej podstawy ich wymiaru i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.
Oznacza to, że z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc nie są zwolnieni płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczeń m.in. pracowników oraz osoby wykonujące umowę zlecenia.
W wyniku ponownej weryfikacji złożonych przez skarżącego dokumentów rozliczeniowych ZUS ustalił, że skarżący opłaca składki nie tylko za siebie ale i za zatrudnionych pracowników w związku z powyższym nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA i imiennych raportów miesięcznych. Do dnia 30 czerwca 2020 r. skarżący nie złożył imiennych raportów miesięcznych i deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za marzec 2020 r., ostatnią deklarację złożył za luty 2020 r. w związku z powyższym na koncie utworzyły się przypisy z urzędu z nieprawidłową podstawą wymiaru składek.
Wobec powyższego ZUS stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. W uzasadnieniu skargi wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą od 1997 r., zatrudnia pracowników i nigdy nie korzystał żadnej formy pomocy. Podał, że z powodu ograniczeń wprowadzonych w związku ogłoszeniem stanu epidemiologicznego jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. By ratować firmę skorzystał z pomocy w ramach tzw. tarczy antykryzysowej. Wskazał, że zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek przez okres trzech miesięcy to kwota około 10 000 zł. Podkreślił, że przez 23 lata prowadzenia działalności gospodarczej opłaca należne składki w terminie, w związku z powyższym należy mu się pomoc ze strony ZUS.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie dodatkowo wskazując, że wskazany w art. 31zq ust. 3 cyt. ustawy termin ma charakter terminu ustawowego, materialnego i nieprzywracalnego. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia w tym przypadku uchybionego terminu, nawet z przyczyn niezawinionych przez przedsiębiorcę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 31zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.).
Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.
Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 i 2 cyt. ustawy, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
W myśl art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W rozpoznawanej sprawie organ rozpoznał wniosek skarżącego jako płatnika o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za zatrudnianie osoby ubezpieczone za marzec 2020 r. Bezspornym faktem jest, że deklaracje rozliczeniowe za marzec 2020 r. nie zostały złożone przez skarżącego w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020 r. Jednocześnie strona nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów za zatrudnionych ubezpieczonych. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., w art. 47 uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2a u.s.u.s., z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc zwolnione są jedynie osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące jeżeli do podstawy wymiaru składek w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały kwotę w wysokości najniższej podstawy ich wymiaru i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Powyższe oznacza, że z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc nie są zwolnieni płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczeń pracowników, tak jak w niniejszej sprawie skarżący.
Analizując powyższe, podkreślić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Ponadto należy zauważyć, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Ze wskazanego przepisu wynika obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy i zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów albo instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
W niniejszej sprawie zastosowanie winien również znaleźć art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien uwzględnić także treść art. 9 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Istotne znaczenie ma w sprawie również art. 79a k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Oceniając postępowanie prowadzone przez organ rozpoznający wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r., stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z wyżej powołanych przepisów. Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwanie trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali.
W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. W następstwie złożenia przez stronę wniosku z dnia 13 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, organ mając na uwadze zasadę informowania stron zawartą w powyższym przepisie, powinien był udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje.
Tymczasem wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował J. J., że warunkiem zwolnienia z obowiązku zapłaty składek jest złożenie przez niego deklaracji rozliczeniowej lub raportu miesięcznego za miesiąc marzec 2020r. w terminie do 30 czerwca 2020r. Nie poinformował także skarżącego, że w przypadku nie złożenia deklaracji lub raportu za wymieniony miesiąc w terminie do 30 czerwca 2020r. jego wniosek nie zostanie uwzględniony. Organ rentowy nie wezwał również skarżącego do złożenia wymienionych dokumentów w określonym terminie. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że ZUS podjął starania aby poinformować skarżącego, iż bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Na żadnym etapie postępowania J.J. nie otrzymał od organu informacji o konieczności przesłania do 30 czerwca 2020r. deklaracji rozliczeniowej i miesięcznych imiennych raportów za marzec 2020 r., od których uzależnione jest zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek.
Skoro wniosek strony wpłynął do organu w dniu 15 kwietnia 2020 r., to ZUS miał wystarczająco dużo czasu, by dokonać wstępnej oceny wniosku a następnie udzielić skarżącemu wyczerpujących informacji co do tego jakie są przesłanki uwzględnienia jego wniosku oraz wezwać do złożenia wymaganych dokumentów. Organ rentowy jednak nie udzielił takich informacji J.J. ani nie wezwał go do złożenia potrzebnych dokumentów a gdyby to uczynił w rozsądnym terminie to skarżący mógłby złożyć niezbędne dokumenty przed dniem 30 czerwca 2020r
W następstwie wpływu wniosku strony organ winien był zweryfikować, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne wniosku, przy czym zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany był działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Niewątpliwie organ w niniejszej sprawie tej zasadzie uchybił, co ostatecznie spowodowało negatywne rozpatrzenie wniosku strony.
Wskazać należy, że organ I instancji przed wydaniem decyzji odmownej nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, co stanowi o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a. W konsekwencji organ naruszył również obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Zgodnie z intencją ustawodawcy strona nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zostać zmuszona do kwestionowania decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Po 211/21, w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępne; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało w stanie faktycznym sprawy wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej.
Naruszenie wyżej wskazanych przepisów uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie do dnia 30 czerwca 2020r. wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r. i w konsekwencji doprowadziło do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia.
Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie pouczył skarżącego w sposób wyczerpujący o warunkach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek oraz o skutkach niezłożenia deklaracji w wymaganym terminie. Stanowi to naruszenie art.7,8,9,10 § 1,77 § 1, 79a § 1,80 i 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]
Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze, że skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491). Oznacza to, że termin 30 czerwca 2020r. o którym mowa w art.31zq ust.3 może być przywrócony w oparciu o treść przepisu art.15zzzzzn2. Uchybienia przez wnioskodawcę terminu 30 czerwca 2020r. nie przesądza zatem automatycznie o odmowie zwolnienia go z obowiązku zapłaty należności składkowych. Uwzględniając powyższe regulacje w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. W zależności od tego czy taki wniosek zostanie złożony i jaka będzie jego treść należy podjąć dalsze czynności procesowe. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.
a.l.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło