III SA/Łd 1115/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi O. i G. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. k.p. Wyrokiem z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1115/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę O. G. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. W dniu 14 marca 2013 r. skarżąca na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2013 r. , sygn. akt III SA/Łd 1115/12 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie O. G. w dniu 7 maja 2013 r. wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W ocenie skarżącej przedstawiona w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 kwietnia 2013 r. argumentacja Referendarza jest całkowicie bezpodstawna i wynika z całkowitego niezrozumienia istoty produkcji rolnej i uzyskiwania dochodów z tego tytułu. Wynika również z całkowitego braku wiedzy na temat środków przeznaczonych na wsparcie utworzenia i prowadzenia gospodarstw rolnych. Oświadczyła, że w jej przypadku na udzielone wsparcie składa się kredyt "Młodego Rolnika" oraz płatności uzyskane w 2013 r. Stworzone przez nią gospodarstwo rolne stanowi w całości zabezpieczenie udzielonego jej kredytu. Powyższe oznacza, że nie ma możliwości swobodnego dysponowania nim , jak również poszczególnymi jego składnikami do czasu całkowitej spłaty zobowiązania. Natomiast co do osiąganych przez nią dochodów wskazała, iż dochody, które może przeznaczyć na swoje utrzymanie, w tym na pokrycie kosztów sądowych uzyskuje dopiero po zakończeniu cyklu produkcji rolnej, sprzedaży produktów rolnych i po otrzymaniu za nie zapłaty. Uzyskane sumy nie gwarantują zwrotu poniesionych kosztów, dlatego też w ramach polityki rolnej UE przewidziane jest wsparcie finansowe, które należy traktować jako zwrot kosztów poniesionych na produkcję rolną. Wskazała nadto, że dochody z produkcji rolnej nie są uzyskiwane regularnie. Natomiast kwota, którą dysponuje pochodzi ze wsparcia na utworzenie i prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nie można jej zatem utożsamiać w jakikolwiek sposób z dochodami. Dochód rolnika jest ustalany przez państwo na podstawie ilości hektarów przeliczeniowych w gospodarstwie rolnym oraz kwoty dochodu z hektara przeliczeniowego publikowanej co roku przez Główny Urząd Statystyczny. Skarżąca wskazała, że dochód, którym może dysponować po spłacie rat kredytu i obowiązkowych odsetek uzyskuje najwcześniej w ostatnim kwartale każdego roku. Natomiast wiosną nie dysponuje dochodem umożliwiającym jej samodzielne utrzymanie się, a tym bardziej dochodem, który mogłaby przeznaczyć na inne wydatki. Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy: Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od grudnia 2011 r. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 6,873 ha, z tytułu czego osiągnęła dochód przeliczeniowy w wysokości 18646,45 zł. Ponadto ze złożonych do akt sprawy wyciągów z kont bankowych skarżącej wynika, iż na jednym z kont w Banku Spółdzielczym w S. (konto [...] widniało saldo ponad 5300 zł, które utrzymywało się na tym poziomie od stycznia do końca marca 2013 r. (taki okres obejmował nadesłany zgodnie z wezwaniem wyciąg z konta). Na drugie konto skarżącej w BS w S. w dniu złożenia wniosku o prawo pomocy wpłynęła kwota 2353,85 zł z [...], a w dniu 20 marca 2013 r. – kwota 7069,20 zł, po przeksięgowaniu pieniędzy z lokaty. Oprócz tego w dniu 5 kwietnia 2013 r. skarżąca otrzymała z tytułu płatności obszarowych kwotę 15900,34 zł, a saldo na tym koncie w dniu 15 kwietnia 2013 r. wynosiło 23585,46 zł. Skarżąca spłaca również kredyt preferencyjny w wysokości 106.720 zł, z płatnie kwartalnie ratą w wysokości ok. 540 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012.270) – dalej p.p.s.a., postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 p.p.s.a. W przypadku wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, wobec wniesienia sprzeciwu skarżącą, postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2013 r. utraciło moc, w takiej sytuacji Sąd rozpatrzył wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 marca 2013 r. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie O. G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (wniosek z dnia 14 marca 2013 r.). Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. W niniejszym stanie faktycznym Sąd oceniając wniosek na dzień jego złożenia uznał, że skarżąca dysponuje środkami zdecydowanie przewyższającymi koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak również koniecznymi do wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym nie można uznać, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze wysokość postępowania sądowego w niniejszej sprawie (100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i ewentualnie 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej) stwierdzić należało, że ich pokrycie nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu. k.p.