III SA/Łd 1124/13

Dnia 24 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2014 roku sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie o wymeldowanie 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu J. Z. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł.przy ul. P., kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu R. S. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu J. Z. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po rozpatrzeniu zażalenia T. S. na postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie R. S. z pobytu stałego w lokalu nr 15 przy ulicy A 13 w P., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia [...] T. S. wniosła o wymeldowanie R. S. z pobytu stałego z wyżej wskazanego lokalu. Zawiadomieniem z dnia [...] Prezydent Miasta P. wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie wymeldowania R. S.. W uzasadnieniu organ wskazał, że organ zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Organ wskazał, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii wymeldowania skarżącego ma postępowanie jakie toczy się przed Sądem Rejonowym w P. sygn I Co 389/13 o egzekucję sądową prawa do korzystania ze spornego lokalu mieszkalnego z wniosku R. S. W zażaleniu T. S. podniosła m.in., że skarżącemu nie przysługuje tytuł prawny do lokalu, w którym jest zameldowany, a ponadto nie posiada żadnej wiedzy na temat wskazanej jako przyczyna zawieszenia postępowania sprawy sądowej. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] orzekł o uchyleniu powyższego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wskazano, że warunkiem aktualizacji obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego jest w sytuacji przewidzianej przepisem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wystąpienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozstrzygnięciem danej sprawy administracyjnej a uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zdaniem Wojewody [...] nie można mówić o istnieniu bezpośredniego związku pomiędzy rozstrzyganą na drodze sądowej kwestią egzekucji uprawnienia do przebywania w lokalu a przesłanką wymeldowania w trybie przewidzianym w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Treścią tej przesłanki jest bowiem opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawach dotyczących obowiązku meldunkowego, rozstrzyganych na podstawie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych obowiązkiem organu jest ocena spełnienia przesłanek wymeldowania według stanu faktycznego na dzień wydania decyzji. Oznacza to w konsekwencji, że zarówno fakt skorzystania przez osobę wnioskowaną do wymeldowania ze środków prawnych, których celem jest uzyskanie swobodnego dostępu do lokalu, jak i przede wszystkim rzeczywisty powrót do niego, ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie, ale nie jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz jako element stanu faktycznego. W ocenie Wojewody [...] w aktach sprawy brak jest dokumentu, z którego ponad wszelką wątpliwość wynikałoby, że przed Sądem Rejonowym w P. toczy się postępowanie o egzekucję prawa korzystania ze spornego lokalu przez skarżącego. Brak jest dowodu, że wnioskowi skarżącego została nadany bieg. Ponadto organ odwoławczy wskazał na błędne przyjęcie przez organ I instancji, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w dniu [...], bowiem jak wynika z treści art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na wniosek jest dzień doręczenia żądania organowi administracji, a zatem [...]. Wojewoda wskazał także na uchybienie przez organ I instancji obowiązkowi wynikającemu z treści art. 133 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez przesłanie organowi odwoławczemu akt sprawy wraz z zażaleniem po upływie 7 dni od dnia wpływu zażalenia. W skardze z dnia 3 października 2013 r. R. S. zarzucił organowi naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., bowiem postępowanie o egzekucję prawa korzystania ze spornego lokalu jest zagadnieniem wstępnym w sprawie o wymeldowanie. Skarżący załączył kserokopię zaświadczenia z Sądu Rejonowego w P. sygn. I Co 389/13 z dnia [...], że przed sądem toczy się postępowanie z wniosku skarżącego z udziałem T. S. w przedmiocie egzekucji świadczeń niepieniężnych oraz sygn. I Ns 712/11 o podział majątku wspólnego obejmującego m.in. sporny lokalu położony w P. przy ul. A 13 m 5. Skarżący wyjaśnił również, że złożył pozew o nakazanie byłej żonie umożliwienia korzystania skarżącemu z mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Postanowieniami z dnia 20 listopada 2013 r. i 7 stycznia 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wyjaśnił, że pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego o egzekucję świadczeń niepieniężnych przez Sąd Rejonowy w P. uczyni bezprzedmiotowym wniosek o wymeldowanie. Zdaniem pełnomocnika orzeczenie w kwestii podziału majątku wspólnego, którego składnikiem jest sporne mieszkanie również stanowi kwestię prejudycjalną uzasadniającą zawieszenie postępowanie w sprawie o wymeldowanie. Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik skarżącego poparł skargę. Uczestniczka postępowania wniosła o jej oddalenie, wyjaśniając, że skarżący nigdy nie był współwłaścicielem spornego lokalu. Wskazała, że w dniu 8 kwietnia 2014 r. organ I instancji wydał decyzję o wymeldowaniu skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga R. S. jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl natomiast przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] uchylające postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie o wymeldowanie R. S. z pobytu stałego z lokalu nr 15 przy ul. A 13 w P. Oceniając zaskarżone postanowienie przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że jest ono zgodne z prawem. Wprawdzie, w podstawie prawnej postanowienia organ odwoławczy wskazał przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiący podstawę do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia, nie zaś art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jednak w ocenie Sądu z treści postanowienia jednoznacznie wynika, że intencją organu było uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego Sąd uznał, że uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi ustalenie, czy toczące się przed sądem powszechnym postępowanie o egzekucję świadczeń niepieniężnych – prawa do korzystania z lokalu może być uznane za zagadnienie wstępne w sprawie o wymeldowanie w świetle art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przypomnieć zatem należy, że stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie jest ustalenie w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, okoliczności faktycznych tj. czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Ewidencja ludności służy bowiem rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, zatem rejestracji stanu faktycznego a nie prawnego. Przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. mogą być wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Wobec powyższego, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, rozstrzygnięcie kwestii trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego mieści się w kompetencjach organu administracyjnego prowadzącego sprawę o wymeldowanie z lokalu mieszkalnego, niezależnie od toczącego się postępowania przed sądem powszechnym o egzekucję świadczeń niepieniężnych – prawa korzystania z lokalu czy też wskazywanego w toku postępowania sądowego – postępowania w sprawie o podział majątku wspólnego (k. 88-89). Należy zgodzić się z poglądami literatury prawa administracyjnego, że zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż należy to wyłącznie do obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne (A. Wróbel {w:} M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 573). W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano jednolity pogląd, co prawda dotyczący powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, jednak mający w pełni zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, że jeżeli wyrok sądu powszechnego rozstrzygający sprawę przywrócenia naruszonego posiadania został wydany przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie, organ administracji jest zobowiązany wziąć to orzeczenie pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Natomiast w sytuacji, gdy sprawa o przywrócenie posiadania nie została zakończona przed wydaniem decyzji w sprawie o wymeldowanie, samo żądanie przez daną osobę udzielenia jej przez sąd cywilny ochrony posesoryjnej danego lokalu może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia przez nią tego lokalu. Wytoczenie powództwa posesoryjnego (art. 344 § 1 k.c.) może bowiem wskazywać na fakt, że dana osoba, korzystając z tego środka prawnego, stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta. Nieskorzystanie we właściwym czasie z tego środka prawnego świadczyć może - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy - o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex nr 78937, wyrok NSA z dnia 26 października 2006r., II OSK 1244/05, niepubl., wyrok NSA z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. II OSK 1181/11 publ. Baza orzeczeń CBOIS). W wyroku z dnia 12 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 2108/11 Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że przez pojęcie "zagadnienia wstępnego" należy rozumieć kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji lub postanowienia albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Zagadnienie wstępne musi wpływać na rozstrzygnięcie sprawy, w której toczy się postępowanie "główne", ponadto musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, a zagadnieniem wstępnym (publ. LEX nr 1336372) Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] jest zgodne z prawem. Organ I instancji zawieszając w dniu [...] przedmiotowe postępowanie nie wziął bowiem pod uwagę, że ocena przyczyn wymeldowania należy do organu orzekającego w sprawie, której to oceny organ dokonuje sam w świetle przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...). Ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu w innym postępowaniu przed sądem powszechnym nie może być kwalifikowane jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zważyć trzeba, że ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, odzwierciedlający stan faktyczny miejsca pobytu osoby. Jej rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Zagadnienia dotyczące podziału majątku pomiędzy stronami bądź egzekucji uprawnień regulowane są przepisami prawa cywilnego, a wszelkie spory w tym zakresie podlegają kognicji sądów powszechnych. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. Podstawę przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu stanowił przepis art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 t.j.). b.a.