III SA/Łd 126/15

Dnia 14 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] roku bez numeru w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat M. Ż., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A., kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych zawierającą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu J. K. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat M. Ż. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z dnia [...] Rektor Uniwersytetu Ł., na podstawie art. 134 w zw. z art. 44 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 207 us.t 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Dziekana Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Ł. z dnia [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 4 semestru niestacjonarnych studiów drugiego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość, stwierdził niedopuszczalność odwołania. Jak wynika z akt, decyzjami z dnia [...] Dziekana Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Ł. orzekł o odmowie udzielenia zgody na warunkowe zaliczenie 4 semestru studiów: drugiego stopnia niestacjonarnych na kierunku finanse i rachunkowość oraz orzekł o skreśleniu z listy studentów 4 semestru studiów drugiego stopnia niestacjonarnych na kierunku finanse i rachunkowość J. K. z powodu stwierdzenia braku postępów nauce. Przesyłka zawierająca wskazane powyżej decyzje została wysłana na adres skarżącego "J. K., [...] A. [...]" i z uwagi na brak osobistego odbioru przesyłki przez adresata - uznana została przez organ za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. W dniu 3 lutego 2014 r. J. K. wniósł do Rektora Uniwersytetu Ł. odwołanie od przedmiotowych decyzji. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2014 r. Retor Uniwersytetu Ł. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania z uwagi na wniesienie ich po terminie. Następnie, J. K., pismem z dnia 18 marca 2014 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Retora Uniwersytetu Ł. z dnia 4 listopada 2013 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w dniu 23 stycznia 2014 r. otrzymał obie decyzje korespondencją mailową z Dziekanatu UŁ i wtedy dowiedział się o fakcie ich wydania. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że w okresie od 01.11.2013 do daty składania niniejszego wniosku przebywał pod innym adresem zamieszkania w związku z podjęcie zatrudniania (w Ł.) i w związku z tym nie mógł odebrać korespondencji. Postanowieniem z dnia 22 maja 2014 r. Rektor Uniwersytetu Ł. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od decyzji Dziekana Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu organ uznał, że decyzje z dnia [...] zostały prawidłowo doręczone w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 2 grudnia 2013 r. Z dokumentacji sprawy wynikało bowiem, iż wobec niezastania J. K. pod adresem: A. [...], [...] korespondencję zawierającą przedmiotowe decyzje złożono w Urzędzie Pocztowym, pozostawiając adresatowi pierwsze awizo w dniu 18 listopada 2013 r. oraz powtórne awizo w dniu 26 listopada 2013 r. Jak podniósł organ, stosowne adnotacje znajdują się na zwróconej korespondencji. W tej sytuacji, jak skonstatował Rektor, termin na wniesienie odwołania, który zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., wynosi 14 dni, upływał w dniu 16 grudnia 2013 r. Ponieważ odwołania zostały złożone przez skarżącego w dniu 3 lutego 2014 r., to zdaniem Rektora, doszło do uchybienia terminowi do ich wniesienia i zasadnym było stwierdzenie – w drodze postanowienia – uchybienia terminu, co nastąpiło 19 lutego 2014 r. Organ nie znalazł podstaw do przywrócenia terminu wskazując, że stosownie do treści art. 41 k.p.a., obowiązkiem skarżącego było poinformowanie organu o zmianie miejsca zamieszkania, względnie zmianie adresu do doręczeń. Fakt natomiast nie wykonania powyższych czynności przesądza o zawinieniu w uchybieniu terminu do dokonania czynności. W ocenie Rektora doszło także do uchybienia terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. J. K. złożył skargę na postanowienie z dnia 22 maja 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 584/14 uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Rektora UŁ o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu, stanowisko organu, że decyzje z 4 listopada 2013 r. zostały skarżącemu skutecznie doręczone w trybie art. 44 k.p.a. nie może być uznane za prawidłowe w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd wskazał, że na kopercie zawierającej ową przesyłkę widnieją adnotacje doręczyciela: "Awizowano dnia 18.11.2013 dom zamknięty" oraz "Aw. powt. 26.11.2013". Dokument doręczenia nie zawiera natomiast jakiejkolwiek wzmianki, że niemożliwe było doręczenie przesyłki w sposób wskazany w art. 42 i art. 43. Nie ma również adnotacji doręczyciela czyniącej zadość wymogom przewidzianym w art. 44 § 2 i § 3 k.p.a., bowiem nie odnotowano czy i gdzie zamieszczono zawiadomienie zawierające informację o możliwości odbioru przesyłki w określonym terminie, w konkretnej placówce pocztowej. W tych okolicznościach, zdaniem WSA, nie można przyjąć fikcji doręczenia rzeczonej decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] Błędne jest w tym zakresie stanowisko organu, który stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że decyzja została doręczona stronie w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 2 grudnia 2013 r. Konsekwencją takiego stanowiska było uznanie przez WSA w Łodzi, iż organ nie miał podstaw do oceny, że w sprawie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, gdyż w przypadku niedoręczenia stronie decyzji nie mógł upłynąć termin do jego wniesienia, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a. Doszło zatem do naruszenia w sprawie art. 134 k.p.a. w związku z art. 44 § 4 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja organu I instancji została skarżącemu doręczona i w konsekwencji uchybił on terminowi do wniesienia odwołania. Tym samym wniosek skarżącego o przewrócenie terminu do wniesienia odwołania Sąd ocenił jako za bezzasadny, skoro nie rozpoczął się w ogóle bieg terminu do wniesienia odwołania wobec ustalenia, iż decyzja z [...] nie została prawidłowo doręczona, a co za tym idzie nie weszła do obiegu prawnego. W ramach ponownie przeprowadzanego postępowania administracyjnego ocenie organu powinna podlegać prawidłowość doręczenia decyzji, która to kwestia nie została prawidłowo wyjaśniona. Wyrok WSA w sprawie III SA/Łd 584/14 jest prawomocny od 23 listopada 2014 r. W dniu [...] Rektor Uniwersytetu Ł. wskazanym na wstępie postanowieniem, na podstawie art. 134 w zw. z art. 44 k.p.a., stwierdził niedopuszczalność odwołania J. K. od decyzji z dnia [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu organ, powołując się na wyrok III SA/Łd 584/14, wskazał na nieskuteczność doręczenia decyzji z dnia [...]. Organ wyjaśnił, że decyzja ta nie weszła faktycznie do obrotu prawnego. Organ stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest bezprzedmiotowy, ponieważ od niedoręczonej skutecznie decyzji nie można się odwołać, nie biegnie również termin do wniesienia odwołania. Ponadto Rektor wskazał, że odwołanie od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego skutkuje stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania ze względu na przedwczesność jego złożenia. Podkreślono, że skarżący nadal posiada status studenta. W skardze z dnia 9 stycznia 2015 r. (data stempla pocztowego) J. K. zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. przez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co do oceny prawidłowości doręczenia decyzji, która to kwestia nie została prawidłowo wyjaśniona oraz art. 134 k.p.a. przez bezpodstawne zastosowanie. Ponadto w ocenie skarżącego naruszono art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. przez wydanie postanowienia z naruszeniem przepisów prawa, w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w opozycji do interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości. W ocenie skarżącego organ nie zbadał zgodnie z zaleceniami wyroku WSA prawidłowości doręczenia decyzji oraz okoliczności, że taka sytuacji wynikała z winy organu, a nie skarżącego. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Ł. wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga J. K. jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 267 t.j. ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy, że w sprawie tej wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. sygn. III SA/Łd 584/14 uchylił postanowienie Rektora Uniwersytetu Ł. z dnia 22 maja 2014 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz z dnia 19 lutego 2014 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...]. o skreśleniu z listy studentów oraz odmowie udzielenia zgody na warunkowe zaliczenia 4 semestru studiów. Sąd wskazał, że nie można przyjąć fikcji doręczenia decyzji z dnia [...]. Podkreślił, że błędne jest stanowisko organu, który stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że decyzja została doręczona stronie w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 2 grudnia 2013 r. Sąd podkreślił, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uznać należało za bezzasadny, skoro nie rozpoczął się w ogóle bieg terminu do wniesienia odwołania, wobec ustalenia, że decyzja z [...]. nie została prawidłowo doręczona, a co za tym idzie nie weszła do obrotu prawnego. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Sformułowanie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy. Odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a. może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, natomiast drugi z przypadków utraty mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku sądu to zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11; z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2468/12 [...]). Żadna ze wskazanych wyżej okoliczności nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie , co oznacza że organ i sąd rozpoznający niniejszą a skargę jest związany oceną prawną zawartą w wyroku III SA/Łd 584/14. Obecnie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Rektora Uniwersytetu Ł. z dnia [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania J. K. od decyzji Dziekana Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ z dnia [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 134 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j. ze zm.). Stosownie do tego przepisu, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Ukształtowane na tle przepisu art. 134 k.p.a. orzecznictwo sądowe wyróżnia dwojakie przyczyny niedopuszczalności odwołania - przedmiotowe i podmiotowe. Przyczyny przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Zatem odwołanie nie służy od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego lub gdy czynność organu administracji państwowej nie jest decyzją administracyjną, niedopuszczalne jest odwołanie od decyzji wydanej w postępowaniu jednoinstancyjnym w trybach szczególnych przewidzianych przepisami prawa. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia zgodnie z art. 28 k.p.a. (por. m.in. wyrok NSA z 16 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 235/00, LEX nr 81351). Do przyczyn przedmiotowych należy więc zaliczyć m.in. taką sytuację, gdy dana czynność organu administracji państwowej nie jest decyzją administracyjną. Na wstępie wskazać należy, że podstawowym warunkiem dopuszczalności odwołania jest funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji administracyjnej, którą strona zamierza zaskarżyć. Odwołanie jest bowiem środkiem prawnym przysługującym wyłącznie od decyzji - art. 127 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z niedopuszczalnością odwołania z przyczyny przedmiotowej, bowiem decyzja, której dotyczy odwołanie nie weszła do obrotu prawnego. Jak wynika z uzasadnienia wyroku III SA/Łd 584/14 Sąd oceniając skuteczność doręczenia J. K. decyzji z dnia [...] uznał, że decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego. Sąd wskazał, że na kopercie zawierającej ową przesyłkę widnieją adnotacje doręczyciela: "Awizowano dnia 18.11.2013 dom zamknięty" oraz "Aw. powt. 26.11.2013". Dokument doręczenia nie zawiera natomiast jakiejkolwiek wzmianki, że niemożliwe było doręczenie przesyłki w sposób wskazany w art. 42 i art. 43. Nie ma również adnotacji doręczyciela czyniącej zadość wymogom przewidzianym w art. 44 § 2 i § 3 k.p.a., bowiem nie odnotowano czy i gdzie zamieszczono zawiadomienie zawierające informację o możliwości odbioru przesyłki w określonym terminie, w konkretnej placówce pocztowej. Wobec powyższego prawidłowo, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Rektor Uniwersytetu Ł. ponownie rozpoznając sprawę uznał, że decyzja z dnia [...], w sytuacji nieprawidłowego doręczenia, nie weszła do obrotu prawnego. Zobligowany zatem był do wydania postanowienia o stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Istotą postępowania odwoławczego, znajdującą oparcie w art. 15 k.p.a., jest ponowne rozpatrzenie sprawy administracyjnej w jej całokształcie. Postępowanie to może zostać skutecznie zainicjowane wyłącznie w sytuacji, kiedy w danej sprawie administracyjnej decyzja wydana przez organ I instancji weszła do obrotu prawnego. Od niej bowiem służy stronie prawo wniesienia odwołania; względem takiej decyzji organ wyższego stopnia może podjąć jedno z rozstrzygnięć określonych w art. 138 § 1 i 2 k.p.a. W przypadku braku decyzji pierwszoinstancyjnej postępowanie odwoławcze nie może się toczyć. Jeżeli decyzji takiej nie ma w obrocie prawnym w dniu wniesienia odwołania, wówczas należy je uznać za niedopuszczalne w rozumieniu art. 134 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów skargi należy uznać je za bezzasadne, Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia przepisów postępowania administracyjnego , tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 134 k.p.a. Z powołanych przepisów wynika, że organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby spowodować uchylenie zaskarżonego postanowienia. Uzasadnienie rozstrzygnięcia zawiera bowiem analizę stanu faktycznego i zastosowanej normy z art. 134 k.p.a. Jest zatem wystarczające dla oceny legalności postanowienia. Należy zwrócić uwagę, że Rektor UŁ związany był w tej sprawie, na podstawie art. 153 p.p.s.a., stanowiskiem jakie zajął WSA w wyroku III SA/Łd 584/14 w zakresie nieskutecznego doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] W tej sytuacji zasadnie stwierdził niedopuszczalność wniesionego od tej decyzji odwołania. Nie było zatem potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia dlaczego doręczający nie doręczył przesyłki w trybie art. 42 k.p.a. oraz art. 43 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 t.j.) R.T.