III SA/Łd 1270/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej oddala skargę III SA/Łd 1270/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...][...] Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej nałożonej na D. A. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 55, art. 57 pkt 1 w zw. z art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 3 pkt 5 oraz ar. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.) [dalej ustawa o finansach publicznych]. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 4 grudnia 2009 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w kwocie 10.000 zł. Strona wystąpiła o rozłożenie na raty należności pieniężnej wynikającej z ww. decyzji. Decyzją z dnia [...] organ rozłożył nałożoną na stronę karę pieniężną na 15 rat. Strona po spłaceniu 12 z 15 rat, z uwagi na trudną sytuację materialną, złożyła wniosek o umorzenie pozostałej jej do zapłaty części kary pieniężnej, tj. kwoty 2.100,00 zł. Do wniosku strona załączyła kserokopie faktur za sprzedane samochody i naczepy oraz kserokopie zwolnień lekarskich. Pismem z dnia 20 sierpnia 2012 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wezwał stronę do wypełnienia oświadczenia majątkowego i przedstawienia wszelkich dokumentów, które w ocenie wnioskodawcy przemawiają za pozytywnym rozpatrzeniem jego wniosku. W odpowiedzi na wezwanie strona przesłała stosowne dokumenty. Organ I instancji, decyzją z dnia[...], odmówił umorzenia w całości nałożonej kary pieniężnej. Strona wniosła od ww. decyzji odwołanie ponownie wskazując, iż nie jest w stanie uiścić pozostałych jej do spłacenia rat. Decyzją z dnia [...] [...] Inspektor Transportu Drogowego uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji z uwagi na fakt, iż organ I instancji orzekł niezgodnie z przedmiotem postępowania zakreślonym przez wniosek strony. Pismem z dnia 27 lutego 2013 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wezwał stronę do uzupełnienia materiału dowodowego o dokument potwierdzający osiągnięty przychód w roku 2012 (zaznanie podatkowe za 2012 r.) oraz w razie prowadzenia działalności gospodarczej bilans zamknięcia za 2012 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił częściowego umorzenia kary pieniężnej. Od powyższej decyzji strona pismem z dnia 2 czerwca 2013 roku złożyła odwołanie. Wskazała, że jej zdaniem organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym podjął błędną decyzję. Wnioskujący podkreślał, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, a ściągnięcie należności doprowadzi do ubóstwa całą jego rodzinę. Rozpoznający odwołanie [...] Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że umorzenie w części należności pieniężnej, która została nałożona decyzją administracyjną w związku z naruszeniem postanowień ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1265 ze zm.) oraz pozostałych przepisów, do których zastosowanie ma załącznik do ustawy o transporcie drogowym możliwe jest na podstawie art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240) na wniosek dłużnika. W ocenie organu odwoławczego brak jest jednak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Organ analizując ponowne sprawę wskazał, że z przesłanego przez stronę oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika, iż posiada dom jednorodzinny o powierzchni 120 m2, oborę o powierzchni 80 m2, stodołę o powierzchni 150 m2, budynek gospodarczy o powierzchni 70 m2 oraz samochód ford transit (rok produkcji 1996 r.). Wnioskujący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowy z żoną i dwójką dzieci. Wskazał, że w 2011 r. uzyskał łączny dochód w wysokości 16.800,00 zł, a od stycznia do czerwca 2012 r. w wysokości 18.000,00 zł. Z kserokopii zeznania podatkowego PIT-36 za 2011 r. oraz za 2012 r. skarżącego oraz jego małżonki wynika, iż w zarówno w 2011 r. jak i 2012 r. uzyskali oni (po odliczeniu dochodu zwolnionego, strat i składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwoty podatku do zapłaty) dochód w wysokości około 41.000 zł. Strona podkreśliła, iż musi spłacać kredyt w banku i ma zaległości w opłacaniu faktur za dostawy towaru. Wnioskujący podkreślił, iż był zmuszony sprzedać posiadane samochody oraz naczepy i nie prowadzi już działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Z księgi przychodów i rozchodów za 2012 r. wynika, iż strona osiągnęła przychód w wysokości 570.714,86 zł, zaś dochód w wysokości 41.947,35 zł. W konsekwencji, jak skonstatował organ, należało uznać, że strona dysponuje miesięcznie kwotą około 3.500,00 zł, a tym samym posiada możliwości płatnicze umożliwiające jej uregulowanie pozostałej jej do spłaty części nałożonej kary pieniężnej. Organ wskazał, iż strona nie przedstawiła w toku postępowania administracyjnego żadnych ponoszonych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego wraz ze stosownymi rachunkami i fakturami. W ocenie organu II instancji, trudna sytuacja materialna strony sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w postaci częściowego umorzenia należności pieniężnej. Wymóg ten wyprowadza się z nadzwyczajnego charakteru instytucji częściowego umorzenia wynikającego z zasady, którą jest uiszczanie kary pieniężnej. W związku z tym okoliczności uzasadniające jej zastosowanie również muszą charakteryzować się wyjątkowością. Organ zwrócił ponadto uwagę na fakt, iż zaciągnięte zobowiązania kredytowe, a więc zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, na które powołuje się strona, nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych, jakimi bez wątpienia są kary pieniężne nałożone za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Mając na uwadze ważny interes dłużnika lub interes publiczny główny inspektor transportu drogowego stwierdza, iż kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzeganie przepisów prawa oraz ma być dolegliwa dla ukaranego. W ocenie organu brak jest przesłanki - interesu publicznego - do umorzenia w części nałożonej na skarżącego kary pieniężnej. Również sytuacja materialna przedstawiona w toku postępowania administracyjnego nie potwierdzała, iż strona znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej spłatę całości należności z tytułu kary pieniężnej. W związku z powyższym organ nie mógł przychylić się do wniosku o częściowe umorzenie kary pieniężnej. Odnosząc się do argumentów odwołania organ II instancji wskazał, że argumentacja w nim przez stronę podniesiona nie znajduje uzasadnienia. Zdaniem organu, strona nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza, jeśli nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla niej. Odwołał się w tym zakresie do orzecznictwa sądów administracyjnych. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w ramach dyspozycji art. 57 ustawy o finansach publicznych nie musiał, a jedynie mógł przychylić się do wniosku strony, jednakże dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego był obowiązany kierować się nie tylko możliwościami płatniczymi strony, ale też uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Wskazał ponadto, że z przedłożonej przez stronę dokumentacji nie wynikało, iż nie jest ona w stanie uiścić nałożonej kary pieniężnej. Od powyższej decyzji D. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę. W jej treści wskazał, że ze względu na bardzo trudną sytuację materialną nie ma możliwości uiszczenia orzeczonej kary. Zdaniem skarżącego, organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę trudnej sytuacji finansowej, w której się znajduje, a tym samym wydane przez organy decyzje są niesprawiedliwe. Skarżący podkreślał, że ma na utrzymaniu rodzinę. W reasumpcji skargi strona wnosiła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie pozostałej mu do zapłacenia kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę [...] Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja [...] Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia D. A. w części kary pieniężnej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) [dalej: ustawa o finansach publicznych], w której zgodnie z art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 pkt 7 i art. 64 ust. 1, stanowiącymi podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W myśl art. 57 ustawy o finansach publicznych, należności pieniężne mogą być umarzane w części na wniosek dłużnika, ich spłata może zostać w całości lub części odroczona lub rozłożona na raty. Przepis statuuje przy tym, iż jest to możliwe w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Zaistnienie wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Zauważyć jednakże należy, iż nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 57 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane", "mogą zostać odroczone", "może zostać rozłożona na raty"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności (tego dotyczy wniosek strony) przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia przesłanek wymienionych w art. 57 in fine ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. m.in.: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06). Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (por. m.in.: wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1354/10). Przechodząc do analizy niniejszej sprawy, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, [...] Inspektor Transportu Drogowego prawidłowo przeprowadził w ramach postępowania odwoławczego postępowanie dowodowe w odpowiednim zakresie i bez naruszania granic swobodnej oceny dowodów uznał, iż wobec skarżącego nie zaistniały przesłanki z art. 57 ustawy o finansach publicznych umożliwiające umorzenie obciążających go należności. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż w toku prowadzonego postępowania D. A. został wezwany do wskazania przesłanek uzasadniających pozytywne załatwienie wniosku oraz do przedłożenia dokumentów potwierdzających istnienie tych przesłanek. Skarżący przedstawił te dokumenty, organ I instancji ustosunkował się do nich w treści swojej decyzji, organ II instancji zaś, zgodnie ze wskazaniem zawartym w przepisie art. 15 k.p.a. rozpoznał ponownie sprawę, odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu. W zaskarżonej decyzji znalazły się odniesienia organu II instancji do kwestii podniesionych w odwołaniu, a mianowicie występowania ważnego interesu dłużnika wynikającego z faktu jego trudnej sytuacji finansowej, faktu utrzymywania rodziny i istniejących w stosunku do skarżącego innych zobowiązań finansowych (m.in. spłata kredytu bankowego) w kontekście twierdzeń skarżącego, że zapłata pozostałej części kary spowoduje utratę płynności finansowej i będzie grozić ubóstwem jego rodziny, przeprowadzono również - choć częściowo - analizę kondycji finansowej firmy skarżącego. Skarżący zarzuca decyzjom organów obu instancji, iż rozpoznając jego sprawę, nie uwzględniły jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i zawodowej, w aspekcie zapewnienia możliwości płynnego wywiązania się z istniejących zobowiązań wobec Skarbu Państwa, bez ryzyka ubóstwa jego rodziny. Nie znajduje w tym zakresie, zdaniem Sądu, uzasadnienia argumentacja skarżącego odnosząca się do jego sytuacji rodzinnej. Faktem jest, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i ma na utrzymaniu dwoje dzieci, utrzymuje się przy tym z dochodów z działalności gospodarczej i dochodów z gospodarstwa rolnego. Słusznie jednak w tym zakresie zauważył organ, że z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2012 wynikało, że strona osiągnęła przychód w wysokości 570.714,86 zł, zaś dochód w wysokości 41.947,35 zł. W konsekwencji, zasadnie skonstatował organ, że strona dysponuje miesięcznie kwotą około 3.500,00 zł. Zasadnie też organ wskazał na fakt regulowania przez skarżącego na bieżąco (co podnosił też sam skarżący) rat kredytu bankowego. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością nad publicznoprawnymi nie może skutkować uznaniem zasadności umorzenia zaległości publicznoprawnych – w tym przypadku kary administracyjnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na niedopuszczalność przedkładania zobowiązań prywatnych nad publicznoprawne. Zasadnie zatem uznały organy, iż skoro skarżący reguluje opisywane należności kredytowe, to jest także w stanie ponieść koszty pozostałej mu do zapłaty kary pieniężnej. Ponadto inne zaległości, z jakimi strona borykała się i boryka nadal, nie mogą być kluczowym argumentem, gdyż dokonanie pewnych wyborów, które niejednokrotnie mogą nieść za sobą konsekwencje również niekorzystne finansowo, nie mogą stanowić przesłanki uzasadniającej pozytywne załatwienie sprawy. Reasumując, trudna sytuacja materialna skarżącego sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanego umorzenia zobowiązań publicznoprawnych, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem strony. W przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze, bowiem ulga w zapłacie zobowiązania publicznoprawnego (w tym przypadku umorzenie pozostałej części kary pieniężnej) jest w interesie (faktycznym) podatnika. W rezultacie każdy podmiot znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłanki do umorzenia takowych zobowiązań. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, że każdy podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej, spełniałby przesłankę do przyznania ulgi. Takie stanowisko byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, z której wynika, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2119/10). Dlatego też ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji, w której znalazł się podmiot wnioskujący o umorzenie niezależnie od swojego postępowania. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, aby zaistniały po jego stronie takie nadzwyczajne zdarzenia, które uzasadniałyby przyjęcie, iż po jego stronie wystąpił ważny interes przemawiający za umorzeniem pozostałej mu do zapłacenia kary pieniężnej. Podkreślić przy tym należy, że subiektywne przekonanie podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej nie może być utożsamiane z ważnym interesem podatnika. Reasumując stwierdzić należy, iż prawidłowo organy wywiodły, że nie została spełniona przesłanka zarówno ważnego interesu skarżącego, jak i interesu publicznego. W szczególności wyrażona w zaskarżonej decyzji ocena nie ma charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz jest wynikiem należytej oceny zebranego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zebrano dane wystarczające do ustalenia sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej skarżącej oraz przyczyn powstania zaległości. W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 k.p.a., odniósł się do zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika i interesu Skarbu Państwa. W tej sytuacji stwierdzenie organu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uznania istnienia ważnego interesu lub interesu publicznego jest uprawnione i nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Tym samym należy stwierdzić, że organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, ze szczególnym uwzględnieniem przepisu art. 57 ustawy o finansach publicznych. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdza, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa a dokonane ustalenia organu są spójne i logiczne, i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. d.j.