III SA/Łd 1274/13

Dnia 25 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Wytwórni Urządzeń Komunalnych "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Wytwórni Urządzeń Komunalnych "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w Ł. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia [...] roku znak; [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia p o s t a n a w i a : przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. k.p. W dniu 7 listopada 2013r. Wytwórnia Urządzeń Komunalnych "A" Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W skardze strona zawarła wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego. Zarządzeniem z dnia 17 grudnia 2013 roku Przewodniczący Wydziału III WSA w Łodzi wezwał stronę skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na załączonym do wezwania urzędowym formularzu PPPr, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe zarządzenie zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej w dniu 23 grudnia 2013 roku. W dniu 8 stycznia 2014 roku do sądu wpłynął urzędowy formularz PPPr wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że spółka prowadzi działalność w zakresie produkcji urządzeń komunalnych, w tym pozostałych samochodów osobowych. Ostatni rok bilansowy spółka zakończyła zyskiem w wysokości 966.660 zł. Wysokość kapitału zakładowego zmyka się kwotą 5.799.800 zł, a wartość środków trwałych wynosi 2.404.279 zł. Na rachunkach bankowych w [...] Bank na dzień złożenia formularza spółka posiadała środki w wysokości ok. 430 zł , zaś na rachunku w [...] Bank deficyt wynosił 753 zł. Zarządzeniem z 19 lutego 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: ostatniego rachunku zysków i strat, sprawozdania finansowego za III i IV kwartał 2013 roku oraz deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za 3 ostatnie okresy rozliczeniowe, a także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatni miesiąc, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie zostało dręczone skarżącej w dniu 21 lutego 2014 roku i do chwili rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 26 marca 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku na urzędowym formularzu i odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony stronie skarżącej w dniu 31 marca 2014 roku. W dniu 7 kwietnia 2014 roku od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu spółka podniosła, że postanowieniem z dnia [...]r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, Sąd Gospodarczy, XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych oddalił wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości wskazując, że stosownie do treści art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 1112) cały majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Do wniosku strona załączyła odpis powyższego postanowienia z dnia [...]r., sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie treścią art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Zatem, to w interesie strony jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Oceniając okoliczności faktyczne występujące w niniejszej sprawie w kontekście przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, sąd doszedł do przekonania, że strona wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi) złożyła spółka kapitałowa. Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5 799.800 zł. Spółka posiada środki trwałe o wartości 2 404.279 zł, a ostatni rok obrotowy zakończyła zyskiem w wysokości 966.660 zł. Na rachunkach bankowych w [...] Bank na dzień złożenia formularza spółka posiadała środki w wysokości około 430 zł, zaś na rachunku bankowym w [...] Bank deficyt wynosił 753,90 zł. W dniu 7 kwietnia 2014 roku do akt sprawy spółka złożyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, Sąd Gospodarczy, XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia [...]., sygn. [...] o oddaleniu wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości. W uzasadnieniu powyższego postanowienia sąd wskazał m.in., że zgromadzone w sprawie dowody potwierdzają okoliczność niewypłacalności dłużnika w rozumieniu art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze. Fakt istnienia wymagalnych, wielomilionowych i niekwestionowanych co do zasady jak i wysokości zobowiązań pieniężnych, nie budzi żadnych wątpliwości. Wskazał, że znaczna ich część stanowi już przedmiot postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko dłużnikowi. Na ich spłatę dłużnik nie ma środków finansowych ani szybko zbywalnego majątku. Majątek spółki w decydującej mierze sprowadza się do mało płynnych składników jakim są nieruchomości, obciążone hipotecznie. Zasilenie finansowe nie może również pochodzić z prowadzonej działalności gospodarczej, skoro dłużnik dopiero ją wznowił. Sąd zauważył, że przyczyną obecnych trudności finansowych spółki była niewystarczająca wysokość kapitału obrotowego, wysokie koszty prowadzonej działalności i brak restrukturyzacji, spadek produkcji i zamówień, błędy w zarządzaniu spółką, w tym nie pozyskaniem inwestora strategicznego, co ostatecznie prowadzi do konkluzji o trwałej niewypłacalności dłużnika. Zdaniem sądu gospodarczego samodzielną podstawą do ogłoszenia upadłości spółki jest również przekroczenie bilansowej wysokości zobowiązań dłużnika będącego kapitałową spółką prawa handlowego, a zatem osobą prawną, wynoszących 17.979.855,42 zł, nad wartością jej majątku wynoszącą 17.505.378,13 zł według stanu na koniec listopada 2013 roku. Ewentualne jednak ogłoszenie upadłości podmiotu mającego zdolność upadłościową musi być jednak każdorazowo poprzedzone oceną, czy jego majątek jest wystarczający co najmniej na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W przypadku gdy ocena ta jest negatywna, sąd obowiązany jest takowy wniosek bezwzględnie oddalić, na podstawie art. 13 ust. 1 prawa upadłościowego. Z kolei, do uznania sądu ustawodawca pozostawił możliwość oddalenia takiego wniosku wówczas, gdy majątek dłużnika obciążony jest hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Postępowanie upadłościowe zmierzać ma do częściowego choćby zaspokojenia wierzycieli, nie zaś wyłącznie do pokrycia kosztów wywołanych jego wszczęciem. W przypadku bowiem ogłoszenia upadłości bez zapewnienia środków na koszty postępowania, podstawowy jego cel, jakim jest zaspokojenie wierzycieli upadłościowych, nie zostałby osiągnięty a wręcz przeciwnie, powstałyby dodatkowe koszty które uszczupliłyby majątek upadłego. Sąd podkreślił, że koszty likwidacyjnego postępowania upadłościowego są znaczące i obejmują opłaty sądowe oraz wydatki niezbędne dla osiągnięcia jego celów, w tym min: koszty obwieszczeń i ogłoszeń, koszty niezbędnej korespondencji i utrzymania biura, koszty likwidacji masy upadłości, podatki i inne daniny publiczne, w tym świadczenia społeczne należne po dacie ogłoszenia upadłości, obsługi księgowej ewentualnie prawnej, wynagrodzenie syndyka i osób przez niego zatrudnionych. Spółka natomiast na dzień wydania postanowienia nie dysponuje i środkami finansowymi pozwalającymi pokryć choćby początkowe, a konieczne i związane z uruchomieniem procedury upadłościowej, jak: niezbędne ogłoszenia i korespondencja syndyka, sporządzenie sprawozdania finansowego, koszty zinwentaryzowania i oszacowania majątku upadłego, pokrycie obciążeń podatkowych oraz opłat za media. Na ich pokrycie mogłyby być przeznaczone jedynie stosunkowo niewielkie kwoty ze sprzedaży ruchomych składników majątkowych, tj. kwota około 400.000,00 zł, jednakże przy przy lawinowo rosnących, a wielokrotnie wyższych zobowiązaniach masy w tym czasie powstałych (ponad 1 mln zł miesięcznie), w tym z tytułu pokrycia świadczeń pieniężnych zwalnianym pracownikom, małe jest prawdopodobieństwo pokrycia tych zobowiązań, zaliczonych do I kategorii zaspokojenia nawet w okresie późniejszym z majątku upadłego, skoro prawie cały ten majątek, tj. ok. 85 %, zabezpieczony jest rzeczowo prawami osób trzecich (hipoteki, zastawy), bądź został uprzednio przewłaszczony, a więc w istocie nie stanowi już własności dłużnika. Sąd wskazał również, że w sprawie nie ma dowodów wskazujących na nieskuteczność prawną tych zabezpieczeń rzeczowych względem przyszłej masy upadłości. Sumy uzyskane ze sprzedaży zabezpieczonych rzeczowo rzeczy dłużnika w pierwszym rzędzie przeznaczone zostałyby na zaspokojenie wierzycieli w ten sposób zabezpieczonych, a dopiero ewentualna nadwyżka gdyby w ogóle zaistniała, zasiliłaby masę upadłości. Pozostały po zaspokojeniu wierzycieli rzeczowych majątek oszacowany na kwotę około 6.900.000,00 zł nie będzie wystarczający na pokrycie kosztów upadłości, wiarygodnie ustalonych na kwotę o około 1 mln zł wyższą, przy założeniu sprzedaży składników majątkowych dłużnika. Założenie dłużnika pokrywania kosztów upadłości z prowadzonego przez syndyka przedsiębiorstwa upadłego i osiąganej marży, stoi natomiast w sprzeczności z żądaniem ogłoszenia upadłości w opcji likwidacyjnej. Nie negując uprawnienia syndyka do prowadzenia działalności gospodarczej w ramach upadłego przedsiębiorstwa (o ile jest rentowna) sąd zauważył, że postulowana w sprawie forma upadłości, zmierza ze swej istoty, do wygasania i kończenia już trwających działań gospodarczych, a następnie likwidacji majątku, nie zaś, jak chce tego wnioskujący, uruchamiania własnymi siłami zakończonej produkcji i rozpoczynania nowych przedsięwzięć. W końcu ubiegłego roku, tj. w okresie października do połowy grudnia moce produkcyjne spółki wykorzystywane były jedynie w niewielkim zakresie, bądź wcale, a wnioskujący nie wykazał, że ich wzrost w następstwie pozyskania nowych zamówień, pozwoli z osiąganej marży finansować wszystkie wydatki związane z prowadzoną upadłością. Nie ma też innych znaczących źródeł zasilenia przyszłej masy upadłości. Z podanych powyżej przyczyn, sprowadzających się do braku przekonania sądu co do wystarczalności nie zabezpieczonego prawami osób trzecich majątku spółki, na pokrycie kosztów wywołanych ogłoszeniem upadłości, wniosek dłużnika został oddalony na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy -Prawo upadłościowe i naprawcze. Przedstawione powyżej okoliczności, zdaniem tut. sądu, świadczą o spełnieniu przez spółkę przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uzasadnienia przedstawionego postanowienia sądu gospodarczego wynika, że sąd dogłębnie przeanalizował sytuację majątkową spółki i uzasadnił swoją ocenę danymi finansowymi spółki. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że na spółce ciążą wymagalne, wielomilionowe i niekwestionowane co do zasady, jak i wysokości zobowiązania finansowe, na spłatę których spółka nie posiada środków finansowych ani szybko zbywalnego majątku. Majątek spółki w decydującej mierze sprowadza się do mało płynnych składników jakim są nieruchomości, obciążone hipotecznie. Środki finansowe nie mogą również pochodzić z prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ spółka dopiero ją wznowiła. Przekroczenie natomiast bilansowej wysokości zobowiązań spółki wynoszących 17.979.855,42 zł, nad wartością majątku wynoszącą 17.505.378,13 zł według stanu na koniec listopada 2013r., stanowi samodzielną podstawę do ogłoszenia upadłości spółki. W świetle przedstawionych okoliczności sąd doszedł do przekonania, że zostały spełnione przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Spółka wykazała, że wygospodarowanie w aktualnej sytuacji majątkowej i ekonomicznej sumy potrzebnej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi nawet w niewielkiej wysokości nie mieści się w jej możliwościach finansowych. Dokonując takiej oceny sąd miał również na względzie, że prawo pomocy istotnie stanowić ma zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z wymienionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu. k.p.